15 قازان – رەسپۋبليكانىڭ پرەزيدەنتىن سايلاۋ كۇنى. العاشقىدا پرەزيدەنتتىك تاق ءۇشىن بولاتىن ساياسي باسەكەدە 59 ادام باق سىناپ كورۋگە نيەتتەنگەن ەدى. بىراق ولاردىڭ اراسىندا 9-ى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا (وسك) بەرگەن ارىزىن قايتارىپ السا, 37 ادامنىڭ ءبىر بولىگى ءتيىستى قۇجاتتارىن ازىرلەۋ بارىسىندا رايلارىنان قايتتى, ال قالعاندارىنىڭ قۇجاتتارى تولىق بولماي, وسك-دان تىركەۋدەن وتە المادى. سونداي-اق تىركەلگەن 13 ادامنىڭ ءبىرى, ەكس-دەپۋتات كامشىبەك تاشيەۆ تالاپكەرلىكتەن باس تارتتى. سونىمەن سايلاۋ بيۋللەتەنىندە 13 گرافا بولادى: 12 تالاپكەردىڭ اتى-ءجونى جانە «بارىنە قارسى» دەگەن پۋنكتى.
قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ 35 جاستان تومەن ەمەس جانە 70 جاس-تان اسپاعان, شەتەل ازاماتى بولماعان, مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلەتىن جانە ەلدە 15 جىلدان كەم تۇرماعان قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى ءبىر رەت قانا سايلانا الادى. بۇرىن سوتتالعان, سوتتىلىعى الىنىپ تاستالىنباعان ازامات بۇل قىزمەتكە سايلانا المايدى.
سونىمەن قاتار وسك-عا تىركەلۋگە ارىز بەرگەن تالاپكەر بەلگىلەنگەن مەرزىمدە ءوزىن 30 مىڭ سايلاۋشىنىڭ قولدايتىنىن انىقتاعان قۇجاتتى تاپسىرۋى, سونداي-اق 1 ميلليون سوم كەپىلدىك اقشانى وسك-نىڭ قورىنا تولەۋى ءتيىس. قۇجاتتاردى قابىلداۋ ۋاقىتى اياقتالعاندا, تىركەلمەگەن تالاپكەرلەردىڭ كەپىلدىك اقشالارى وزدەرىنە قايتارىلىپ بەرىلەدى. ال ەندى تىركەلگەن تالاپكەرلەر سايلاۋ كۇنى داۋىس بەرۋ قۇقىعى بار سايلاۋشىلاردىڭ 5 پايىز داۋىسىن الا السا, سايلاۋ ناۋقانىنان كەيىن ولاردىڭ دا كەپىلدىك اقشاسى قايتارىلادى.
سايلاۋ ءبىر تۋرمەن بىتەتىن بولسا, سايلاۋشىلار داۋىستارىنىڭ جارتىسىنان كوبىن العان ۇمىتكەر پرەزيدەنتتىك قىزمەتكە سايلاندى دەپ ەسەپتەلىنەدى.
جالپى, سايلاۋعا تۇسكەلى وتىرعان 12 تالاپكەردىڭ بارلىعى دا قىرعىز ەلىنە بەلگىلى مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق قايراتكەرلەرى. اتاپ ايتار بولساق, ومىربەك بابانوۆ, سوورونباي جەەنبەكوۆ, تەمىر ساريەۆ – ەكس-پرەمەر-مينيسترلەر. باقىت تورەباەۆ – قىرعىز رەسپۋبليكاسى جوگوركۋ كەڭەشىنىڭ دەپۋتاتى, پارلامەنتتەگى «ونۇگۇۇ-پروگرەسس» پارتيالىق فراكتسياسىنىڭ ليدەرى. ەرنيس زارلىقوۆ – بىشكەك قالاسىنىڭ ۆيتسە-مەرى (قىزمەتىن ۋاقىتشا توقتاتقان). اداحان مادۋماروۆ – ء«بۇتىن قىرعىزستان» ساياسي پارتياسىنىڭ توراعاسى, بۇرىنعى مەملەكەتتىك حاتشى (بۇل قىزمەت قازىر جويىلعان), جوگوركۋ كەڭەشتىڭ بۇرىنعى توراعاسى. ازىمبەك بەكنازاروۆ – ادۆوكات, رەسپۋبليكانىڭ بۇرىنعى باس پروكۋرورى, جوگوركۋ كەڭەشتىڭ بىرنەشە مارتە دەپۋتاتى, «رەۆوليۋتسيا بۋلدوزەرى» دەگەن لاقاپ ەسىمى بار. ارستانبەك ابدىلداەۆ – ىسكەر, «كورىپكەل». ونىڭ «قىس بولمايدى» دەگەن لاقاپ ەسىمى بار. 2011 جىلى جەلتوقساندا «بيىل قىس بولمايدى», دەپ مالىمدەمە جاساپ اتىن شىعارعان. سول كۇندەرى اتالعان بەينە تاسپانىڭ ورىسشا نۇسقاسىن «يۋتۋبتان» 3 ميلليون ادام كورگەن. تاالاتبەك ماسادىكوۆ – گەنەرال, قاۋىپسىزدىك سالاسىنىڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرى. ۇلىقبەك قوشقاروۆ – جوگوركۋ كەڭەشتىڭ بۇرىنعى دەپۋتاتى. توقتايىم ۇمەتاليەۆا – قۇقىق قورعاۋشى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورايىمى. ارسلانبەك ماليەۆ – «االام» («الەم») ساياسي پارتياسىنىڭ ليدەرى, جوگوركۋ كەڭەشتىڭ ەكس-دەپۋتاتى.
قازىرگى كەزدە ەكى ۇمىتكەردىڭ مۇمكىندىگى جوعارى بولىپ تۇر. بىرەۋى – سوورونباي جەەنبەكوۆ. 2016 جىلدىڭ 13 ساۋىرىنەن بەرى پرەمەر-مينيستر قىزمەتىندە بولعان بۇل كىسى قىرعىزستان سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسى (قسدپ) اتىنان پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا تۇسەتىن بولعان سوڭ, بيىلعى 21 تامىزدا ءوز ەركىمەن وتستاۆكاعا شىققان. ايتا كەتەيىك, قسدپ-نىڭ ليدەرى – پرەزيدەنت المازبەك اتامباەۆ. سوورونباي جەەنبەكوۆ پرەزيدەنت بولىپ سايلانار بولسا, قىرعىز ەلىنىڭ بۇگىنگى باسشىسىنىڭ جولىن جالعاستىرماقشى.
پرەزيدەنتتىك سايلاۋ المازبەك اتامباەۆ ءۇشىن دە ۇلكەن سىن بولۋدا. ەگەر حالىق ونى قولداسا, س.جەەنبەكوۆ پرەزيدەنت بولادى. ال قولداماسا...
الامان جارىستا سوورونباي جەەنبەكوۆپەن ۇزەڭگىلەس كەلە جاتقان تالاپكەر – ومىربەك بابانوۆ. ول پرەزيدەنت بولسا, ء«سوزسىز ەكونوميكالىق سەكىرۋ بولادى» دەگەن پىكىر بار.
جاقىندا سايلاۋ ناۋقانىنا قاتىستى توسىن وقيعا بولدى. ناقتىلاي ايتقاندا, بيىلعى 30 قىركۇيەكتە قىرعىزستاننىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىنىڭ مەملەكەتتىك كوميتەتى (ۇقمك) جوگوركۋ كەنەشتىڭ دەپۋتاتى قاناتبەك يساەۆتى 15 قازان – سايلاۋ كۇنى «جاپپاي تارتىپسىزدىكتى ۇيىمداستىرۋ جانە بيلىكتى كۇشپەن باسىپ الۋعا ازىرلىك كورۋ» دەگەن ايىپپەن قاماۋعا الدى. رەسپۋبليكانىڭ باس پروكۋراتۋراسى وعان قىلمىستىق ءىس قوزعاپ, 48 ساعاتتىق قاماۋ مەرزىمىن تەرگەۋ اياقتالعانعا دەيىنگى ۋاقىتقا ۇزارتتى. تاراتىپ ايتساق, قاناتبەك يساەۆ پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر ءو.بابانوۆ سايلاۋدا جەڭىپ, بىراق ونىڭ جەڭىسى بۇرمالانسا, ياعني فالسيفيكاتسيالانسا, كوتەرىلىس جاساماق بولعان ەكەن. ق.يساەۆتىڭ «ەرەۋىلدى ۇيىمداستىرۋشىلارعا ارناپ» 800 مىڭ سوم بەرىپ جاتقانىن كورسەتەتىن بەينەتاسپا تەلەارنادا جانە عالامتوردا تارادى. كەيبىر ساياساتشىلار, اتاپ ايتقاندا, بۇرىن ۇقمك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىندە بولعان گەنەرال ارتۋر مەدەتبەكوۆ قاناتبەك يساەۆ بويىنشا «اكتسيا» بيلىك تاراپىنان ۇيىمداستىرىلعان دەيدى. ول دالەل رەتىندە, بەينەجازۋ اپپاراتىنىڭ ق.يساەۆتىڭ بولمەسىنە قويىلعاندىعىن جانە «اكتسياعا» قاتىسقان توپتاردىڭ سوزدەرىندەگى سايكەسسىزدىكتى مىسالعا كەلتىردى. ق.يساەۆتىڭ جاقتاستارى 800 مىڭ سوم ۇگىت ىستەرىنە جۇمسالاتىن زاڭدى اقشا دەگەندى ايتۋدا. ۇقمك بولسا, ق.يساەۆتى كىنالى دەپ وتىر. انىق-قانىعىن سوت شەشەدى. سوت 30 قاراشاعا دەيىن سوزىلۋى مۇمكىن.
قازىرگى تاڭدا ۇمىتكەرلەر – س.جەەنبەكوۆ پەن ءو. بابانوۆ ءبىر-بىرىمەن ۇزەڭگى قاعىستىرىپ, قاتار كەلە جاتقانداي كورىنەدى. دەگەنمەن, ۇگىت-ناسيحات ناۋقانىنىڭ بارىسى كورسەتىپ وتىرعانداي, سوڭعى كۇندەرى ءبىرىنشىسىنىڭ بەدەلى ارتىپ, ەكىنشىسىنىڭ رەيتينگى تومەندەگەندەي. بۇعان سەبەپ, ءو.بابانوۆتىڭ وش وبلىسىنا بارعان ۇگىت ساپارىندا ۇلتى وزبەك سايلاۋشىلار كوپ تۇراتىن اۋداندا «وزبەك ەلىم, تىزەرلەپ ءومىر سۇرگەنشە – تىكە تۇرىپ ولگەن جاقسى!» دەپ ايتقانى سەبەپ بولدى. ءو.بابانوۆتىڭ بۇل سوزىندە ارتىق-اۋىس ەشتەڭە دە جوق. بىراق مۇنى س.جەەنبەكوۆتى جاقتايتىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ءىلىپ اكەتىپ, الگى سوزگە باسقاشا سيپات بەردى.
سونداي-اق بيىلعى جىلدىڭ 4 قازانىندا رەسپۋبليكانىڭ تارالىم اۋقىمى كەڭ تەلەكانالى – قترك (قوعامدىق تەلەراديوكورپوراتسياسى) سايلاۋ ەرەجەسىنە سايكەس, اقىسىز پىكىرسايىس ۇيىمداستىرعان بولاتىن. وعان پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەر ءتورت ادام قاتىسقان-دى. وندا جۇرتتىڭ نازارى س.جەەنبەكوۆ پەن ءو.بابانوۆتىڭ ءوزارا ايتىسىنا كوبىرەك اۋدى. «مەن سەنى بالاپان كەزىڭنەن بىلەم, 2005 جىلدان باستاپ قانداي بولعانىڭدى. ماعان سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەسپەيسىڭ دەيسىڭ. ونىمەن مەن كۇرەسەمىن, مەن تازامىن, ال سەن كۇرەسە المايسىڭ. نە ءۇشىن دەگەندە, سەنىڭ قايدا باتقانىڭدى جاقسى بىلەمىن. مەنىڭ ساعان 25 ساۋالىم بار. مەن پرەزيدەنت بولا قالسام, سىبايلاستىققا قارسى كۇرەستى سەنەن باستايمىن», دەپ س.جەەنبەكوۆ ءو.بابانوۆتى جارعا تىرەدى.
ءوز كەزەگىندە ومىربەك بابانوۆ: «سوورونباي ءشارىپ ۇلى, بىرىنشىدەن, مەن سىزگە ەشقاشان بالاپان بولعان ەمەسپىن. مەن سىزدەي شەنەۋنىك تە ەمەسپىن. قايدان بايلىق تاپقانىڭىزدى ءسىز دالەلدەپ بەرەسىز. ەكىنشىدەن, مەن ءاردايىم بيزنەستە جۇرگەنمىن. مەنى باكيەۆ قۋعىنداپ, قاماي الماعان. جەەنبەكوۆ تە قۋعىنداپ, قاماي المايدى. مەنىڭ ارتىمدا حالقىم بار. قورقىتىپ-ۇركىتەتىن ءسىز ەمەسسىز», دەپ جاۋاپ بەردى.
دەگەنمەن, وش وبلىسىنداعى وقيعا جانە اتالعان تەلەسايىس ءو.بابانوۆتىڭ بەدەلىن ءبىراز تومەندەتىپ جىبەرگەن سياقتى. بۇل جاعدايلار ساياسي سايىستا ءۇشىنشى بولىپ كەلە جاتقان ۇمىتكەر تەمىر ساريەۆكە دەم بەرگەندەي بولدى. سوڭعى كۇندەرى قاراجاتىنىڭ ازدىعىنان ۇگىت ىستەرىن باسەڭدەتىپ العان ول ساحناعا قايتا كوتەرىلدى.
پرەزيدەنت ا.اتامباەۆ 4 قازاندا ارنايى مالىمدەمە جاسادى. وندا سايلاۋشىلار جالعان مالىمەتتەردەن قورعالۋى ءتيىس ەكەندىگى ايتىلا كەلىپ, تالاپكەرلەردىڭ ءبىرىنىڭ ەشنارسەمەن راستالماعان «حالىقتىڭ 65%-ى ءبىرىنشى تۋردا-اق ماعان داۋىسىن بەرۋگە ءازىر», دەگەن مالىمەتى ءسوز ەتىلگەن. ايتا كەتەيىك, ۇگىت كەزىندە ءو.بابانوۆ حالىقتىڭ 65%-ى مەنى قولدايدى دەگەن بولاتىن.
سايلاۋ ءبىر تۋرمەن اياقتالماي, ەكىنشى تۋر بولۋى دا مۇمكىن. ونداي جاعدايدا داۋىس كوپ العان ەكى تالاپكەر سىنعا تۇسەدى. ولاردىڭ بىرەۋى باس تارتا قالسا, ونىڭ ورنىن سايلاۋدا ءۇشىنشى كورسەتكىشكە يە بولعان ۇمىتكەر باسادى.
نازاربەك ساتتار,
ارنايى «ەگەمەن قازاقستان» ءۇشىن
بىشكەك
