كەلىسسوزدەر كەلەلى كەلىسىمدەرگە باستايدى

ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى ءتور­اعاسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ ەۋرووداقتىڭ قازىرگى توراعاسى –يسپانيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ميگەل انحەل موراتينوسپەن كەزدەستى. جاقسىباي سامرات – بريۋسسەلدەن.كەزدەسۋ بارىسىندا الدىمەن قازاقستان مەن ەۋرووداق اراسىن­دا­عى قارىم-قاتىناستىڭ كەيبىر قىر­لارى تالقىلاندى. ءوز تاراپىنان م.ا.موراتينوس يسپانيا مەملە­كە­تى توراعالىق ەتىپ تۇرعاندا ەۋرو­وداق­تىڭ قازاقستانمەن ءوزارا قا­رىم-قاتىناسىنىڭ ورىستەۋىنە كۇش سالاتىنىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە الداعى ۋاقىتتا قول قويىلاتىن ءوزارا ارىپتەستىك جونىندەگى كەلى­سىم­نىڭ تەزىرەك دايىندالۋىنا جانە ول تۋرالى كەلىسسوزدەردىڭ جاقىن كۇندەردە باستالۋىنا ىقپال ەتەتى­نىن جەتكىزدى. بۇل كەلىسىمگە 2010 جىل­دىڭ العاشقى جارتى جىلدى­عىن­دا قول قويىلادى. مۇنىڭ ءوزى يس­پانيانىڭ ەو-عا توراعالىق ەتۋىندەگى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى بولادى, دەدى ول. كەلىسسوز بارىسىندا تالقىلان­عان ەكىنشى ماڭىزدى ماسەلەلەر قا­زاقستان مەن يسپانيا اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناستارعا ارنالدى. بۇل جەردە تاراپتار بارلىق جاقتى قامتيتىن قارىم-قاتىناستار جاقسى قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ كورسەتتى. سونىڭ ىشىندە يسپا­نيا كورولى حۋان كارلوس ءى-مەن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اراسىنداعى جاقسى قارىم-قاتىناستار بۇل ىسكە يگى ىقپال ەتەتىندىگى اتالىپ ءوتتى. ودان ءارى جوعارى دەڭگەيدەگى ساپارلار تۋرالى ايتىلىپ, سونىڭ ىشىندە وسى جىلى يسپانيا كورولىنىڭ قازاق­ستان­عا جاسايتىن ساپارى تۋرالى اڭگىمە قوزعالدى. ال قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ ماسەلەسىنە قاتىستى م.موراتينوس ءوزىنىڭ تىلەكتەستىگىن ءبىلدىردى. بۇل مىندەتتى جۋىقتا عانا اتقارعاندىقتان, ءبىز ونىڭ قانشالىقتى كۇردەلى جۇمىس ەكەنىن ۇمىتا قويعان جوقپىز, دەي كەلىپ, ول قازاقستاننىڭ سامميت ءوت­كىزۋ تۋرالى يدەياسىنىڭ دۇرىستى­عىن اتاپ كورسەتتى. بۇل يدەيا ەۋرو­وداق اۋماعىندا كۇن وتكەن سايىن قولداۋ تابا تۇسۋدە, دەدى ول. ەندى ونىڭ كۇن ءتارتىبىن بەكىتۋ ءىسى الدا تۇر. تاراپتار ونىڭ دا ەقىۇ ءداس­تۇرى بويىنشا كونسەنسۋس تارتىبىمەن بەكىتىلۋى قاجەتتىگىن اتاپ ءوتىستى. قاۋىپ­سىزدىك ماسەلەلەرى تۋرالى ايت­قاندا اۋعانستانداعى جاعدايدى رەت­تەۋ­دىڭ ماڭىزدىلىعى اۋىزعا الىندى. قانات ساۋداباەۆتىڭ بەلگيا پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى س.ۆا­نا­كەرمەن كەزدەسۋىندە ەكىجاقتى قا­رىم-قاتىناستاردى دامىتا ءتۇسۋدىڭ ماڭىزدىلىعى جانە وعان قاجەتتى بارلىق مۇمكىنشىلىكتىڭ بارلىعى اتاپ كورسەتىلدى. بەلگيانىڭ قازاق­ستان باستامالارىنا قولداۋ كورسە­تەتىنى ايتىلدى. وسىدان كەيىن ق.ساۋداباەۆ ەۋ­رو­پا پارلامەنتىنىڭ توراعاسى ە.بۋ­زەكپەن كەزدەستى. ەۋروپارلامەنت توراعاسى ەقىۇ-مەن اراداعى قا­رىم-قاتىناستاردىڭ قازاقستان ءتور­اعالىعى كەزىندە جاقسارا بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. بريۋسسەلدەن لوندونعا اتتانار الدىندا قانات بەكمىرزا ۇلى ناتو-نىڭ باس حاتشىسى ا.فوگ راس­مۋسسەنمەن كەزدەسىپ, كەلىسسوز جۇرگىزدى. اليانستىڭ باس حاتشىسى قازاقستاننىڭ ناتو-نىڭ ورتالىق ازياداعى ەڭ باستى ارىپتەسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. كەلىسسوز بارىسىندا بىل­تىرعى جىلى قازاقستاندا بولىپ وتكەن ناتو-نىڭ قاۋىپسىزدىك فو­رۋمىنا جاقسى باعا بەرىلدى, سونى­مەن قاتار, تجم شەڭبەرىندەگى قا­زاقستان – ناتو وقۋ-جاتتىعۋ­لارى­نىڭ جاقسى دارەجەدە وتكەنى اي­تىلدى. وتكەن اپتادا قازاقستان مەن ناتو اراسىنداعى بولاشاق ءىس-ارە­كەت جوسپارىنىڭ جاسالىپ بىتكەنى بەلگىلى بولدى. تاراپتار وسى قۇجات ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ نە­گىزى بولاتىنىن اتاپ ءوتىستى. سو­نىمەن بىرگە, كەزدەسۋ بارىسىندا اۋعانستان پروبلەماسى تۋرالى دا پىكىر الما­سىلدى. ا.ف.راسمۋسسەن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ەقىۇ ءسامميتىن وتكىزۋ تۋرالى يدەياسىن قول­دايتىنىن جانە ونىڭ كۇن ءتار­تىبىنە اۋعانستان ماسەلەسى ەنگىزىلۋىن جاقتايتىنىن جەتكىزدى. كەزدەسۋ سو­ڭىندا ق.ساۋ­داباەۆ باس حاتشىنى قازاقستانعا ساپارمەن كەلۋگە شاقىردى. وسىدان كەيىن ق.ساۋداباەۆتىڭ ساپارى لوندونعا جالعاستى. قازاقستان توراعالىعىنا  قىزىعۋشىلىق زور ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ لوندون قالاسىنا كەلدى. ول مۇندا اۋعانستان ماسەلەلەرىنە ارنالعان سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كونفەرەنتسياسىنا قاتىسادى. جاقسىباي سامرات – لوندوننان. ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ لوندون قالاسىنا كەلدى. ول مۇندا اۋعانستان ماسەلەلەرىنە ارنالعان سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كونفەرەنتسياسىنا قاتىسادى. قانات ساۋداباەۆتىڭ لوندون­دا­عى ساپارى دا قاۋىرت جۇمىستارمەن باستالدى. الدىمەن ول حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ “چاتەم حاۋس” اتتى كورولدىك ينستيتۋتىندا كەزدەسۋ ءوت­كىزىپ, جينالعاندار الدىندا ءسوز ءسوي­لەدى. ونداعى ءسوزىن قانات بەك­مىر­زا ۇلى ەقىۇ-نىڭ  56 مەملە­كە­تىنىڭ ءبارى ءبىراۋىزدان قازاق­ستان­دى توراعا ەتىپ سايلاعانىنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ ەلدىڭ تاۋەلسىزدىك العان جىل­دارى جەتكەن تابىستارىنا بەرگەن ۇلكەن باعا ەكەنىن ايتۋدان باستادى. ءتور­اعالىققا سايلانۋىمەن قازاق­ستان ۇيىم جۇمىسىنا جاڭا لەپ پەن ءۇمىت­تەر اكەلەتىن بولادى. مۇنىڭ ءوزى ۇيىمنىڭ قاۋىپسىزدىك پەن كيكىل­جىڭدەردىڭ الدىن الۋ ىستەرىندە ما­ڭىزى زور بولارى ءسوزسىز, دەدى ق.ساۋ­داباەۆ. ودان ءارى قازاقستان­دىق مينيستر پرەزيدەنت ن.نازار­باەۆ­تىڭ ۇندەۋىندە جاريا­لانعان ءتورت “ت-دان” باستالاتىن ماقسات­تار­دىڭ ماڭىزىن ءتۇسىندىرىپ بەردى جانە توراعالىقتىڭ قازاق­ستان حال­قى ءۇشىن دە ماڭىزدىلىعىن, ول وتاندىق پاتريوتيزم مەن قوعامنىڭ دەموكراتيالىق دامۋعا دەگەن ۇم­تىلىسىن وياتا تۇسكەنىن جەتكىزدى. قازىرگى قوعامىمىزدىڭ ەۋروپالىق جولمەن دامۋىن ماقسات ەتكەن “ەۋروپاعا جول” مەملەكەتتىك باعدارلاماسى دا ۇستىمىزدەگى جىلدان باستاپ ىسكە اسىرىلا باستايدى. سوزىلىپ كەتكەن كيكىلجىڭدەرگە توقتالعان قانات بەكمىرزا ۇلى 2008 جىلعى رەسەي مەن گرۋزيا اراسىن­داعى قاقتىعىس ولارمەن قاتتى اينالىسىپ, رەتتەۋگە ۇمتىلماۋدىڭ قيىن جاعدايلارعا جەتكىزەتىنىن كورسەتىپ بەردى. سوندىقتان قازاق­ستان­دىق توراعالىق ەقىۇ شەڭ­بە­رىن­دە وسىلاردى رەتتەۋگە باعىتتال­عان كەلىسسوزدەر ۇدەرىستەرىن ءجۇر­گىزۋ­گە قازىردەن باستاپ ءازىر, دەدى. وسى­عان بايلانىستى ءىس باسىنداعى ءتور­اعا سوزىلىپ كەتكەن كيكىلجىڭ­دەر­مەن اينالىساتىن ارناۋلى وكىل­دەرمەن بولاتىن جۇمىستاردىڭ تيىمدىلىگىن ءجىتى قاداعالايتىنىن ايتتى. ال ەقىۇ-نىڭ سەبەتتەرىنە توق­تالعاندا قانات ساۋداباەۆ ال­دى­مەن ونىڭ اسكەري-ساياسي جاعىن اۋىزعا الىپ, “كورفۋ ۇدەرىسىنىڭ” ودان ءارى  جالعاستىرىلىپ, ەۋرو­پا­داعى كادىمگى قارۋ-جاراقتى شەكتەۋ جونىندەگى كەلىسىمنىڭ جاڭا ءتۇرى دە كۇشىنە ەنەر دەگەن ۇمىتتە ەكەنى­مىز­دى ءبىلدىردى. قازاقستاننىڭ بۇۇ-نىڭ 1540-شى قارارىنىڭ ىسكە اسى­رىلىپ, جاھان­دىق يادرولىق قا­رۋسىزدانۋ جولىن قولدايتىنىن جەت­كىزدى. ودان ءارى اۋعانستان قاۋىپ­سىزدىگىنىڭ ماڭىزدى­لىعى تۋرا­لى ايتتى. وسىعان وراي اۋعان­ستان­دىق ستۋدەنتتەردى وقىتىپ, بەيبىت ما­ماندار دايىنداۋعا قازاق­ستان­نىڭ 50 ملن. دوللار بولگەنىن جانە ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ بارى­سىندا دا وسى تارىزدەس جوبالاردى قول­داۋعا ۇيىم تاراپىنان قاراجات بولدىرۋگە تىرىساتىنىن جاريالادى. ۇيىمنىڭ ەكونوميكالىق-ەكولوگيالىق سەبەتىنە بايلانىستى ايتقان سوزدەرىندە ءىس باسىنداعى توراعا ترانسكونتينەنتالدىق تران­زيت پەن كولىك دالىزدەرىن دامىتۋ­دىڭ قاجەتتىلىگىن اتاپ بەردى. مۇ­نىڭ ءوزى جاھاندىق قارجى-ەكو­نو­مي­كالىق داعدارىستى ەڭسەرۋگە جانە ەقىۇ ەلدەرى اراسىنداعى دامۋ دەڭگەيىن بىرىزدىلىككە اكەلەر ەدى, دەدى ول. ەكولوگيالىق قاۋىپ­سىز­دىككە توقتالعاندا قانات ساۋداباەۆ ارال تەڭىزى پروبلەماسىن ايتا كەلىپ, ول ورتالىق ازيا ەلدەرى ءۇشىن عانا ەمەس, بارشا ەۋروپا ەلدەرىنە دە قاتىستى ەكولوگيالىق اپات ەكە­نىن اتاپ كورسەتتى. سوندىقتان ەقىۇ شەڭبەرىندە وسى ايماقتاعى ەكولو­گيالىق قاۋىپكە قارسى مو­ني­تورينگ­تىڭ كەشەندى جۇيەسىن جاساعان ابزال. ۇيىمنىڭ تاعى دا ءبىر ماڭىزدى سەبەتى – ادامگەرشىلىك ولشەمى تۋ­رالى ايتقاندا ق.ساۋداباەۆ ادام­نىڭ جەكە باسىنىڭ قاۋىپسىزدىگى ۇنە­مى ۇيىمنىڭ نازارىندا بو­لۋىن قالايتىنىن جەتكىزدى. وسى­عان وراي قازاقستان توراعالىعى تاراپىنان دياقب, جوعارعى كو­ميس­ساردىڭ ءوفيسى سياقتى ۇيىم ينس­تيتۋت­تارى­نىڭ ارقاشاندا قولداۋ تاباتىنىن ءبىلدىردى. سونىمەن بىرگە, ءور­كە­نيەت­تىڭ جوعارى دەڭگەيىنە جەتىپ وتىرعان ەۋروپانىڭ وزىندە ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق كيكىلجىڭدەردىڭ بولىپ قالاتىنىنا قىنجىلىس ءبىل­دىرە كەلىپ, بۇل ىستەگى قازاقستاننىڭ جەتىستىگىن اۋىزعا الدى جانە وسى جىل­دىڭ 29-30 ماۋسى­مىن­دا استانا قالاسىندا وتەتىن وسى تا­قىرىپقا ارنالعان كونفەرەنتسيانىڭ ماڭىز­دى­لىعىن اتاپ ءوتتى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا قانات ساۋدا­باەۆ قازاقستان توراعالىعىنىڭ جالپى ادامزات ءۇشىن ءتيىمدى بولما­عىن قالايتىنىن جانە سول ءۇشىن بار­لىق مۇمكىنشىلىكتەر دە  پايدا­لا­نىلاتىنىن ايتا كەلىپ, پرەزي­دەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن كوتەرىلگەن ەقىۇ-نىڭ ءسامميتى سولاردىڭ ءبىرى بولا­تى­نىن ءمالىم ەتتى. ءبىز وندا ۇيىم جۇمىسىنا پايدالى وزگەرىستەر جاسالۋىن قالايمىز, مۇمكىن وندا قۇرىلىمدار مەن ينستيتۋتتاردىڭ بۇگىننەن دە ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن ەقىۇ-نى رەفورمالاۋعا كەلىسەتىن بولارمىز, دەدى ول. كەشە قانات ساۋداباەۆ اۋعان­ستان پروبلەماسىنا ارنالعان سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ لون­دون كونفەرەنتسياسىنا قاتىستى جانە وسى جيىنعا كەلگەن ءوزىنىڭ باسقا ارىپتەستەرىمەن ونداعان ەكى­جاق­تى كەزدەسۋلەر وتكىزدى. ولاردىڭ قاتارىندا ءازىربايجان, ارمەنيا, گرۋزيا, كانادا, ۋكراينا, ليۋك­سەم­بۋرگ, فينليانديا, رەسەي, اۋعان­ستان, تۇركيا جانە ت.ب. ەلدەردىڭ مي­نيس­ترلەرى بولدى. مىندەت – اۋقىمدى, ماقسات – ايقىن 2010 جىل قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ ميسسياسى­نا رەسمي تۇردە كىرىسۋىمەن باستالدى. بۇل مىندەت ەل باسشىلىعىنا دا, حالقىمىزعا دا ۇلكەن جاۋاپكەرشى­لىك جۇكتەيدى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ وسى ماڭىزدى قادامىنا بايلانىستى جاريا ەتكەن ۇندەۋىندە: “ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماق­تاستىق ۇيىمىنداعى توراعالىقتىڭ مارتە­بەلى ميسسياسىن قا­زاقستان اسا زور جاۋاپكەرشىلىك سەزىمىمەن قابىلدايدى”, – دەپ اتاپ ءوتتى. ەلدىڭ تىزگىنىن حالىقتىڭ قول­داۋى­نا يە بولعان ادام ۇستايتىنى انىق. ال الەمدىك بەدەلى زور ەقىۇ ۇيىمىنا جەتەكشىلىك جا­ساۋدى ساياسي دەڭگەيى وسكەن, الەۋەتى جوعارى مەملەكەتتەردىڭ وكىلدەرى “سەن دە باعىڭدى سىناپ كور” دە­گەندەي, كەز كەلگەن ەلگە بەرە سال­مايدى. بىزگە دە مۇنداي مارتەبەلى مىندەتتى ەشكىم بەرە سالعان جوق. نەمەسە بۇل ءناتي­جەگە ءبىر كۇندە جەتە قالعان جوقپىز. ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماق­تاستىق ۇيىمى مەن قا­زاق­ستان اراسىنداعى بايلانىس ءبىز­دىڭ ەلىمىزدىڭ وسى ۇيىمعا مۇشە بو­لىپ ەنگەن 1992 جىلعى قاڭتار ايىنان باستاپ قارقىندى دامي ءتۇستى. ءبىزدىڭ ەلىمىز 1975 جىلعى حەل­سينكي قو­رىتىندى اكتىسىندە قاراستىرىلعان قاعيداتتاردى ءتاجى­ريبەدە قولدانۋ مەن دامىتۋعا جول اشاتىن جالپى­ەۋروپالىق ۇدەرىس­تەر­گە, اشىق پىكىر الماسۋلارعا بەل­سەندى قاتىسۋعا دەگەن ۇمتىلى­سى­مەن ەرەكشەلەنەدى. قازاقستان مەن ەقىۇ اراسىنداعى قارىم-قاتى­ناس العاشقى جىلدارى نارىق ەكو­نو­ميكاسىنا اۋىسقان كەزدە, اشىق ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋعا جانە ايماقتاعى قاۋىپ­سىز­دىكتى نىعايتۋعا قاجەتتى رەفورما­لار­دى جۇزەگە اسى­رۋعا ءوز سەپتىگىن تيگىزەتىن اقپارات­تىق-تاجىريبە ال­ما­سۋداعى بىرلەس­كەن قىزمەتكە نە­گىزدەلدى. ودان ءارى ىنتىماقتاستىق نىعايا كەلە, ما­ڭىزدى قۇجاتتارعا قول قويىلىپ, بايلانىسىمىز ارتا ءتۇستى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان ۇكى­مەتى مەن ەقىۇ اراسىنداعى ءوز­ارا ءتۇسىنىس­تىك تۋرالى مەموران­دۋم­عا, 1999 جىلى قاڭتاردا ەقىۇ ورتالىعىن الماتى قالاسىندا اشۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلعانى انىق. اتالعان مەموراندۋمعا سايكەس 2003 جىلعى اقپان ايىنان باستاپ قا­زاقستاندا ادام قۇقىق­تارى ءجونىن­دەگى وكلەتتىلىك ينستي­تۋتىن جەتىل­دىرۋ, سونداي-اق سايلاۋ زاڭدى­لىق­تارى مەن سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋ جونىندەگى جوبالار جۇزەگە استى. قازاقستان مەن ەقىۇ اراسىن­داعى بايلانىستىڭ جاڭا كەزەڭى 2003 جىلى باستالدى دەسەك, قاتە­لەس­پەي­مىز. سول جولى قازاقستان ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋى جونىندەگى باستا­ما­نى ۇسىندى. العاش رەت 2009 جىل دەپ بولجانسا, كەيىن 2010 جىلى ەلى­مىزدىڭ توراعالىق ەتە­تىنى انىق­تال­دى. مۇنداي تاريحي شەشىم 2007 جىلى 30 قاراشادا مادريدتە وتكەن سىرتقى ىستەر مي­نيسترلەرىنىڭ كە­ڭەسىندە قابىل­دان­دى. قازاقستاننىڭ توراعالىق ەتۋىنە شەشىمنىڭ ءبىر­اۋىز­دان قا­بىل­دانىپ, بارلىق ەل­دەردىڭ وكىل­دەرى قولداپ داۋىس بەرۋى كوپ ءجايت­تى اڭعارتسا كەرەك. بۇل تۇس­تا مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ بەدەلى, جاس تا بولسا ەلىمىزدىڭ ۇستانعان سايا­ساتىنىڭ باستى باعىتتارى ەرەك­شە ءرول اتقارعانىن انىق سەزىنۋىمىزگە بولادى. قازاقستان مەملەكەتتىگىنىڭ قا­لىپ­تاسۋى مەن دامۋ ۇدەرىستەرى, سايا­سي جانە ەكونوميكالىق جاڭ­عىر­ۋى تاۋەلسىز جاس ەل ءۇشىن وڭاي وتە سالار جول بولعان جوق. وسى كۇردەلى كە­زەڭدى بارشا قازاقستان ازاماتى باس­تان كەشىردى. قانشاما قيىن­دىق­تارعا قاراماستان, وسى كەزەڭ ءىشىن­دە ەل باسشىلىعى مەم­لەكەت تاعدىرىن شەشەتىن شەشىم­دەر قا­بىل­دادى. ونداي قادامدار ەلدىڭ ءىش­كى ساياسي جانە ەكونومي­كا­لىق دا­مۋى­نا, سونداي-اق ءبىزدىڭ مەم­لەكە­تى­مىزدىڭ سىرتقى ساياسات­تاعى بەدەلى ارتا تۇسۋىنە ءوز ىقپا­لىن تيگىزدى. شۆەيتساريا كونفە­دە­راتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى پ.كۋشپەن 2003 جىلى-اق “قازاقستان ورتا­لىق ازياداعى تۇراقتىلىق ارالى بو­لىپ قالىپ وتىر. جانە دە ءبۇ­گىنگى تاڭدا ەڭ ماڭىزدىسى –  قازاقستاندا ادام قۇ­قىعى ساق­تا­لۋدا”, – دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن. بۇگىنگى تاڭدا ەۋروپالىق قوعام­داستىق قازاقستاندى الەمدى قاۋىپ­سىزدىككە الىپ كەلىپ, ىنتىماق­تاس­تىققا باستاۋدا جاڭا كوزقاراس­تاردى ەنگىزۋ مۇمكىندىگى بار مەم­لەكەت دەپ باعالاپ وتىرعانىن اشىق ايتا الامىز. اقش-تىڭ قا­زاقستانداعى توتەنشە جانە وكى­لەت­تى ەلشىسى ريچارد حوۋگلاند ءوز ءسو­زىندە ۇيىم (ەقىۇ) مۇشەلەرى قا­زاقستاننىڭ جەتىستىكتەرىن, مۇنىڭ سىرتىندا ونىڭ رەفورماتورلىق مۇمكىندىگى مول ەكەنىن لايىقتى باعالاعانىن اتاپ وتكەن ەدى. ءوز ۇندەۋىندە ءبىزدىڭ ەلدىڭ پرە­زيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ مەملەكەتى­مىزدىڭ نەگىزگى ۇستانىمدارىن جاريا ەتتى. “قازاقستاندىق توراعالىقتىڭ ۇرانى ءتورت “ت” – “تراست” (سەنىم), “تراديشن” ء(داستۇر), “ترانس­پارەن­سي” (اشىقتىق) جانە “تولەرانس” ء(توزىم­دىلىك) بولادى”. وسى ۇستانىمداردىڭ نەگىزىنە ۇڭىلسەك, بارلىق الەمدىك قوعام­داس­تىق ءۇشىن اسا ماڭىزدى جانە جاۋاپكەرشىلىگى مول مىندەتتەر تۇر­عا­نىن بايقايمىز. پيراميدا ءتارىز­دەس ءتورت تۇعىردىڭ تۇيىسكەن تۇسى ءبىر ورتاق ماقسات – ادام­زاتتىق ماقساتتى كوزدەيدى. ول – بارلىق حالىقتى قاۋىپسىز قوعامدا جانە تۇراقتى ەكونوميكالىق جاع­دايدا بەيبىت ءومىر سۇرۋگە, بارلىق ادامزاتتىق جانە ازاماتتىق قۇ­قىق­تاردى جۇزەگە اسىرۋعا ۇمتىل­دىرۋ. قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا ءتور­اعا­لى­عىنىڭ كۇن تارتىبىنە جەر ءجۇزىن تولعاندىرىپ وتىرعان اۋعان­ستانداعى تۇراقسىز جاعدايدى شەشۋدىڭ جولدارىن ىزدەستىرۋ, ارال تەڭىزىنىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىنا الەم نازارىن اۋدارۋ, زاڭسىز ەسىرتكى ساۋداسىنا قارسى كۇرەس, بۇگىنگى تاڭداعى لاڭكەستىك پەن باس­قا دا قاۋىپ-قاتەرلەرگە قارسى تۇرۋ پروبلەمالارىن قاراۋ ماسەلەلەرى ەنگىزىلگەن. ەلباسى نۇرسۇلتان نا­زارباەۆتىڭ بيىل استانا قالا­سىن­دا ەقىۇ ءسامميتىن وتكىزۋ ءجو­نىن­دەگى باستاماسى ۇلكەن قولداۋعا يە بولىپ وتىر. وسى ماڭىزدى كەز­دە­سۋدى جوعارى دەڭگەيدە وتكىزۋ اتاپ كورسەتىلگەن نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىنە وڭ ىقپالىن تيگىزەتىنى انىق. ءارى الەم جۇرتشىلىعى اتال­عان سامميت ارقىلى قازاقستاندى جانە ءبىر جاڭا قىرىنان تانيتىن بولادى. بەدەلدى ۇيىمعا توراعالىق ەتۋ مارتەبەسى ەلىمىزدىڭ حالىق­ارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلىنىڭ نىعايا تۇسۋىنە ىقپال ەتەرى داۋسىز. ءبىز ءبىرىنشى رەت حالىقارالىق ۇيىمعا جەتەكشىلىك جاساپ وتىرعان جوقپىز. اتاپ ايتار بولساق, قا­زاق­ستان بۇعان دەيىن تمد, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, ەۋرازەق, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس (اوسشك) سەكىلدى ۇيىمدارعا ءتور­اعالىق ەتتى. ەقىۇ-عا توراعالىق كەزىندە قازاقستانعا ۇلكەن سەنىم ارتىلىپ وتىر. ەقىۇ-عا مۇشە مەملە­كەت­تەردىڭ نازارىن قاۋىپسىزدىك پەن ىن­تىماقتاستىق شەڭبەرىندە ورتالىق ازيانىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرىنە اۋدارۋعا مول مۇمكىندىك بار. مىندەت – اۋقىمدى, ماقسات – ايقىن. قازاقستان وزىنە جۇكتەلگەن ابىرويلى مىندەتتى سەنىممەن اتقا­رىپ شىعادى دەگەن سەنىمىمىز مول. ويتكەنى, ءبىزدىڭ ەلىمىز بارشا ادام­زات بالاسىن بىرلىككە, ىنتىماققا, بەيبىتشىلىككە شاقىرادى. قىلىشباي بيسەنوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.