بولاشاقتىڭ كەپىلى

«يزۆەستيا» گازەتىندە جا­ريا­لان­عان ماقالاسىن ەلباسى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆ ءبىزدىڭ جاڭا تا­ريحىمىزداعى ەكى ەلەۋلى وقيعانى ەسكە الۋدان باستاعان ەكەن. ونىڭ ءبىرىنشىسى – 1991 جىلدىڭ 21 جەلتوقسانىندا بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىندا بولعان رەسپۋبليكالار ءبىرىنشى باسشى­لارى­نىڭ الماتىدا باس قوسىپ, ءتاۋ­ەل­سىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى (تمد) تۋرالى الماتى دەكلاراتسياسىن قا­بىلداۋى – ياعني, جاڭا ءداۋىرى­مىز­دىڭ العاشقى كۇندەرى بولسا, ەكىنشىسى – الداعى 2012 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا جاڭا جوبا – ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىكتىڭ (بەك) قۇرىلا باستاۋى. وسى ەكى كەزەڭدە نە سىر جا­تىر؟ ەكى ارالىقتا قانداي قۇبى­لىس­تار مەن وزگەرىستەردەن وتتىك؟ نەدەن باستادىق؟ نەدەن ساق­تان­دىق؟ قانداي جەتىستىكتەرگە جەتتىك دەگەن سياقتى تولىپ جاتقان سۇراقتارعا وسى ماقالا ەگجەي-تەگجەيلى تالداۋ جاسايدى. ءبىرى – وتكەن جولىمىز. ەكىنشىسى  – وتەر جولىمىز. وتكەن جيىرما جىلدا قازاق­ستان­نىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.نا­زارباەۆتىڭ باستاماشىلدى­عى­مەن, ناقتى ۇسىنىسىمەن قۇرىل­عان تمد بۇرىنعى كەڭەستىك كە­ڭىس­تىكتەگى رەسپۋبليكالاردىڭ ءوزارا تۇسىنىستىكپەن, قايشىلىقسىز, قاق­تى­عىسسىز ورتالىقتان ءبولىنىپ, ءوز جولدارىن تاڭداۋىنا شەشۋشى ىق­پال ەتكەنى وسى ماقالادا ايقىن اي­تىلعان. سونداي-اق اتاۋلى ما­قا­لادا تمد قۇرىلىسىنىڭ ات­قارعان قىزمەتىنە, ونىڭ تاريحي رولىنە ادال باعا بەرىلگەن. وسىناۋ كۇردەلى دە وتە شۇعىل وقيعالار مەن كەرەعار پىكىرلەرگە, ءارتۇرلى ۇسىنىستارعا تولى قار­با­لاسى مەن قايشىلىعى مول كەزەڭگە تۇگەلدەي ءوزىنىڭ قاتىناسۋىمەن, ءجاي عانا قاتىناسۋ ەمەس, باتپانداي جاۋاپكەرشىلىكتى يمەنبەستەن ءوز يىعىنا ارتىپ, ۇتقىر ۇسىنى­سى­مەن, ۇتىمدى سوزىمەن حالىق­ارا­لىق دارەجەدەگى مەملەكەتتىك قايراتكەرلىگىمەن تەر توككەن قا­زاق­ستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ساراپتاما جاساپ, وقۋشىلارمەن وي بولىسەدى. سول قىم-قۋىت وقي­عا­لاردىڭ ەڭ قاۋىپتىسى ۇلتتار ارا­سىن­داعى قايشىلىقتىڭ تۋىنداپ كەتۋ ىقتيمالدىعى ەدى. ونىڭ ءۇس­تىنە ءدال كەڭەس وداعى ىدىراردىڭ الدىنداعى كاۆكازداعى, بالتىق جا­عالاۋىنداعى, تاعى باسقا جەرلەردەگى قاقتىعىستار ونداي قاۋىپ­تى ۇدەتە ءتۇسىپ ەدى. سول جاعدايلار, جالپى ساياسي احۋال ماقالادا ناق­تى كورسەتىلگەن. بۇرىنعى الىپ يمپەريانىڭ قۇلاۋىنان تۋىن­دا­عان جاپپاي ەكونوميكالىق, ساياسي داعدارىس سالدارىنان تۇتانىپ كەتۋگە شاق قالعان ازاماتتىق قاق­تى­عىستاردىڭ جايىلماۋىنا الدى­مەن ءمان بەرىپ, ارىپتەستەرىنىڭ نا­زا­رىن اۋدارعان دا ءبىزدىڭ ەلبا­سى­نىڭ تمد-نى قۇرۋ جونىندەگى ماڭىزدى جوباسى ەدى. وتكەن جيىرما جىلدا ءبىزدىڭ ەلىمىز بۇدان بۇرىنعى تاري­حى­مىز­دا عاسىرلار بويى ارمانداعان ەكونوميكالىق دامۋ مەن رۋحاني وركەندەۋگە قول جەتكىزە الدى. سو­نىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ «قازاق» دەگەن ۇلتتى الەم تانىپ, موي­ىن­دادى. بىزبەن ساناساتىن بولدى. بۇل, ءسوز جوق, ۇلى جەڭىس, ۇلى جەتىستىك. ماقالا مازمۇنى تەك وتكەن تاريح ەمەس, بولاشاققا دەگەن سترا­تەگيالىق جوباسىمەن قۋاتتانعان. ن.نازارباەۆ تاۋەلسىز قازاقستان­نىڭ ۇزاق مەرزىمدە وركەندەپ, الەم­دىك قوعامداستىقتا باسەكەلەس­تىك­كە لايىق مەملەكەت بولۋىنىڭ قامىندا قوماقتى جوبالار ۇسىن­عانىنا ءمان بەرە كەلىپ, ءدال وسى ەڭبەگىندە ءوزىنىڭ ەۋرازيالىق وداق يدەياسىنا ايرىقشا توقتالعانى وتە ماڭىزدى. بۇل – قاجەت. قوعام­دىق ساناعا قاجەت. ويتكەنى, سوناۋ 1991 جىلمەن سالىستىرعاندا ءبۇ­گىن­گى قوعام مۇلدەم باسقا قوعام. ءبىز قازىر بۇرىن-سوڭدى بولماعان گەوساياسي كەڭىستىككە, تۇبەگەيلى جاڭا دۇنيەتانىمدىق كەڭىستىككە كىرىستىك. 1994 جىلدىڭ ناۋرىزىندا نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى     م.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندەگى زيالى­لار الدىندا سويلەپ, تۇڭعىش رەت ءوزىنىڭ ەۋرازيالىق وداق جو­باسىن جاريا ەتكەندە, ونىڭ ءمان-ما­عىناسىن ءالى كوپ ەلدەر, ءتىپتى ساياساتكەرلەر بۇگىنگىدەي ءتۇسىنىپ, قابىلداۋعا جەتە قوي­ماعان ەدى. ماقالا اۆتورى سول مەزەتتەن باستاپ ەۋرازيالىق وداق جوباسى جونىندە وسى جىلدار بويىنا دا­مىلسىز, تولاسسىز ىزدەنىپ, وسىعان بايلانىستى قانداي دا قۇرى­لىم­داردىڭ قاجەتتىگىن مەيلىنشە تۇسىنىكتى ەتىپ ساراپتاعان. ەۋرازيا وداعى – حالىقتار اراسىن جاقىن­داس­تىرىپ, ءوزارا تۇسىنىستىكتى ءور­كەنيەتتىڭ جاڭا باسپالداعىنا كو­تە­رەتىن مۇمكىندىك, ەركىن وداق­تاس­تىق ارقىلى ازاماتتىق قوعامنىڭ ساپاسىن قالىپتاستىراتىن سترا­تە­گيالىق جوبا ەكەندىگىن قازىر كوپ ادامداردىڭ, ساياساتكەرلەردىڭ, ين­تەل­لەكتۋالداردىڭ قولداپ جاتۋى دا قوعامنىڭ جاڭا كورسەتكىشى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەۋر­ازيا­لىق وداق جوباسىنىڭ جالاڭ يدەيا ەمەس ەكەنىنە, كۇندەلىكتى ءومىرىمىز­دەگى تۇرمىسىمىزدىڭ سۇرانىسى­مەن, ادامداردىڭ ىزگىلىككە, تى­نىش­تىققا, جاسامپازدىققا بەيىمدىگىن, ۇمتىلىسىن ىنتالاندىرۋ ارقىلى كەلەتىن جوبا ەكەنىنە جان-جاقتى تالداۋ جاساعان. وسىعان بايلانىستى كەدەن وداعىنىڭ قىر-سىرى دا اشىق, الاقاندا­عى­داي كورىنەدى. ارينە, بۇل جوبا جەڭىل جۇمىس ەمەس. ونىڭ جولى دا وڭاي بولا قويماسى حاق. بىراق مەملەكەتىمىزدىڭ, ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى, بولاشاققا, دۇنيەجۇزىلىك قوعا­م­داس­تىقتا باسەكەلەستىككە لايىق بولىپ, ەركىن ءجۇرۋدىڭ كەپىلى ەكەنى پرەزيدەنت ەڭبەگىندە تۇسىنىكتى جا­زىلعان. ماقالانىڭ ونە بويىندا ەۋ­رازيالىق وداق يدەياسىنىڭ ءومىر­شەڭ­دىگى ناقتى مىسالدارمەن, تۇ­عىر­لى تۇجىرىمدارمەن تياناق­تال­عان. وتكەن جيىرما جىلدا ماقالا اۆتورى – مەملەكەت باس­شى­سى ءوزىنىڭ اۋەلگى وي-پىكىرىن, جاڭا جوباسىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا بىردە-ءبىر جىل تەككە كەتپەگەنىن, ويعا باستاما, باستاماعا ناقتى ارەكەت, كورنەكتى جۇمىس جال­عاس­قا­نىن وقىرمانىنىڭ كوز الدىنا تىزبەكتەپ, بۇلتارتپاس دالەلدەرىن كەلتىرەدى. وسى باعىتتا ساراپ­تا­ماعا سالىنعان ەۋرو وداقتاعى, باسقا دا وركەنيەتتى مەملەكەت­ارالىق قارىم-قاتىناستار تەك قانا قىزىعۋشىلىق تۋعىزىپ قوي­مايدى, وقىرمانىن سەندىرىپ, ءمۇد­دەلىلىگىن نىقتاي تۇسەدى. ماقالا – بولاشاق وركەنيەتتى وداقتىڭ تاماشا تارتىمدى جوباسى. وسى عاسىر جوباسىنىڭ اۆتورى ءبىزدىڭ ەلباسىمىز – نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆ ەكەندىگى قازاقتىڭ مارتەبەسىن الەمدىك دارەجەگە كوتە­رىپ-اق تۇر. قۋانىش سۇلتانوۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار,  قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى.