مەملەكەت باسشىسى جۇمىس ساپارى كەزىندە قازاقستان مەن رەسەي اراسىندا قابىلدانعان «بايقوڭىر» كەشەنىندەگى ودان ءارى ىنتىماقتاستىق تۇجىرىمداماسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىمەن, سونداي-اق «بايتەرەك» بىرلەسكەن جوباسىنا قاتىستى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن تانىستى.
– رەسەيمەن جاسالعان ۋاعدالاستىقتار اياسىندا كەشەندى دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارى ايقىندالدى. ارنايى قۇرىلعان ۇكىمەتارالىق كوميسسيا مەن ۇكىمەتتەرىمىز ءتيىستى جۇمىستى ۇيلەستىرۋدە. ناقتى شارالار قابىلدانىپ جاتىر, – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
وسى ورايدا قازاقستان پرەزيدەنتى ءوڭىردىڭ ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. بۇدان بولەك, مەملەكەت باسشىسىنا بايقوڭىر قالاسىن دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارى مەن تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالار جونىندە باياندالدى.
– قالانىڭ بولاشاعى زور. قاجەتتى ينفراقۇرىلىم دامىپ كەلەدى. قالا گازبەن قامتاماسىز ەتىلىپ, تۇرعىن-ءۇي كەشەندەرى مەن الەۋمەتتىك نىساندار سالىناتىن بولادى. سونداي-اق جەرگىلىكتى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ءۇشىن بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋ قاجەت, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
مۇنان كەيىن ەلباسى ءتۇبى ءبىر تۇركى جۇرتىنا ورتاق تۇلعا, ايگىلى ويشىل, ۇلى قوبىزشى قورقىت اتاعا ارنالعان ساۋلەت كەشەنىن ارالاپ كوردى. مەملەكەت باسشىسىنا مەموريالدى كەشەندە جۇرگىزىلگەن جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسى جونىندە باياندالدى. تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني تالىمگەرى قورقىت اتانىڭ قۇرمەتىنە ارنالعان بۇل كەشەن 1980-جىلدارى سالىنعان بولاتىن. ال 2014 جىلى ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قايتا جاڭعىرتىلىپ, وعان قوسىمشا ءتاۋ ەتۋ ورتالىعى اشىلدى. كەشەن حالىقارالىق «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» ءاۆتودالىزىنىڭ بويىندا ورنالاسقان. بۇل اسىرەسە ەكسپو-2017 كەزىندە تۋريستەر اعىمىنىڭ ارتۋىنا ىقپال جاسادى. جىل باسىنان بەرى قورقىت اتا كەشەنىنە 10 مىڭنان استام شەتەلدىك تۋريست كەلدى. مۇندا سالتاناتتى ءىس-شارالار وتكىزەتىن الاڭ جاسالىپ, ورتالىق اللەيادا جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە ارنالعان قوسىمشا جول سالىنعان, سونداي-اق مونۋمەنت ماڭى اباتتاندىرىلعان.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاڭا اكىمشىلىك عيماراتتى جانە «قاسيەتتى ارقار» اتتى ءمۇسىندى كوردى. بۇدان بولەك, ەلباسى كەشەندەگى مۋزەيدە قورقىت اتانىڭ ءومىرى مەن مۇراسىنا ارنالعان سيرەك ەكسپوناتتارمەن تانىستى.
ەلباسىنىڭ سىر وڭىرىنە ساپارى ودان ءارى قىزىلوردا قالاسىندا جالعاستى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىزىلوردا قالاسىنىڭ باس جوسپارىمەن جانە ونى تولىق جوسپارلاۋ جوباسىمەن تانىستى. قازاقستان پرەزيدەنتىنە سول جاعالاۋداعى قۇرىلىس الاڭى 1532 گەكتار جەردى قۇرايتىنى, سونىڭ ىشىندە اۋماعى 500 گەكتار جەرگە ءبىرىنشى كەزەكتە قۇرىلىس جۇرگىزىلەتىنى جونىندە باياندالدى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى سول جاعالاۋداعى قۇرىلىستىڭ ەسكيزدەرى مەن ينۆەستيتسيالىق جەر تەلىمدەرىنىڭ سىزباسىن كوردى.
سىرداريانىڭ ەكى بەتىن بايلانىستىراتىن جاڭا كوپىرگە كەلگەن ەلباسى وندا قۇرىلىسشىلارمەن جۇزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا «ۋربوستيل» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى ليۋبوۆ نىسانباەۆا مەملەكەت باسشىسىن جاڭا قالانىڭ سىزبالىق نۇسقاسىمەن تانىستىردى. وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ سىرداريا وزەنىنىڭ سول جاعالاۋىنان بوي كوتەرەتىن قالا جايلى ايتىپ, جۇرگىزىلىپ جاتقان قۇرىلىستىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. سونىمەن قاتار بۇل جەرگە سالىناتىن عيماراتتاردىڭ ماكەتى ارقىلى جاڭا قالانىڭ بولاشاق كەلبەتى كورسەتىلدى. قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى قالانىڭ باس جوسپارىنا سايكەس سول جاعالاۋدا جاڭا قالا سالىناتىنىن, ونىڭ ەلورداعا قاراپ بوي تۇزەپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى.
نەگىزىنەن سول جاعالاۋداعى اۋماق 15 اۋداننان قۇرالادى. اتاپ ايتقاندا, تۇرعىندارعا ارنالعان 11 اۋدان, 1 يندۋستريالىق ايماق جانە 3 ءىرى پارك پەن بۋلۆار قاراستىرىلىپ وتىر. بيىلدىڭ وزىندە 5 قاباتتى 18 تۇرعىن ءۇي مەن 320 ورىندىق بالاباقشانىڭ ىرگەتاسى قالاندى. ەڭ باستىسى, بۇل نىساندار قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن سالىنادى. بۇگىندە بۇرىنعى قازاق ورتالىق اتقارۋ كوميتەتى عيماراتىنىڭ نۇسقاسى بويىنشا وبلىستىق مۋزەيدىڭ قۇرىلىسى دا باستالدى. ونىڭ ىشىندە «رۋحاني جاڭعىرۋ» ورتالىعى دا ورنالاسادى.
قالا اكىمى نۇرلىبەك نالىباەۆ قىزىلورداداعى باسقا دا قۇرىلىس جۇمىستارىنا توقتالدى. مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى باقبەرگەن دوسمانبەتوۆ سول جاعالاۋدان «بولاشاق» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قالاشىعى سالىناتىنىن ايتتى.
پرەزيدەنت قىزىلوردانىڭ استانادان ۇلگى الىپ جاڭا قالانىڭ قۇرىلىسىن باستاعانىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, سول جۇمىستى ىسكە اسىرىپ جاتقان قۇرىلىسشىلارعا العىسىن جەتكىزدى.
بۇدان سوڭ مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى ارقىلى سالىنىپ جاتقان زاۋىتتىڭ قۇرىلىسىن كوردى. سونداي-اق ەلباسى وبلىستا ىسكە اسىرىلعان يننوۆاتسيالىق جوبالار كورمەسىنە باردى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ زاۋىت جۇمىسشىلارىمەن, جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەرمەن جانە وڭىردە جۇمىس ىستەپ جاتقان شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەستى.
– ەلىمىزدە ينۆەستورلاردى تارتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاسالدى. بۇل جۇمىستى جالعاستىراتىن بولامىز, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
اتالعان زاۋىتتىڭ وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 197 مىڭ توننا جالپاق شىنى وندىرۋگە جەتەدى. بۇل ءونىم ىشكى نارىققا, سونداي-اق, رەسەي, وزبەكستان جانە تۇركياعا جەتكىزىلەتىن بولادى. زاۋىت 2018 جىلى ىسكە قوسىلادى دەپ جوسپارلانعان.
– قىزىلوردادا بۇرىن-سوڭدى مۇنداي جوبا بولعان ەمەس. شىنى شىعارۋ – يندۋستريانىڭ الدىڭعى قاتارلى ءوندىرىسى. زاۋىت ىسكە قوسىلعان جاعدايدا بۇل جەردە ءبىر عانا وبلىستىڭ ەمەس, بۇكىل قازاقستاننىڭ سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرەتىن ءونىم وندىرىلەدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
«Orda Glass LTD» جشس-ءنىڭ قۇرىلىس جونىندەگى ديرەكتورى بەگالى توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە زاۋىتتا اقش, فينليانديا, قىتايدان قاجەتتى جابدىقتىڭ 96 پايىزى جەتكىزىلدى. ماماندار مەتالل قۇرىلعىلارىن قۇراستىرىپ جاتىر. وتاندىق ماماندار قىتايلىق ارىپتەستەرىمەن بىرگە كۇن باتارەيالارى, سمارتفوندار مەن پلانشەتتەرگە ارناپ وتە نازىك شىنى شىعاراتىن زاۋىتتىڭ ەكىنشى كەزەڭىن جالعاستىرماق.
قۇرىلىس باسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جەرگىلىكتى بيزنەس قاۋىمداستىعىنىڭ, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ وكىلدەرىمەن پىكىر الماستى. «تاڭ LTD» جشس ديرەكتورى يمامزادا شاعىرتاەۆ كۇرىش ءوسىرۋ ىسىندەگى جاڭالىقتارمەن ءبولىستى. كەزدەسۋدە وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى عالىمبەك جاقسىلىقوۆ شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, كاسىپكەرلەردى قولداۋ شارالارىنا توقتالدى. «ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ» باعدارلاماسى اياسىندا «باستاۋ-بيزنەس» جوباسى بويىنشا وبلىستا بۇگىندە قاناتقاقتى رەجىمدە ارال, قازالى, قارماقشى, شيەلى, جاڭاقورعان اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارى وقىتىلۋدا.
قازىرگى كۇنى قىزىلوردادا كاسىپكەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەپ تۇر. كاسىپكەرلەر ورتالىقتان ءارتۇرلى باعىتتار بويىنشا كونسالتينگتىك جانە اقپاراتتىق قىزمەتتەر الا الادى. ال ءىسىن ەندى عانا باستاعان كاسىپكەرلەر بيزنەستىڭ نەگىزىن وقىپ-ۇيرەنەدى. سونىمەن قاتار مۇندا مەنەدجمەنت تەحنولوگيالارى, بۋحگالتەرلىك ەسەپ جۇرگىزۋ, قارجى جانە سالىقتىق ەسەپتىلىك, كەدەندىك راسىمدەر تۋرالى كەڭەستەر الۋعا مۇمكىندىك بار.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇمىس ساپارى بارىسىندا «اراي» سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ كەشەنىن ارالاپ كوردى. كەشەندە اكۆاپارك, SPA ورتالىعى, بالالارعا ارنالعان ويىن پاۆيلونى, كوتتەدج قالاشىعى, اتتراكتسيونداردى قامتيتىن اشىق باسسەيندەر, فيتنەس ورتالىعى, سونداي-اق 500 ادامعا ارنالعان بالالار ورتالىعى بار.
ەلباسى وسى كەشەندە وبلىس جاستارىمەن جانە بالالارمەن كەزدەسىپ, بەيرەسمي اڭگىمە وتكىزدى. كەزدەسۋگە بوكستان الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى قامشىبەك قوڭقاباەۆ, اۋىر اتلەتيكادان ازيا ويىندارىنىڭ چەمپيونى اسەم سادىقوۆا, كاراتە-دودان الەم چەمپيونى ءمولدىر جاڭبىرباي, تاعى باسقا سپورتشىلار جينالدى. سونىمەن بىرگە «نۇرسۇلتان» ەسىمىن يەلەنگەن ۇزدىك وقۋشىلار دا ەلباسىمەن جۇزدەسۋگە وبلىس اۋداندارىنان ارنايى كەلدى.
ارالدىق نۇرسۇلتان جاقسىكەلديەۆ 2-سىنىپتا وقيدى. ول مەملەكەت باسشىسىنا:
– مەن بولاشاقتا ۇشقىش بولعىم كەلەدى. سوسىن ۇشاققا اجەمدى, بىرگە وقيتىن دوستارىمدى وتىرعىزىپ, استانانى ارالاتسام دەپ ارماندايمىن, – دەپ بالالىق تىلەگىن ايتتى. تاۋەلسىز ەلدىڭ ازات ويلى ورەنىنىڭ اسقاق ارمانىن تىڭداعان ەلباسى كىشكەنتاي اتتاسىنىڭ باسىنان سيپاپ, اتا-اناسىمەن بىرگە استاناعا قىدىرىپ قايتۋعا شاقىردى. وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ الداعى ۋاقىتتا نۇرسۇلتان مەن ونىڭ جاقىندارىنىڭ ەلىمىزدىڭ باس قالاسىنا بارىپ-كەلۋىنە جاعداي جاسالاتىنىن جەتكىزدى.
ەلباسىمەن كەزدەسۋگە ماسكەۋدەن ك.تيميريازەۆ اتىنداعى رەسەي مەملەكەتتىك اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 3-كۋرس ستۋدەنتى نارگيز كاشاپوۆا دا كەلدى. تالاپتى جاس بولاشاقتا جەرگە ورنالاستىرۋ جانە كاداستر مامانى بولماق. ول 12 جاسىنان باستاپ بالالار ۇيىندە تاربيەلەنگەن. قىزىلوردادا 2015 جىلى بالالار ءۇيى جابىلىپ, «اتامەكەن» بالالار اۋىلىنا اينالعاندا ول 11-سىنىپتى اياقتاپ قالعان ەدى. سول جىلى قىزىلورداعا كەلىپ ەمتيحان قابىلداعان رەسەي ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ سىناعىنا قاتىسىپ, باعىن سىناپ كوردى. بارلىق ەمتيحاننان جاقسى ناتيجە كورسەتىپ, سانكت-پەتەربۋرگ, ماسكەۋ, قازانداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ گرانتىنا يە بولدى. ايتكەنمەن تالاپكەردىڭ ءوز تاڭداۋى ماسكەۋگە ءتۇسىپتى.
– مەنىڭ ماسكەۋدەن كەلگەنىمە بىرنەشە كۇن عانا بولدى. ونداعى ءوزىم قۇرالىپتاس جاستاردىڭ سىزگە دەگەن سالەمىن الا كەلدىم. ماسكەۋدەگى دوس-قۇربىلارىم ءسىزدىڭ جاس ۇرپاققا ارتقان سەنىمىڭىزدى اقتاپ, ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ۇلەس قوسۋعا دايىن, – دەدى ن.كاشاپوۆا. ەلباسى تاۋەلسىز ەلدىڭ بولاشاعى – جاستاردىڭ, جاس مامانداردىڭ تالابىنا, ارماندارىنا جەتۋ جولىنداعى ىنتا-جىگەرلەرىنە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
سوڭعى 4 جىلدا قىزىلوردالىق تۇلەكتەر ونەر مەن مادەنيەت, ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ ورتالىعى – ماسكەۋ مەن سانكت-پەتەربۋرگتە رەسەي ۇكىمەتىنىڭ گرانتى نەگىزىندە وقي باستادى. بۇگىندە ايماق ەكونوميكاسىنىڭ سۇرانىسىنا ساي ماماندىقتار بويىنشا رەسەيدىڭ ماسكەۋ ۇلتتىق تەحنولوگيالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە, تيميريازەۆ اتىنداعى رەسەي مەملەكەتتىك اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىندە, سانكت-پەتەربۋرگ مەملەكەتتىك وندىرىستىك تەحنولوگيا جانە ديزاين ۋنيۆەرسيتەتىندە 500-دەن استام ستۋدەنت وقىپ جاتىر. بۇل تۇلەكتەر ايماقتىڭ ءىت, تاۋ-كەن, مەتاللۋرگيا, مۇناي, كۇردەلى قوسىلىمدار, قۇرىلىس, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ, تاعى باسقا سالالاردا ەڭبەك ەتەدى. الداعى ۋاقىتتا م.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيزيكا-ماتەماتيكا ماماندىعىنا 20 گرانت بولىنبەك. وعان قوسا, رەسەيلىك ۋنيۆەرسيتەتتەردى بىتىرەتىن سىربويىلىق ستۋدەنتتەردىڭ ەڭ ۇزدىكتەرىنە سكولكوۆو عىلىم جانە تەحنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ماگيستراتۋراسىنا 20 گرانت تاعايىندالدى.
جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەننەن كەيىن كاسىبي ماماندىق العان جاستاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءىسى قازىردەن باستاپ جۇيەلەنۋدە. ولارعا وندىرىستە, مەملەكەتتىك ورگانداردا جۇمىس ىستەۋگە جول اشىپ, ءوز بيزنەسىن وركەندەتۋگە نيەتتى جاستاردىڭ تالابىنا قولداۋ كورسەتىلەتىن بولادى.
ەلباسى ارالدىڭ قوسجار اۋىلىنان كەلگەن ەرسۇلتان باقتىباەۆتى دا تىڭدادى.
– 2005 جىلى ءبىزدىڭ اۋىلعا كەلگەنىڭىزدە «بالاما ءسىزدىڭ اتىڭىزدى قويايىن» دەپ قولقا سالعان اتاما «نۇرسۇلتان بار عوي, بالاڭىز ەرسۇلتان بولسىن» دەپ مەنىڭ اتىمدى ءوزىڭىز قويعان ەكەنسىز. مەن ءسىز بەرگەن ەسىمگە لايىقتى بولىپ, ەلىمنىڭ ەرجۇرەك ەرسۇلتانى بولعىم كەلەدى. سىزگە مىڭ دا ءبىر راحمەت! – دەدى ول.
ەلباسى مەن جاستار اراسىندا جۇرەك تەبىرەنتەرلىك ادەمى اڭگىمە ءوربىدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قىزىلوردا وبلىسىنا ساپارى وسىلايشا جىلى دا شۋاقتى راۋىشتە اياقتالدى.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى
سۋرەتتەر پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز
قىزمەتىنەن الىندى
