گيبرالتار بۇعاز با, تۇبەك پە؟

سوڭعى ون بەس جىلدىڭ بەدەرىندە وقۋ­شىلاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا تىرەك بولاتىن وقۋلىقتارىمىزدى جاساۋ باعى­تىن­داعى ىزدەنىستەر جەتىپ ارتىرارلىق. الايدا, كەزدەسەتىن كەمشىلىكتەردەن تولىق ارىلىپ بولماعانىمىز جانە راس. اۋزى كۇيگەن ءۇرىپ ىشەدى دەگەندەي, جاڭادان شى­عىپ جاتقان وقۋلىقتار مەن وقۋ قۇرال­دارىن «ىشىندەگىسىنىڭ ءبارى دۇرىس بولسا ەكەن» دەپ اشاتىن بولدىق. ويتكەنى, ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن قولعا الىنىپ, شىعا باستاعان جاڭا بۋىن وقۋلىقتار تۋرالى كوپشىلىك ءالى دە سىني پىكىردە. سونداي كەلەڭسىز قۇبىلىستىڭ كەزەكتى ءبىر مى­سالىن جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردىڭ 8 سىنىبىنا ارنالعان «اتلاس. قازاق­ستان­نىڭ فيزيكالىق گەوگرافياسى» دەپ اتالا­تىن قازاق تىلىندەگى وقۋلىق كارتاسىنىڭ بەتتەرىنەن كەزدەستىردىك. 6-7 بەتتەردەگى «قازاقستاننىڭ ساياسي-اكىمشىلىك كارتاسىندا» اتاۋىنىڭ «قۇلان» بولىپ وزگەرتىلگەنىنە كوپ ۋاقىت وتكەن ەلدى مەكەن «لۋگوۆوي» دەپ سول بۇرىنعى اتىمەن اتالعان. ول عانا ەمەس, كارتاعا سەنەتىن بول­ساق, كوپتەگەن توپونيميكالىق اتاۋلار جاڭ­ساق. مىسالى, ءۇرىمشى – ۋرۋمچي, باعدات – باگداد, جاڭاتاس – جاناتاس, ساياق – ساياك, امانكەلدى – امانگەلدى, ەمبى – ەمبا, قۇل­سارى – كۋلسارى, قاراقيا ويپاتى – كاراگيە شۇڭ., جايرەم – جايرام, مىرعا­لىم­ساي – مەرگەلىمساي, تاشكەنت – توشكەنت, بىشكەك – بيشكەك, قىرىم – كرىم, ورال – ۋرال, ەۆەرەست – ەۆەرەست, بريتانيا ارال­­دا­رى – ۆەليكوبريتانيا ار… ت.س. كەتە بەرەدى. 20-21 بەتتەردەگى كارتادا «انداسيسكي گوسۋدارستۆەننىي زاكازنيك» دەپ اتا­لا­تىن ورىسشا تىركەس ءجۇر. 25-بەتتەگى ءبىر اڭنىڭ اتى – «التاي ارقار». كارتا بەتتەرىندە كەزدەسىپ قالاتىن وسى تاقىلەتتەس باسقا دا گرامماتيكالىق, ورفوگرافيالىق قاتەلەردى ءتىزىپ كورسەتىپ شىعۋ شارت ەمەس بولار. كارتادا جەكەلەگەن گەوگرافيالىق ۇعىم­دار دا وزگەرىپ كەتكەن. «گيبرالتار» دەگەن ءسوزدى ءبىز بۇرىن بۇعاز دەپ وقىعان سياقتى ەدىك. سويتسەك, ول تۇبەك ەكەن. وعان كوز جەتكىزۋ ءۇشىن اتالعان كارتانىڭ 4-بەتىنە قارا­ساڭىز, جەتىپ جاتىر. وسى ايتىلعانداردان كەلىپ: «اۆتورلار مەكتەپ وقۋشىلارى ءۇشىن وسىنداي كارتا جاساۋعا قانشالىقتى قۇزى­رەتتى؟» دەگەن ساۋال تۋىندايدى. اۋدارماشىسىنىڭ اتا-تەگىنىڭ كورسەتى­لۋىنە قاراعاندا, بۇل اتلاس ورىس تىلىندە دايىندالىپ بارىپ, قازاقشاعا اۋدارىل­عان. بۇدان رەسپۋبليكامىزدا گەوگرافيا­لىق كارتالار دايىنداۋ بويىنشا انا تىلىمىزدەگى ماماندار ءالى كۇنگە جەتىسپەيدى ەكەن دەگەن قورىتىندى شىعارۋعا بولادى. اتالعان ەڭبەك 2008 جىلى الماتى قا­لاسىندا جارىق كورگەن. بىراق ونى شى­عا­رۋعا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ەش قاتىسى جوق سياقتى. ويتكەنى, ۇكىمەتتىڭ بۇل قۇزىرەتتى ۆەدومستۆوسىنىڭ اتاۋى كار­تانىڭ ەش جەرىندە جازىلماعان. دەمەك, جەكە باستاما بويىنشا كارتا ءوز بەتىنشە شىعارىلعان دەپ ويلاۋعا بولادى. ەندەشە, مۇنداي ماڭىزدى باسىلىمعا جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەملەكەتتىك وقۋ ورنىنا ارناپ كارتا دايىنداۋعا ءتيىستى ۇيىمدار رۇقسات بەرۋى كەرەك ەمەس پە؟ الدە اركىم قالاي بولسا سولاي بىلگەنىن ىستەي بەرۋى كەرەك پە؟ ءتىپتى زاڭ رۇقسات ەتىپ جاتسا, ىنتا بىلدىرۋشىلەر وسىنداي جاۋاپتى ءىستى مويىندارىنا السىن دەيىك. بىراق, بۇكىل رەسپۋبليكا مەكتەپتەرىندە ءبىلىم الىپ جاتقان وقۋشىلار الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك قايدا؟ بۇكىل قازاقستانداعى مەكتەپ وقۋشىلارىن اداستىراتىن شالا ساۋاتتى قۇرال ۇسىنۋعا, ۇسىنىپ قانا قويماي, كوپ تارالىممەن ساتۋعا شىعارۋعا قۇقىق بەرەتىن قانداي قۇزىرەتتى مەكەمە؟ ءبىر قىزىعى – اتالعان اتلاس كارتاسى­نىڭ شىققانىنا ءۇش جىلداي ۋاقىت ءوت­كە­نىمەن, اتالعان جانە باسقا دا كەمشىلىكتەردى كورسە­تىپ, دابىل قاعىپ جاتقان جانە ەشكىم باي­قال­مايدى. ءپان مۇعالىمدەرىنە ءبارى­بىر مە؟ بالالارىمىزدىڭ قانداي ءبىلىم ال­ىپ جات­قا­نىنا ەنجار قاراعانىمىز با سوندا دەگەن تا­عى ءبىر سۇراقتىڭ توبەسى قىلتيىپ تۇر. نۇرداۋلەت اقىش, جازۋشى. الماتى.