رەسپۋبليكالىق فورۋمعا قحا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – پرەزيدەنت اكىمشىلىگى قحا حاتشىلىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى دارحان مىڭباي, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان التاەۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, جوعارعى سوتتىڭ سۋديالارى, باس پروكۋراتۋرانىڭ, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ, پرەزيدەنت جانىنداعى «قوعامدىق كەلىسىم» رمم-ءنىڭ وكىلدەرى, قحا جانىنداعى مەدياتسيا كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى, بارلىق وبلىستارداعى مەدياتسيا ورتالىقتارىنىڭ جەتەكشىلەرى مەن «قوعامدىق كەلىسىم» كمم-ءنىڭ جانىنداعى مەدياتسيا كابينەتتەرىنىڭ مەڭگەرۋشىلەرى قاتىستى.
فورۋمدى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەدياتسيا كەڭەسىنىڭ توراعاسى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور باقىتجان ءابدىرايىم جۇرگىزىپ وتىردى.
– بولاشاعى ءبىرتۇتاس ەلدىڭ بارلىق مەملەكەتتىك جانە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى قىزمەتىنىڭ ەڭ باستى قاعيداتى – قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋ جانە نىعايتۋ, – دەپ ءسوز باستاعان دارحان مىڭباي ويىن تومەندەگىدەي جيناقتادى. – وسى ورايدا بارلىق تاراپتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قۇرمەتتەۋ ارقىلى بىتىمگەرشىلىككە قول جەتكىزۋگە باعىتتالعان مەدياتسيا ينستيتۋتىنىڭ ەل بىرلىگى مەن قوعامدىق كەلىسىمدى دامىتۋداعى ءرولى زور. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن قابىلدانعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى دامۋ تۇجىرىمداماسىنا سايكەس ەلدەگى مەدياتسيا ينستيتۋتتارىن دامىتۋ اسسامبلەيانىڭ جاڭا باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ بەلگىلەندى.
الەمدىك تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, مەدياتسيا باتىس ەۋروپا ەلدەرى مەن اقش-تا ءتۇرلى داۋلار مەن جانجالداردى رەتتەۋدىڭ كوپ تاراعان ادىستەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. مىسالى, اقش-تا بارلىق ىستەردىڭ 93%-ى, ۇلىبريتانيادا 87%-ى, سلوۆەنيادا – 40%-ى, قىتايدا 30%-ى سوتتان تىس قارالادى.
قازاقستان تاريحىنان بيلەر ينستيتۋتىنىڭ ارااعايىندىقتى قولدانۋ ارقىلى جۇمىس ىستەگەن كوپتەگەن مىسالدارىن تابۋعا بولادى. دالا حالقى ءۇشىن «ارااعايىندىق», «بىتىمگەر», «ەلدەستىرۋشى» جانە باسقا تەرميندەر جاقسى تانىس. قازاق حالقى ەجەلگى زامانداردا-اق داۋلى ماسەلەلەر شىقسا بيگە جۇگىنەتىن بولعان. 2011 جىلعى 28 قاڭتاردا قازاقستاننىڭ تۇتاستاي قۇقىقتىق جۇيەسى ءۇشىن ايتارلىقتاي وقيعا بولعان «مەدياتسيا تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. 2011 جىلعى 3 شىلدەدە ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن مەدياتورلاردى دايىنداۋ باعدارلاماسى بويىنشا وقىتۋ ەرەجەلەرى بەكىتىلدى. وسىلايشا, ەلىمىزدە مەدياتسيا ينستيتۋتىن ەنگىزۋ جانە دامىتۋ ءۇشىن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق نەگىز قالىپتاستىرىلدى.
قازىرگى كەزدە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قوعامدىق مەدياتورلار ينستيتۋتىن قالىپتاستىرىپ, دامىتۋعا جانە الەۋمەتتىك داۋ-جانجالداردى الدىن الا رەتتەۋگە ارنالعان كاسىبي مەدياتسيانى دامىتۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋدە.
اسسامبلەيانىڭ جالپىرەسپۋبليكالىق ينكليۋزيۆتى جەلىسى دامۋدا. قحا مەدياتسيا كەڭەسى قۇرىلعان, دوستىق ۇيلەرى جانىنان 17 كابينەت اشىلعان, وبلىستاردا 13 مەدياتسيا كەڭەسى جۇمىس ىستەيدى, اۋداندىق, اۋىلدىق دەڭگەيدەگى قوعامدىق كەلىسىم كابينەتتەرىنىڭ سانى 1019 بىرلىكتى قۇرايدى. وعان سونداي-اق: قحا-نىڭ 2207 قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسى, قحا-نىڭ 2141 انالار كەڭەسى, قحا عىلىمي-ساراپتامالىق كەڭەسى, قحا-نىڭ 16 وڭىرلىك عىلىمي-ساراپتامالىق توبى كىرەدى.
بۇگىندە مەدياتسيا ينستيتۋتى بەلگىلى ءبىر وڭ ناتيجەلەر كورسەتۋدە.
مەدياتسيا ينستيتۋتىن دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارى قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسىن جەتىلدىرۋ مانماتىنىندە, ەل پرەزيدەنتى باستاماشى بولعان كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار باعدارلاماسى شەڭبەرىندەگى دەموكراتيالاندىرۋ, سونداي-اق قازاقستاندى ءۇشىنشى جاڭعىرتۋ مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ايقىندالاتىن بولادى.
القالى جيىنعا قاتىسۋشىلاردى قۇتتىقتاعان وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ «مەدياتسيا تاراپتاردى تاتۋلاستىرىپ, ونبەس داۋدىڭ ءورىس الۋىنا جول بەرمەيدى. ەلباسىنىڭ بۇل ينستيتۋتتى ءارى قاراي دامىتۋ ءىسىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنا جۇكتەپ وتىرعاندىعى سوندىقتان. ىرىستى ىنتىماقتان ىزدەگەن ەلىمىز قاشاندا بىرلىكتى بەكەمدەيتىن قادامدى ۇستانعان. حالىق تاريحىنداعى بيلەر مەن قازىلار تورەلى ءتۇيىن جاساپ, ار مەن نامىستىڭ قامىن جەگەن. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىندا كونەنىڭ كوزىندەي بولعان ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى زامان اعىمىنا ساي قايتا تۇلەتۋدى مىندەتتەگەن ەدى. مەدياتسيا – باياعى «جەتى جارعىنىڭ» بۇگىنگى جالعاسى رەتىندە حالىقتىڭ بايىرعى مامىلەگەرشىلىك ءداستۇرىن جالعاستىرىپ وتىر. داۋلاسۋشى تاراپتاردى ءوزارا كەلىسىمگە كەلتىرىپ, ورتاق پايىم جاساۋعا جەتەلەيدى», دەدى.
رەسپۋبليكالىق جيىن اياسىندا قحا جانىنداعى مەدياتسيا كەڭەسى مەن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكىمدىگى, قحا جانىنداعى مەدياتسيا كەڭەسى مەن «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى
