18 قازان, 2017

قارسىلىق پا, تارشىلىق پا؟

720 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

«بىرەۋ الماتىعا ءبىر «كاماز» ءسابىز اكەلىپ توگىپ, ەلگە تەگىن تاراتتى» دەگەن حاباردىڭ شىعۋى مۇڭ ەكەن, ۆەب-سايتتار اقىرعى جاڭا­لىقتىڭ اينالاسىنا شىبىنداي ۇيمەلەدى. 

قارسىلىق پا, تارشىلىق پا؟

اقپارات ناقتىلىعىنىڭ كۇمان­دىلىگى ءوز الدىنا, حابار قاس قاعىم ساتتە قول­دان قولعا ءوتتى, الپىس شاھار استى. الايدا, الگى جەرگە ءبىر ماشينا «ەكىنشى نان» – كارتوپ توگىلسە, سايتتار بۇلاي شۋلاماس ەدى. نەگە؟ بۇل – ءبىرىنشى ءوز جازىلۋشىلارىنىڭ دەلەبەلەرىن قوزدىرىپ, «كۇلدىرىپ» قويۋ ءۇشىن جا­ساعان حارەكەتى-ءتىن. اقپاراتقا تا­قىرىپ لاتىنشا Saebiz ء(سابىز) دەپ قويىلدى. اتالعان سايتتىڭ مەم­لەكەتىمىزگە لاتىن الىپبيىنە كوشۋ­گە قادام جاساپ جاتقان تۇستاعى قولداۋى شىعار!؟ ايتپەسە ورىس تىلىندەگى «اناليز» ءسو­زىنىڭ اعىلشىنشا اتاۋى و باستا «اnاlysis» ەمەس پە ەدى؟ ونى ەشكىم بۋىنعا ءبولىپ وقىعان جوق, كۇلگەن جوق؟! ال... «saebiz-ءسابىز» كۇلكىلى ەكەن؟! بۇگىنگى قازاقستاننىڭ التى جا­سار بالاسى ء«بىر, ەكى, ءۇش» ساندارىن «ونە, تۆو, تھرەە» دەمەي-اق, ء«ۋاان, ءتۇۋ, فري...» دەپ تاقىلداپ تۇر.

ول از دەسەڭىز «توعىز» دەگەندى تسيفردى «نينە (nine)» دەمەي «ناين» دەيدى. اڭگىمە ەندى سول «نينە»-دەن شىعادى عوي, ەستەرىڭىزدە بولسا, الەم فۋتبولشىلارىنىڭ ەڭ ۇزدىك كومانداسىنا بەرىلەتىن التىن كۋبوكتى كەڭەس زامانىندا قانشاما جىل بويى « ۇلى تىلمەن» التىن نيكە (nike) دەپ كەلدىك. نەبىر اۋزىمەن قۇس تىستەگەن سپورت كومەنتاتورلارى, نەبىر ءدىلمار مەملەكەت, قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ ءوزى دە سولاي دەدى. ەشكىم كۇلگەن جوق. قازىر عوي «التىن نايك» كۋبوگى دەپ جۇرگەنىمىز... كۇندەلىكتى الەمدىك جەلىگە كىرىپ تۇراتىن كەز كەلگەن كوزى اشىق جان «Google» ءسوزىن ءبىر-اق اۋىزبەن «گۋگل» دەيدى ەمەس پە؟ ەندەشە ءبىز نەگە سونشاما «saebiz»-گە شۇيلىگىپ قالدىق؟ ءارى بۇل ءبىر ەمەس!..

قازىر قانداي ورتادا باس قوسا قال­ساق تا ەلدەگى ەڭ باستى وقيعا – لاتىن الىپبيىنە كوشۋ تۋرالى اڭ­گى­مەگە توقتاماي, ارالاسپاي وتپەيتىن حال­­گە جەتتىك. ول زاڭدى دا. «يا بەل كە­تە­دى, يا بەلبەۋ كەتەدى» دەگەن عا­لىم-تىلشىلەرىمىز كۇندىز كۇلكى, تۇن­دە ۇي­­قى كورمەي, جاڭا قارىپتى قىز­مەت­كە قوسۋ ءۇشىن كوز مايىن تاۋىسۋدا. ەل گازەتى – «ەگەمەندە» بارشا قو­عام وكىلدەرىنىڭ كۇن سايىن جا­ريا­لاپ جات­قان پىكىرلەرى سان-الۋان بول­عا­نىمەن مۇددەنىڭ ءبىر ەكەنى دە ەرەكشە باي­قالادى. سوعان قاراماستان كەيبىر اعايىن­دارىمىزدىڭ اراسىندا لاتىن ەملە­سىن جەڭىل كۇلكىگە سالىپ, قىلجاققا اينالدىرىپ جاتقاندارىن وزدەرى دە تۇسىنبەي جۇرگەندەرى بار. وكىنىشتى! 

ەندى ەڭ الدىمەن لاتىن ءالف­ا­ۆي­تىنىڭ الەمدىك ۇستەمدىگىنە وراي ءىستى مەيلىنشە بۇرا تارتىپ, مەملەكەتتىك, ۇلتتىق ناۋقاندى مىسقىلداپ كۇلكىگە اينالدىرعىسى كەلەتىندەردىڭ سۇيكىمسىز ارەكەتتەرىن ساراپتاپ (اnاlysis) الايىق­شى. كەيبىر باق-تار اراسىندا باقاداي شۋلاپ جوقتان وزگەنى كەلەمەجدەۋ قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان تۇستا, ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق رامىزدەرى مەن ءتول تەڭ­گەسى تۋعاندا, قارۋلى كۇشتەرىمىزدى قۇر­عاندا, استانا اۋىسقاندا, قالا اتتارىن وزگەرتكەندە بوي كورسەتكەن! دەمەك, كيريللدەن لاتىنشاعا كوشۋدىڭ ساياسي ءمانى سولاردىڭ قاي-قايسىسىنان دا وسال ءتۇسىپ تۇرعان جوق! كورشى مەملە­كەتتەر «سابىزىمىزگە» ءتىل تيگىزسە, ءسوز جوق, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىمىزدەن رە­نىش نوتاسىن قابىلدارى داۋسىز. ال ءوزى­مىزدىڭ كۇلكىقۇمارلارعا «جەڭىلدىك» بەرىلىپ تۇر. بالكىم, «باس جارىلسا – بو­رىك ىشىندە, قول سىنسا – جەڭ ىشىندە» شىعار... 

ورىس ءتىلدى ەكى ارىپتەسىمنىڭ قىلىق­تارى مەن قىزىقتارى ەسىمدە قالىپتى. عالىمجان – قانداي دا ءبىر جاڭالىقتىڭ ناقتىلىعىن انىقتاۋ ءۇشىن جاس جۋرناليستەرگە «وبس ەمەس پە, كوزدەرىڭ جەتىپ تۇر ما؟» دەپ تالاپ قوياتىن. «وبس دەگەن نە؟» دەگەن ساۋالعا ول «ودنا بابا سكازالا...» دەپ سالماقتى عانا جىمياتىن. ناعىز مەكتەپ. ەكىنشىسى – سەرگەي. سول اقكوڭىل جىگىت بىردە «سوعىس تۋرالى وزبەك فيلمىندە سولداتتاردىڭ «اسسا­لاۋمالەيكۋم, گيتلەر اكا!» دەگەنىن ءوز كوزىممەن كوردىم, ەكى كۇن كۇلدىم دەپ مەنى سەندىرگىسى كەلدى. «مۇمكىن ەمەس, بۇل دەگەن مەنىڭشە – «سالاماتسىز با, گيتلەر اعا!», سەنىڭشە – «زدراۆستۆۋيتە, برات گيتلەر!» دەۋ عوي. سەن ەكەۋمىز كەڭەس مەكتەبىندە وقىدىق, تاربيەسىن الدىق, كەڭەستىك فيلمدە سولاي بولۋى مۇمكىن بە ەدى, ءوزىڭ ايتشى؟» دەيمىن. بىرەۋدەن ەستىگەن انەكدوتى ەكەنى انىق! مويىندامايدى, ءىشىن باسىپ ك ۇلىپ ءجۇردى. كۇلەگەش جىگىت!..

سول ايتقانداي, لاتىن الىپپەسىنە كوشۋ ۇستىندە ءۇيىرىلىپ ءالى تالاي جەلدىڭ سوعاتىنى, تالاي سىبىستىڭ شىعاتىنى داۋسىز! عالىمجان ايتقانداي, «وبس»-عا سەنىپ قالماعاندارىڭىز اب­زال! ويت­كەنى, «سارى» پاراقتى ساي­تتىڭ وقى­لىمىن ارتتىراتىن ء«سا­بىز» تەكتەس جاڭالىقتى قازىرگى بۋىن اۆ­تو­بۋس­تىڭ ىشىندە وتىرىپ-اق, سۋرە­تىن قيىپ, وقيعاسىن كەلىستىرىپ, ءانو­نيمنىڭ (anonymous-اعىلش.) اتىنان «لاق­تىرىپ» جىبەرە الادى, سەنىڭىز! ءىت مەن سمار­تفوننىڭ ارقاسىندا, ارينە!.. 

سوڭعى جاڭالىقتار