بۇل تۋراسىندا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىندا تاعىلىمدى تۇجىرىمدار جاسادى: «پاتريوتيزم كىندىك قانىڭ تامعان جەرىڭە, وسكەن اۋىلىڭا, قالاڭ مەن وڭىرىڭە, ياعني تۋعان جەرىڭە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتەن باستالادى... تۋعان جەرگە, ونىڭ مادەنيەتى مەن سالت-داستۇرلەرىنە ايرىقشا ىڭكارلىكپەن اتسالىسۋ – شىنايى ءپاتريوتيزمنىڭ ماڭىزدى كورىنىستەرىنىڭ ءبىرى.
بۇل كەز كەلگەن حالىقتى انشەيىن بىرىگە سالعان قاۋىم ەمەس, شىن مانىندەگى ۇلت ەتەتىن مادەني-گەنەتيكالىق كودىنىڭ نەگىزى.
...تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك نەنى بىلدىرەدى, جالپى, باعدارلامانىڭ ءمانى نەدە؟
ءبىرىنشى, بۇل ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا اۋقىمدى ولكەتانۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى,...جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى تاريحي ەسكەرتكىشتەر مەن نىسانداردى قالپىنا كەلتىرۋدى كوزدەيدى.
ءپاتريوتيزمنىڭ ەڭ جاقسى ۇلگىسى ورتا مەكتەپتە تۋعان جەردىڭ تاريحىن وقۋدان كورىنىس تاپسا يگى.
...ءاربىر ولكەنىڭ حالقىنا سۋىقتا پانا, ىستىقتا سايا بولعان, ەسىمدەرى ەل ەسىندە ساقتالعان ءبىرتۋار پەرزەنتتەرى بار. وسىنىڭ ءبارىن جاس ۇرپاق ءبىلىپ وسۋگە ءتيىس».
اتىراۋداعى ۇستازدىق ينستيتۋتتىڭ 1974 جىلعى تاريحشى تۇلەگى رەتىندە اتالعانداي ارداقتى جۇمىسقا مەن دە قال-قادەرىمشە ۇلەس قوسۋدامىن. وعان اسىرەسە, ەلباسىنىڭ اتالمىش ماقالاسى ەلەۋلى اسەر, كۇش-جىگەر بەرىپ وتىر. وسىعان دەيىن تۋعان ولكەم – جىلىوي اۋدانىنىڭ جانە اتىراۋ وبلىسىنىڭ تاريحىنا بايلانىستى «جەم جىرى ء(حىح عاسىردىڭ اقىندارى)», «قۇتتى مەكەن – قوسشاعىل» جانە «اتىراۋدىڭ ارداقتى ادامدارى» (عۇمىرنامالىق انىقتامالىق) تاقىرىپتى كىتاپتاردى شىعارعام. ەندىگىسىن بۇلاردى توپتاستىرا جانە جۇيەلى جالعاستىرۋ ماقساتىندا «اتىراۋناما», «جىلويناما» جانە «ۇلاعاتتى ۇستازدىق ۇستانىم»(اتىراۋ ولكەسىندەگى حالىق اعارتۋ ءىسى تاريحىنىڭ كەيبىر پاراقتارى) تاقىرىپتارىمەن شاعىن شەجىرەلىك-تاريحي-مۇراعاتتىق تۋىندىلاردى شىعارۋدى قولعا الىپ وتىرمىن.
بۇگىنگە دەيىن سوڭعى توپتامانىڭ «اتىراۋدىڭ العاشقى اعارتۋشىلارى», «ۇرپاقتارعا ۇلاعات ۇقتىرعان ۇستازدار» دەگەن كىتاپتارى جارىق كوردى. ولار ۇلى قازان توڭكەرىسىنە دەيىنگى اعارتۋ ءىسى, كەڭەس زامانىنىڭ العاشقى ونجىلدىعىنداعى جانە قازىرگى زامانعى حالىققا ءبىلىم بەرۋ جۇمىستارى, كەيبىر ۇلاعاتتى ۇستازدار جايىندا قىسقاشا باياندايدى.
ال, «اتىراۋناما» سەرياسى بويىنشا «اتىراۋدىڭ 1917 جىلعا دەيىنگى قازاقى جۇرتى (1895-1915 جىلدار)», «اتىراۋدىڭ اسكەري حالىقتىق ۋچيليششەلەرى(1895-1915 جىلدار)» ەڭبەكتەرى باسپادان شىقتى. بۇلار دا ناقتى تاريحي-عىلىمي مالىمەتتەر نەگىزىندە ولكەمىزدىڭ شەجىرەسىن كورسەتەدى.
اتامەكەنىمدەگى ەلەۋلى وزگەرىستەردى, دامۋ مەن جاڭعىرۋدى «جەم جاعاسىنداعى جاۋھار (بالىقشىلاردىڭ جىلوي كەنتى ء(حىح ع.اياعى-حح ع.باسى)», «جىلويدىڭ جارقىن جاندارى (عۇمىرنامالىق انىقتامالىق)» اتتى تۋىندىلارىمدا بارىنشا ناقتىلاپ جازۋعا تالاپ قىلدىم.
سونداي-اق جەرگىلىكتى مەرزىمدىك باسىلىمداردا جاريالانىپ كەلە جاتقان «قاسيەت قونعان قىزىلقوعا», «داۋىلعا دەيىنگى دەندەر» اتتى توپتاما ماقالالارىمدا, «ناعىز حالىق ۇستازى بولاتىن (العاشقى اعارتۋشى ح. مۋنيانوۆ تۋرالى)», «پەرۆىە پروسۆەتيتەلي اتىراۋ», «ەسبولدىڭ قىزىل ءۇيى», «جاۋىنگەر قىز رايحان», «ادميرال ۆلاديميرسكي قاي جەردە تۋعان؟», «راتۋشاعا تۋ تىكتى (بەرلين شايقاسىنىڭ قاھارمانى ر. قارامانوۆ حاقىندا)» تاقىرىپتى ماقالالارىمدا اتىراۋلىق اتاقتى ادامداردىڭ ازاماتتىق ىستەرى مەن پەرزەنتتىك پايىمدى بولمىسىن جان-جاقتى جانە نانىمدى كورسەتۋگە, ولاردى جاس ۇرپاققا ۇلگى ەتۋگە كۇش سالىپ كەلەمىن.
مەنىڭ ويىمشا, وتانىمىز قازاقستاننىڭ تولىق جانە تۇعىرلى تاريحى جەكەلەگەن ولكەلەردىڭ شىرايلى شەجىرەلەرىمەن قۇرالۋعا, بايىتىلۋعا ءتيىستى. ەندەشە, ولكەتانۋ ءىسى بىرنەشە تومدىق تاعىلىمدى تاريحقا اپاراتىن ورەلى جۇمىستاردىڭ وزەگى بولىپ تابىلادى. تۋعان جەر شەجىرەسىن كوپ بولىپ جازالىق, اعايىن!
امانعالي امىرجان ۇلى,
اتىراۋ مۇناي جانە گاز
ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ
قۇرمەتتى پروفەسسورى
