جولداۋعا جەدەل ۇنقوسۋ

قىلىشباي بيسەنوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى: – ەلباسى وسى جولعى جولداۋىندا ونىڭ تاريحىن دا ايتىپ, ەسكە سالىپ ءوتتى. 1997 جىلى “قازاقستان-2030” ستراتەگيا­لىق دامۋ باعدارلاماسىن قابىلداعا­نى­مىزدى, سونىڭ العاشقى ونجىلدىعى ارتتا قالعانىن, سودان بەرى ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-ءور­كەندەۋ جاعدايىندا بولعانىنا توقتالدى.  ال بيىلعى جولداۋ ەندىگى ونجىلدىققا, ياعني 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋىمىزدىڭ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, ساياسي-مادەني تۇرعىداعى العا جىلجۋىمىزدىڭ باعدارلاماسى بولىپ وتىر. ەلباسى وسى قۇجاتتى حالىققا تانىستىرۋ بارىسىندا ءبىز ءۇشىن ەڭ قاسيەتتى ۇعىم تاۋەلسىز قازاقستان ەكەنىن ايتتى. بۇل – وتە ۇلكەن ءسوز. قاسيەتتى ۇعىم. سوسىن پرەزيدەنت الەمدىك نارىققا وڭىرلەردى ينتەگراتسيالاۋ, ءوندىرىسىمىزدى دامىتىپ, ساپالى ونىمدەرمەن ءوز حالقىمىزدى عانا قامتاماسىز ەتىپ قويماي, ولاردى شەتەلگە شىعارۋ ارقىلى بيزنەسى قالىپتاسقان, دامىعان 50 ەلدىڭ قاتارىندا كورىنۋ جايىنا توقتالدى. قولدان كەلمەيتىن ءىس پە؟ جوق! ەل تۇتاس ءبىر ماقساتقا بىرىككەندە الىنبايتىن قامال بولعان ەمەس. بىلە بىلگەن ادامعا مۇنىڭ بارلىعى ۇلتتىق نامىستى وياتىپ, وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەپ, حالقىڭ ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتىپ, تەر توگۋگە شاقىراتىن ىستەر. زەينوللا الشىمباەۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى: – ەلباسىنىڭ جولداۋىن قازاقستان حالقى اسىعا كۇتەدى. جولداۋ ۇلكەن ساياسي وقيعا بولىپ تابىلادى. ال مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋى الداعى 10 جىلدى قامتيتىن, ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلاتىن باعدارلامالارعا قۇرىلدى. كوپتەگەن ماسەلەلەر كوتەرىلدى جانە ولار­عا باعا بەرىلدى. سولاردىڭ ىشىندە قا­زاقستان الەمدىك قارجى داعدارىسىنان كۇي­زەلمەي شىعىپ, وتكەن جىلدى تابىستى قورىتىندىلاۋى دا بار. مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنە باسا ءمان بەردى. ءار ادام ءوزىنىڭ جۇمىسىندا, قىزمەتىندە ەڭبەك ونىمدىلىگىنە كوپ كوڭىل ءبولۋى قاجەتتىگىن اتادى. اسىرەسە,  ەلىمىزدەگى بىرقاتار سالالارداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى كەيبىر ەلدەرمەن سالىستىرعاندا تومەن ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ تيىستىلىگىنە توقتالدى. سوندىقتان بىزدەر وسى باعدارلامانى مىقتاپ قولعا الىپ, قارقىندى جۇرگىزۋىمىز كەرەك. بۇلاردان بولەك, ەلباسى جاڭا تەحنولوگيالاردى وندىرىسكە ەنگىزىپ, ءتيىستى زاڭنامالارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەتتىلىگىن دە اتاپ كورسەتتى. جانسەيىت تۇيمەباەۆ, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى: – نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ جولداۋ­ىن­دا ءاربىر ازاماتتىڭ دامۋى — ونىڭ جەكە تابىسى مەن جالپى قوعامنىڭ العا ورلەۋى ەكەنىن تاعى دا اتاپ ءوتتى. سوندىقتان ءبىلىم بەرۋدە زامانا تا­لاپ­تارىنا جاۋاپ بەرەتىن جاڭاشا جەتىستىكتەر قاجەت. پرەزيدەنت ەلىمىز مەملەكەتتىگىنىڭ نەگىزى قا­لانا باستاعان تۇستا ءبىلىم بەرۋ ماڭىزدى­لى­عىنا ايرىقشا توقتالعان ەدى. ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق قيىندىقتارعا قاراماستان, وسى سالاعا بارىنشا قولداۋ كورسەتىلىپ كەلەدى. ورتا ءبىلىمدى اقپاراتتاندىرۋ, دارىندى بالالاردى تابۋ, وقىتۋ جانە دامىتۋعا باعىتتالعان پرەزيدەنتتىك “دارىن” جانە حالىقارالىق “بولاشاق” باعدارلامالارى جۇزەگە اسىرىلۋ ۇستىندە. بۇگىنگى تاڭدا مەكتەپ وقۋلىقتارى مازمۇنىنىڭ 85 پايىزى ساندىق فورماتقا كوشىرىلگەن. رەسپۋبليكاداعى 3385 مەكتەپ ينتەراكتيۆتىك تاقتامەن جابدىقتالعان.  العاش رەت 2007 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا العاشقى ينتەراكتيۆتىك ساباق ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن ءوتتى. ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ باسەكەلەستىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ەلباسى “تىلدەردىڭ ۇشتۇعىرلىعى” باعدارلاماسىن ۇسىندى. ونداعى ماقسات — مەملەكەتتىك ءتىل — قازاق ءتىلىن, رەسمي ءتىل — ورىس ءتىلىن جانە حالىقارالىق ءتىل — اعىلشىن ءتىلىن حالىقتىڭ نەعۇرلىم كوپ بولىگىنىڭ مەڭگەرۋىنە باعىتتالعان. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قولعا الىنعان “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسى ورتا ءبىلىم سالاسىن دامىتۋداعى شىن مانىندەگى باسىمدىققا يە ماڭىزدى جوبا بولدى. تەك سوڭعى ون جىل ىشىندە بارلىعى 652 مەكتەپ سالىندى. دارىندى بالالارمەن كەزدەسۋلەردىڭ بىرىندە ەلباسى الەم  قازاقستاندى ەكونوميكالىق جانە ساياسي جەتىستىكتەرى ارقىلى ءبىلىپ قانا قويماي, ينتەللەكتۋالدىق يدەيالاردىڭ وزەگى – جاس بۋىن ارقىلى تانىتۋعا بولاتىنىن ايتقان بولاتىن. وسىنىڭ جالعاسى ىسپەتتەس ەلىمىزدە ينتەللەكتۋالدىق زيالى قاۋىم قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان “تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ينتەللەكتۋالدىق مەكتەبى”, “استاناداعى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى” سياقتى جاڭا جوبالار جۇزەگە اسا باستادى. قازىرگى تاڭدا استانا, سەمەي جانە كوكشەتاۋ قالالارىندا فيزيكا-ماتەماتيكالىق باعىتتاعى ينتەللەكتۋالدىق ءۇش مەكتەپ جۇمىس ىستەيدى. ولاردا بارلىعى 1854 وقۋشى ءبىلىم الىپ جاتىر. وسى يننوۆاتسيالىق مودەل بىرتىندەپ ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىندا جۇزەگە اساتىن بولادى. قازىر سونىڭ العاشقى جەمىسىن كورە باستادىق. ەلىمىز وقۋشىلارى حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق وليمپيادالارعا, ساراپتامالىق ويلاۋ مەن ۇلكەن ىزدەنىستى قاجەت ەتەتىن عىلىمي جوبالار سايىسىنا قاتىسىپ, ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتىپ ءجۇر. وسىنداي تابىستاردىڭ ارقاسىندا قازاقستان 2010 جىلى استانادا تمد ەلدەرىنىڭ ىشىندە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ 51-حالىقارالىق ماتەماتيكالىق وليمپيادانى وتكىزۋ مارتەبەسىنە يە بولدى. بىلىمدەگى سەرپىلىسسىز – يننوۆاتسيالىق دامۋدا سەرپىلىس بولمايدى. سوندىقتان قازاقستاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەر ء“بىلىم ەكونوميكاسىنىڭ” ۇيىتقىسى, ەلدىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ كاتاليزاتورى بولۋى ءتيىس. بۇل – ۋنيۆەرسيتەتتەر ءۇشىن الدىڭعى ونجىلدىقتاعى ماقسات. وسىعان وراي استانا قالاسىندا الەمدىك دەڭگەيدە حالىق­ارالىق ۋنيۆەرسيتەت جوباسى ىسكە اسىرىلا باستادى. بۇل جاڭا ۋني­ۆەر­سيتەتتىڭ قۇرىلىمى, ۇيىمداستىرۋ پرينتسيپتەرى, وقىتۋ ادىستەمەسى جانە عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ دەڭگەيى جەتەكشى شەتەل ۋنيۆەرسيتتەرى ۇلگىسىنە مەيلىنشە جاقىنداتىلادى. حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ۋنيۆەرسيتەت الدىندا ۇلكەن مىندەتتەر تۇر. وعان اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگياسى; ونەر جانە الەۋمەتتىك عىلىمدار; ينجينيرينگ جانە تەحنولوگيا; جارا­تىلىستانۋ عىلىمدارى ينستيتۋتتارى كىرەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. جوبا ارىپتەستەرىنىڭ قاتارىندا: كورەيا پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى, نيۋ-دجەرسي تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتى, كەنت مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى, پيتتسبۋرگ ۋنيۆەرسيتەتى, “ايدىن” ىستامبۇل ۋنيۆەرسيتەتتەرى بار. بۇگىنگى تاڭدا ورتا, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ سالالارىنىڭ ۇيىمدارى ءتۇرلى نۇسقاداعى كومپيۋتەرلىك سىنىپتارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ءاربىر 18 وقۋشىعا ءبىر كومپيۋتەردەن كەلەدى. مەكتەپتەردىڭ 98 پايىزى, ونىڭ ىشىندە اۋىلدىق جەرلەردە 97 پايىزى ينتەرنەتكە قوسىلعان. الەمدى قارجى داعدارىسى قىسقان كەزەڭدە دە ەلىمىز العان باعىتىنان قايتپاي, ءبىلىم سالاسىنا بارىنشا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. داعدارىسقا قارسى “جول كارتاسى” اياسىندا 9 ملرد. 470 ملن. تەڭگەگە 95,6 مىڭ ادام دايارلاۋ جانە قايتا دايارلاۋ كۋرستارىمەن قامتىلدى. وسىلايشا جۇمىسسىز قالعان مىڭداعان ادام قايتا دايارلاۋ كۋرستارىنان ءوتتى. ن.نازارباەۆتىڭ ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە وقىعان دارىسىندە ۇلت الەۋەتىن اشۋ ءۇشىن “ينتەللەكتۋالدىق توڭكەرىستىڭ” قاجەتتىلىگىنە باسا نازار اۋدارىلدى. جالپى, ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋى “قانداي قوعام ورناتىپ جاتىرمىز؟” جانە “بىرنەشە جىلدان كەيىنگى ەلىمىزدىڭ الەمدەگى ورنى قانداي بولادى؟” دەگەن سياقتى ءاربىر ازاماتتى مازالاعان سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەدى. “سامعاۋ  جىلدارىنا  سەرپىن  بەرسەك” دەيدى اڭعال باتىر  اۋىلىنىڭ  تۇرعىندارى اڭعال باتىر اۋىلى – ەڭبەك­شىلدەر اۋدانىنداعى ىنتىماعى مەن بەرەكەسى جاراسقان قازاقى قۇت قونىستىڭ ءبىرى. اكىمدىك اۋماعىنداعى اڭعال باتىر مەن جاڭالىقتا 1200-دەي ادام تۇرسا, ونىڭ 105-ءى زەينەت جاسىندا ەكەن. مۇنى بولەكتەپ اي­تىپ وتىرعان سەبەبىمىز – جاس وتاۋ­لار قاتارىنىڭ جىل ساناپ كوبەيىپ وتىرعاندىعىنان دەرەك بەرۋ. ونىڭ ۇستىنە, كوپبالالى وتباسىلار قاتارى دا قالىڭداي تۇسۋدە. ياعني, اۋىل­دار­دىڭ ۋاقىت العا تارتقان اۋقىمدى ىستەردى ەڭسەرۋگە مۇمكىندىگى مەن قا­رىم-قۋاتى جەتكىلىكتى. العا ۇمتىل­عان اۋىلداردىڭ ارمان-تىلەگى دە وراسان. مۇنداعى جولاشار – ەلبا­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جىل سايىنعى جولداۋلارى ەكەندىگىن اي­تا­دى جۇرتتىڭ ءبارى. مىنە, بۇگىن دە اۋىل بار جاساۋىمەن جارقىراپ, جىل­دىڭ ەڭ ايتۋلى وقيعاسى سانالا­تىن جولداۋدىڭ جاريالانۋىن جاق­سى ۇمىتپەن كۇتىپ وتىر. بۇل – سامعاۋ جىلدارىنا سەرپىن بەرسەك دەگەن نيەتتەگى اۋىلعا ءتان قاسيەت. ءبىرجان ەلى اندەتىپ, قۇيقىلجىتا كۇي توگىپ تۇر. اۋدان ومىرىنەن تاراتا تۇسىرىلگەن فيلم تاعىلىم توگۋدە. ونەرپازدار قاتارىندا مەكتەپتەگى “بالداۋرەن” شاعىن ورتالىعىنىڭ بالعىندارىن كورۋ دە ءسۇيىنىشتى. قوس قاباتتى مەكتەپتىڭ ءزاۋلىم ءماجىلىسحاناسى ءيىن تىرەسكەن حالىققا تولى. ءبارىنىڭ وي-قيالى قياندا بولعانىمەن, نازارى ساحنا تورىندەگى تەلەديداردا. مىنە, ەلباسى پارلا­مەنتتەگى پاراسات مىنبەرىنە شىعىپ, ءوزىنىڭ كادۋىلگى “قۇرمەتتى وتانداس­تار!” دەگەن جىلى سوزىمەن تاعدىر­شەش­تى جولداۋىن باستادى. الىستاعى اڭعال باتىر اۋىلى دا ءدۇر سىلكىنىپ كوتەرىلدى. ۇزاققا سوزىلعان قول شاپالاقتاۋدىڭ وزىنەن مەملەكەت باسشىسىنا قۇرمەت, ەلدىك رۋحى­مىز­دىڭ بيىكتىگى مەن يگىلىككە جارا­تىل­عان ىستەرگە ريزالىق سەزىمى قالىق­تايدى. مۇنداي ىزەت ۇزدىكسىز قايتا­لانىپ وتىرعانىن ايتۋىمىز كەرەك. جولداۋ اياقتالعانىمەن, ەشكىم­نىڭ ۇيىنە اسىعار ءتۇرى كورىنبەيدى. ءبىز اۋىل اقساقالى, تىل مايدانىنىڭ مايتالمانى ەسماعامبەت مۇقانوۆتى سوزگە تارتتىق. ەلباسى “اۋزىمىزدا ءتاۋ­بە, قولىمىزدا قاۋعا” دەگەن نا­قىلدى تەرەڭ ماعىنامەن تۇزدىقتاي ايتتى, – دەيدى سەكسەننىڭ بەل ورتا­سىنداعى اتامىز. – مەنىڭ زامان­داسىم بولسا كەرەك, الماتىداعى رايىمبەك اۋدانىنان سوۆەت ورازباي نۇرسۇلتان نازارباەۆقا وسىلاي حات جولداپتى. ءبىز دە مۇنداي ويلاردى قاعازعا تۇسىرمەگەنىمىزبەن, ەل ىشىندە ۇنەمى ايتىپ جۇرەمىز. قازاق­ستا­نى­مىزدىڭ تاۋەلسىزدىك العانىن كوردىك, ابىرويىمىز الەمگە تانىلعانىن بىلدىك, ەرتەڭگى بولاشاقتىڭ جارقىن­دى­عىن سەزىندىك. حالقىمىزعا جا­سا­لار كومەك-قولداۋدىڭ اۋقىمى جاڭا ارنامەن تولىعاتىنىنا تاۋبە قى­لا­مىن. مۇنىڭ ءبارى, نۇرەكەڭ ايت­قانداي, ەلدىڭ قۋاتى ارتقاندى­عى­نىڭ بەلگىسى. بەرتىنگىلەر بىلە بەرمەس, جۇماق زامان دەگەن وسى بولادى. وسىنى قادىرلەيىك, جاماعات... – كەستە بويىنشا بۇگىن وسى اۋىلدىق وكرۋگ تۇرعىندارى الدىندا ەسەپ بەرمەكپىن, – دەدى اۋدان اكىمى تەمىرجان حاميتوۆ. – ءوڭىر اگرار­لىق-ونەركاسىپتىك دامۋ ۇردىسىنە بەت تۇزەگەن ەلدى مەكەندەر قاتارىندا. وسىنداعى “دونسكوي” جشس مەن 19 شارۋا قوجالىعى بىلتىر ءار گەك­تاردان 18 تسەنتنەردەن استىق جي­نا­دى. مال شارۋاشىلىعى دا وي­داعىداي دامۋدا. اۋىلدارىمىزدىڭ اۋماعىندا “ساگا كريك گولد” جانە “جاڭالىق گولد” اتالاتىن كەن ورىندارى جۇمىس ىستەيدى. مۇندا وتكەن جىلى 2,6 ميلليارد تەڭگەنىڭ 392 كيلو التىنى مەن 193 ميلليون تەڭگەنىڭ دايىن قورعاسىن قوسپاسى الىندى. جەرگىلىكتى شاعىن بيزنەس تە دامۋ ۇستىندە. وسىنىڭ ارقاسىندا اۋىلدا مەشىت, تويحانا, قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارى, 130 نومىرلىك سان­دىق تەلەفون ستانساسى اشىلدى. قا­زىرگى كەزدە قايتا تۇلەگەن ەلدى مە­كەن­دەر تۇرعىندارى ەلباسى جولداۋىن­داعى جاڭا مىندەتتەردى جۇزەگە اسى­رۋ­عا قابىلەتتى ەكەندىگىنە سەندىرگىم كەلەدى. اۋدان باسشىسىنىڭ ءسوزىن مەحانيزاتور امانجول ايتىموۆ, باقتاشى اسكەربەك مۇستافين, “ساگا كريك گولد كومپاني” كەنشىسى سامات ەسداۋلەتوۆ قاجىرلى ەڭبەگىمەن اقتايتىندىعىمەن قۋاتتادى. مەكتەپ ديرەكتورى ءارى ء“بالداۋ­رەن” شاعىن ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى نۇرلان شوقاەۆ ەلباسىنىڭ ۇرپاق تاربيەسىن­دەگى قامقورلىعىنا ريزا­لىق ءبىلدىردى. ەندىگى جەردە “بالاپان” مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلماق. حالقىمىز وعان ۇلكەن ءۇمىت ارتىپ, جارقىن كۇندەرگە تال­پىناتىن بولادى. باقبەرگەن امالبەك,  اقمولا وبلىسى, ەڭبەكشىلدەر اۋدانى. ءبىلىم باسەكەسىندە الدا بولۋ — ابىروي ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىققا ارناعان جولداۋىن تاراز يننوۆاتسيالىق-گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى قايرات بايجانوۆ باستاعان پروفەسسورلار مەن وقىتۋشىلار جانە ستۋدەنتتەر ءبىر شاڭىراق استىندا وتىرىپ تىڭدادى. “مەنىڭ باستى ماقساتىم – ەلىمىزدىڭ الداعى ونجىلدىقتاعى ەكونوميكالىق ورلەۋىن قامتاماسىز ەتىپ, جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشۋ. بۇگىنگى جولداۋىمنىڭ ءوزى دە وسىعان ارنالعان. “قازاقستان-2030” ستراتەگياسىن ورىنداي وتىرىپ, ءبىز العاشقى ونجىلدىق باعدارلاماسىن جاساپ, ونى تامامدادىق. ەندىگى ماقسات – وسى ستراتەگيانىڭ كەلەسى ونجىلدىعىنا قاراي قادام جاساۋ”, دەگەن ەلباسىنىڭ ءسوزى ستۋدەنتتەردى وزدەرىنىڭ باقىتتى بولاشاقتارىنا دەگەن سەنىمدەرىن نىعايتا ءتۇستى. 25 پايىزعا وسكەن ايلىق پەن شاكىرتاقىنىڭ 1 ساۋىردەن باستاپ بەرىلە باستايتىنى تۋرالى ءسۇيىنىشتى جاڭالىققا دا قۋانىپ قالدىق. ارينە, الماقتىڭ دا سالماعى بار. جولداۋدا ەلىمىزدىڭ ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنىڭ الەمدىك بيىك دەڭگەيگە جەتۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وسى ءبىلىم باسەكەسىندەگى ورنى مەن ءرولى تۋرالى بەكەرگە اي­تىل­عان جوق. تاراز يننوۆاتسيالىق-گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پەدا­گو­گي­كالىق ۇجىمى, مىنە, وسى باعىتتا ىزدەنىس ۇستىندە شىعارماشىلىقپەن جۇمىس اتقارىپ كەلە جاتقان وقۋ ورىندارىنىڭ بىرىنەن سانالاتىنىن ماقتان ەتەدى. كوسەمالى ساتتىباي ۇلى,  جامبىل وبلىسى. جولداۋدىڭ ءسوزى – ءومىردىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ ءار كۇنى جاڭالىقتار مەن جاقسىلىقتارعا  تولى ەكەنى, ءتۇرلى  وقي­عا­لار لەگىنىڭ بيىك مەجەلەرگە جەتەلەپ بارا جاتقانى قۋانتادى. سونىڭ دالەلى پرە­زيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كەشەگى حالىققا ارناعان جولداۋى. ول وتان­داستارىمىزعا  تاعى دا تىڭ باعىتتار ۇسىندى. ونى بۇكىل اۋىلداستارىمەن بىرگە تەلەديداردان تىڭداعاندار قاتارىندا “سۇڭقار” شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى, كوپ بالالى وتباسىنىڭ التىن دىڭگەگى, بار سانالى عۇمىرىن مال شارۋا­شى­لىعىن وركەندەتۋگە ارناعان دۇيسەبەك مالدىباي ۇلى دا بار ەدى. قويعان ساۋالىمىزعا قاريا بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى. – ءار جىلدىڭ وزىندىك ەرەك­شە­لىگى, الار اسۋى بار. وتكەن  جىلعى  جولداۋدا ەلىمىزدەگى داعدارىس سال­قى­نىنىڭ الدىن الۋ باعىتىنداعى جۇيەلى مىندەتتەر العا قويىلعان بو­لاتىن. سونىڭ ناتيجەلى بولعانىن كوردىك. ال بيىلعى جولداۋ ەلى­مىز­دىڭ سىرتقى رىنوكتاعى  ۇستانىمىن ورنىقتىرۋدى, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ستراتەگيانى ودان ءارى دامىتۋدى, اگرارلىق سەكتورداعى جاڭا باستامالاردى ناقتىلاۋدى, جۇمىسسىزدىقتىڭ الدىن الۋ,  تاعى دا باسقا ورەلى مىندەتتەردى العا تارتتى. سونىمەن قاتار ءبىز سياقتى زەي­نەت­كەرلەردىڭ, كوپ بالالى انالار­دىڭ, الەۋمەتتىك جاعىنان جەت­كى­لىكسىز قامتىلعانداردىڭ جاعدايى دا ەداۋىر جاقساراتىن ءتارىزدى. اسىرەسە, وسى بەيبىت ءومىردى سىيلاعان سوعىس ارداگەرلەرىنە دەگەن قۇرمەت جە­ڭىس­تىڭ 65 جىلدىعى قارساڭىندا جاڭا ءبىر قىرىنان كورىنگەنىنە قۋاندىم. ولاردىڭ زەينەتاقىلارى ءوسىپ, وعان تەڭەستىرىلگەندەرگە دە قوسىمشا ءتو­لە­نسە, باسقا دا تۇرمىستىق جاع­دايلارىنا جەڭىلدىكتەر جاسالاتىن بولىپتى. قوعامنىڭ باستى بايلىعى قا­شان دا – ادام. دەمەك, ولاردىڭ دەن­ساۋلىعىنىڭ, الەۋمەتتىك-تۇر­مىستىق جاعدايىنىڭ جىل ساناپ جاقسارا تۇسكەنى ابزال. وسى ءما­سە­لەلەر جولداۋدا  ەرەكشە ايتىلدى. ءوزىم كوپ بالالى وتباسىنىڭ تىرەگى بولعاندىقتان, جاس ۇرپاققا ءبىلىم مەن تاربيە بەرۋ ىسىنە ەرەكشە الاڭدايمىن. وننان استام نەمەرە ءوسىپ كەلەدى. وسى باعىتتا باسەكەگە قا­بىلەتتى تياناقتى ءبىلىم بەرۋدى ودان ءارى جالعاستىراتىن وقۋدىڭ جاڭا باعدارلامالارى ەنگىزىلەتىنى دە قۋانىشتى. مەن ءوزىم كۇندەلىكتى اقپارات قۇ­رالدارىنان بولىپ جاتقان جاڭا­لىق­تاردى قالت جىبەرمەي قاداعالاي­مىن. وعان زەينەت دەمالىسىندا بولعاندىقتان ۋاقىتىم  تولىق جەتەدى. وقىپ, ەستىگەنىمنىڭ ءبارىن بالالارىما ايتىپ وتىرامىن. زايى­بىم, زەينەتكەر روزا مەيى­ر­مانوۆا ەكەۋمىز ۇل-قىزدارىمىزعا لايىقتى تاربيە بەرىپ, ولاردىڭ وقۋىنا جول اشتىق. ءبارى جوعارى ءبىلىمدى, ءار سالانىڭ ماماندارى. سارسەن – ەنەرگەتيك, جايىق – دارىگەر, ەدىل – بانك قىزمەتكەرى, ساۋلە – تەراپەۆت, گۇلميرا – ەكو­نوميست بولسا, نەمەرەلەرىم مۇقان قىتايدا ءبىلىمىن تولىقتىرىپ ءجۇر. ال توعجان كيمەپ-تە, الماس قازمۇۋ-دا ماماندىق الىپ, ەگەمەن ەلىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن ءار سالاعا جاستىق جالىندارىن ارناي­تى­نى انىق. ءبارى دە ەلباسىنىڭ جولداۋىن ۇلكەن ىقىلاسپەن تىڭ­داپ, ونى جۇزەگە اسىرۋعا اتسالى­سادى دەپ سەنەمىن, – دەدى دۇيسەبەك قاريا. كۇمىسجان  بايجان, الماتى وبلىسى. سۋرەتتە: كوپ بالالى وتباسى د.مالدىباەۆ اۋلەتىنىڭ جولداۋدى تىڭداۋ ءساتى. وتاندىق فيتوپرەپاراتتار جولى وڭعارىلدى قاراعاندىداعى وتاندىق دارىلەر­دى جەرگىلىكتى وسىمدىكتەر تۇرلەرىنەن جاساپ, شىعارۋدا ءبىراز جىلدان بەرى جەمىستى جە­تىستىكتەرىمەن تانىلىپ جۇرگەن “في­تو­­حي­ميا” حالىقارالىق عىلىمي-وندىرىستىك حولدينگى” اكتسيونەرلىك قوعامى وسى سالانىڭ كوشباسشىسى سانالادى. بۇل ىرگەلى مەكەمەنىڭ قۇ­رىلىپ-قالىپتاسۋىنا ەلباسىنىڭ تىكەلەي قولداۋى ۇلكەن ىقپال ەتكەن بولاتىن. قازىر زەرتتەۋلەردى ودان ءارى  جەتىلدىرىپ, ءدارى-دارمەكتەردىڭ شيپالىق قاسيەتىن جاقسارتا تۇسكەن ۇجىم مۇشەلەرى ءتول فارما­تسەۆ­تي­كالىق ءوندىرىستى وركەندەتۋ ۇستىندە. ولار مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋلارىندا ءوز قىزمەتتەرىنە بايلانىستى ءمىن­دەت­تەردىڭ اينالىپ وتىلمەيتىندىگىنە كوپ­تەن قانىق. وسى جولى دا سولاي بولدى. اتالعان ورتالىق جەتەكشىسى, اكادەميك, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى سەرعازى ادەكەنوۆتىڭ جۇمىس بولمەسىندەگى تەلەديدار ال­دىنا جينالعانداردى  پرەزيدەنتتىڭ “عىلىم تۋرالى” جاڭا زاڭ قابىل­دا­ناتىندىعى, وتاندىق فيتوپرە­پارات­تاردىڭ  ەل رىنوگىنداعى ۇلە­سىن 50 پايىزعا كوتەرۋ  جايلى ءسوزى ەرەكشە قۇلاق ءتۇردىردى. مۇنى ءتۇ­سىنۋ­گە بولار  ەدى. عىلىمنىڭ سوڭعى ۋاقىتتاردا ۇيىمدىق, قۇرىلىمدىق, كادرلىق, قارجىلىق قامتاماسىز ەتىلۋ جاعىنان  ايتارلىقتاي ءوز­گە­رىس­تەرگە ۇشىراۋى, ونى رەفورما­لاۋ­دى تەرەڭدەتۋدەگى بەرىك باعىت ءومىر تالابىنا سايكەس  تولىق­تى­رىلىپ, جاڭارتىلعان نەگىزگى قۇجاتتى قاجەت ەتكەن-ءدى. – “بۇل ءبىز ءۇشىن قۋانىشتى حابار. الەمدىك باسەكەلەستىكتە ەسە جىبەرمەۋ ءۇشىن عىلىمنىڭ ورنى بولەك. بۇگىندە ونىڭ دەڭگەيىن بيىك­تەتۋگە مۇمكىندىگىمىز ۇلكەيگەندىگىن بىلەمىز. سول ماقساتتىڭ ىسكە اسى­رى­لۋى­نا سەرپىن بەرەرىنە سەنەمىز”, دەدى بىزبەن تىلدەسكەندە  جولداۋ جونىندەگى العاشقى اسەرىن بولىسكەن حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى قوبىلاندى تۇردىبەكوۆ. ەلىمىزدەگى ءدارى-دارمەكتەرگە سۇرانىس ءالى نەگىزىنەن سىرت جەر­لەر­دەن جەتكىزىلەتىن ءونىم تۇرلەرى ارقىلى وتەلىپ جۇرگەنى  جاسىرىن سىر ەمەس. ال وسىناۋ ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا اتالعان ۇيىمنىڭ ۇمتىلىسى جىلدان-جىلعا ۇلعايىپ كەلەدى. مۇنىڭ الدىندا ءبىرىنشى جانە ەكىنشى كەزەگى جۇمىسقا كىرىس­كەن وندىرىستىك كەشەن اسا ماڭىزدى ءونىم كولەمىن ارتتىرسا, بيىل سا­لى­نا باستاعان ءۇشىنشى كەزەك ونى ەسەلەي تۇسپەك. وسى ورايدا فار­ما­تسەۆتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى قورلان يتجانوۆا ءوز ويىن ورتاعا سالعاندا ەلباسى العا قويعان وتاندىق فيتوپرەپاراتتار ۇلەسىن 50 پايىزعا كوتەرۋ مىندەتى, اسىرەسە, قاراعاندىلىق عالىمدار ءۇشىن جاۋاپتى تاپسىرما ەكەنىن ايتتى. – بىزدە 5 جوعارى وقۋ ورنىن, 30 عىلىمي ورتالىق پەن كاسىپورىن­دى بىرىكتىرگەن  رەسپۋبليكالىق فار­ماتسەۆتيكالىق  كلاستەر جۇمىس ءىس­تەي­دى, – دەدى ول. – سوعان قوسا  ء“دا­رى­لىك قۇرالداردىڭ حيمياسى مەن تەحنولوگياسى” يننوۆاتسيالىق كونسورتسيۋمى قۇرىلعان. وزەكتى ماسەلەمەن شۇعىلدانۋشى عالىمدار مەن ماماندار قۇرامى مىقتى. قىس­قاسى, قويىلعان مىندەتتى ورىن­داۋعا قارىم-قابىلەت جەت­كى­لىك­تى. ەلباسىنىڭ جاڭا تاپسىرماسى ءبىزدى سوعان جىگەرلەندىرەدى. جولداۋ  تىڭداۋشىلاردىڭ قاي-قايسىسىنىڭ دا جۇرەگىنە تەرەڭ وي تاستاعانى بايقالدى. ايقىن نەسىپباي, اسكەريلەر  اسەرى ورال قالاسىنداعى باتىس ىشكى اسكەرلەر پولكى قۇرامىنا كىرەتىن №5515 جانە №5517 اسكەري بولىمدەرى جۋكوۆ كوشەسىنىڭ بويىندا ورنالاسقان. وسى كوشەدە كەشەگى قىرعىن سوعىستا قولباسشىلىق قاسيەتىمەن دارالانا بىلگەن ءتورت مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى گ.ك.جۋكوۆقا كەۋدە ءمۇسىن ورناتىلعان. بۇل ارادان گازەت ءتىلشىسىن اسكەري ءبولىمنىڭ باق-پەن بايلانىس جونىندەگى قىزمەتكەرى, كاپيتان ەربولات سۇلتانوۆ قارسى الىپ, 300 ادامدىق ءماجىلىس زالىنا باستاپ اكەلدى. زال اسكەري قىزمەتشىلەر مەن قاتارداعى ساربازدارعا لىق تولى. ونىڭ تورىنە كەڭ فورماتتى مۋل­تي­مەديالىق قوندىرعى قويىلىپ­تى. بۇل ەلباسى جولداۋىن تىڭ­داۋعا ءارى ونى انىق كورۋگە قو­لاي­لى جاعداي تۋعىزىلعانىن كور­سە­تە­دى. ساناۋلى مينوتتەردەن كەيىن كەڭ ەكراننان ەلباسى جولداۋى باستالدى. ونى اسكەري قىزمەتشى­لەر قالت ەتپەي تىڭدادى. كەيبىر تۇستاردا ولار ەشكىمنىڭ بۇيرى­عىن­سىز, وزدەرىنىڭ جۇرەك ءامىر­لەرى­مەن قول شاپالاقتاپ وتىردى. ال پرەزيدەنت بيۋدجەت قىزمەت­كەر­لەرىنىڭ جالاقىسى بيىل ەكىنشى جارتىجىلدىقتا ەمەس, ۋا­قىتىنان ءۇش اي بۇرىن وسەدى دەگەن كەزدە, زال تاعى دا دۋىلداتا قول سوقتى. تىكەلەي ەفير اياقتالعاننان كەيىن بيىلعى ەلباسى جولداۋى­نان العان اسەرلەرىن ولار گازەت تىلشىسىنە بىلايشا جەتكىزدى. سالتانات ەسمۇحانوۆا,  اعا لەيتەنانت: – مەملەكەت باس­شىسىنىڭ ءوت­كەن جىلعى جول­داۋى نەگىزىنەن داع­دارىستان شىعا بىلۋگە ارنالسا, بيىلعى قۇجاتتىڭ ودان باستى ەرەكشەلىگى – ەلدى العا قاراي دامىتۋدىڭ ناقتى باع­دارلاماسى بەلگىلەنۋىندە. الداعى ون جىلدىق مەجەنىڭ تايعا تاڭبا باسقانداي انىق كورسەتىلۋىندە. مەن جولداۋدى تىڭداي وتىرىپ, قازىر رەسپۋبليكاداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعداي ءوز ارناسىنا ءتۇسىپ قانا قويماي, ونىڭ العا دامۋ ۇدەرىسىنىڭ باستالعانىن سەزىندىم. نۇرسۇلتان سوپبەكوۆ  قاتارداعى سارباز: – ءبىز – تاۋەل­سىزدىكتىڭ تاڭى ات­قان كەزدە دۇنيەگە كەل­گەن ۇرپاقتىڭ وكىلدەرىمىز. سون­دىقتان دا: “ازات ەلدىڭ قۇرداسىمىز!” “ەگەمەندىكتىڭ اقجولتاي حابارشىسىمىز!” دەپ  قاي كەزدە دە ماقتانىش ەتىپ اي­تىپ جۇرەمىز. “تاۋەلسىزدىك دەگەن ۇعىم – قاشاندا قاستەرلى. مەم­لە­كەتتىڭ ەڭ باستى قۇندىلىعى – تاۋەلسىز قازاقستان. قوعام ءۇشىن وسىدان ارتىق قانداي بيىك ماقسات بولۋى مۇمكىن”,  دەپ اتاپ كورسەتتى نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى. ەندەشە, ءبىز­دەر وسى باعا جەتپەس ەڭ باستى بايلىعىمىزدى  قورعاۋعا قاشان دا ءازىر بولا ءبىلۋىمىز كەرەك. بەكزات تىلەپبەرگەن,  قاتارداعى سارباز: – تاۋەلسىز قا­زاق­ستاننىڭ ءوسۋى مەن دامۋى, ونى ءور­كەندەتۋدەگى تا­بىستىڭ كىلتى  وعان قوعام مۇشەلەرى تۇ­تاس­تاي ارالاسقان كەزدە عانا ءمۇم­كىن بولماق. ەلباسى جول­داۋى­نىڭ وزەگىنە وسى وي باستى قازىق بولىپ تارتىلعان. ياعني, بۇدان شىعاتىن ءتۇيىن كەز كەلگەن قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ ازاماتى: “مەن ەلدىڭ دامۋى مەن ونىڭ كوركەيىپ, گۇلدەنۋىنە نەندەي ۇلەس قوسا الا­مىن؟” دەگەن ويدا بولسا – بۇل تال­پىنىس ءبىزدىڭ العا قويعان ور­تاق ماقساتىمىزدىڭ تەزىرەك ورىن­دالۋىنا العىشارت قالايدى دەپ سانايمىن. بويى­مىزداعى وتان­شىل­دىق سەزىم ەلباسى جولداۋىن تىڭداعاننان كەيىن ودان ءارى تەرەڭدەي ءتۇستى. ەڭ باستىسى, ءبىز تاۋەلسىز قازاقستاندى قورعاي ءبىلۋ قاستەرلى پارىز ەكەنىن ايقىن اڭعارعانداي بولدىق. تەمىر قۇسايىن, ورال. اۋىلدار اجارلانا تۇسەدى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى بولاتىن كۇنى مەنوۆنوە اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى احمەر اۋى­لىنداعى قادىر نۇعىمانوۆتىڭ وتباسىنا كەلدىك. قادىر اعامىز ۇزاق جىلدار اتالمىش اۋىلدا قۇرىلىس سالاسىندا جەمىستى ەڭبەك ەتكەن, قازىر زەينەتكەر. ال ەسىمى ەلگە جاقسى تانىس, 45 جىلدان بەرى ۇستاز بولىپ كەلە جاتقان ماكەن راحيموۆا اپايىمىز جاسى جەتپىسكە تاياپ قالسا دا قوعامدىق جۇمىستاردىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇر. وسكەمەندەگى ورتا مەكتەپتە, ءال-فارابي اتىنداعى تالاپتى بالالارعا ارنالعان گيمنازيادا ۇستازدىق قۇرعان ماكەن اپايىمىز ءوزى تۋعان احمەر اۋىلىنداعى مەكتەپتىڭ اشىلۋىنا دا مۇرىندىق بولعان. قازىر شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كوللەدجىندە ستۋدەنتتەرگە ءدارىس وقىپ ءجۇر. قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, مەنوۆنوە اۋىلدىق وكرۋگى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى م. راحيموۆا وتاعاسى قادىرمەن جانە ءۇش بالاسى, نەمەرەلەرىمەن ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىن تەلەديداردان مۇقيات تىڭدادى. – بۇل جولعى جولداۋ دا حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى دەپ ويلايمىن. ەلىمىزدى يندۋستريالاندىرۋ, شاعىن جانە ورتا كا­سىپ­كەرلىكتى دامىتۋ, تۇرعىندارعا مەدي­تسينالىق قىزمەت كورسەتۋ دەڭگەيىن جاقسارتۋ جونىندەگى پىكىرلەرى جۇرەگىمىزگە جول تاپتى. ءبىز اۋىلدا تۇرامىز. وتكەن جىلى “جول كارتاسى” بويىنشا وكرۋگتە 54 ميلليون تەڭگەنىڭ جۇمىستارى اتقارىلدى. جانىمىزدا وتىرعان اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اكىمى ەرسەيىت نۇرول­دي­نوۆكە العىسىمىزدى ايتامىز. قالا اكىمى ي.ابىشەۆ اۋىلدا بىرنەشە رەت بولىپ, فەلدشەرلىك پۋنكت, كىتاپحانا مەن الەۋمەتتىك عيماراتتاردى پايدالانۋعا بەردى. جاڭا عانا ەلباسى جولداۋىندا “جول كارتاسىنىڭ” بيىل دا جالعاساتىنىن, بۇل سالاعا قىرۋار قارجى بولىنەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. سونىمەن بىرگە, ادامداردىڭ بوس ۋاقىتتارىندا بۇ­قارالىق سپورتپەن شۇعىلدانۋى, الەۋمەتتىك سالالارعا بولىنەتىن قارجى كولەمىنىڭ ۇلعايا­تىنى جونىندە ايتقانى ۇنادى. ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىندا سوعىس جانە ەڭبەك اردا­گەر­لەرىنە قامقورلىق ءوز الدىنا ءبىر توبە. قالاي دەگەندە دە, قارجى داعدارىسىنا قاراماستان  قازاقستان حالقى العا باتىل جىلجي بەرمەك. ەلباسىمىز بەن حالقىمىز امان بولسىن, بەرەكە مەن بىرلىگىمىز جاراسا بەرسىن, – دەدى ەلگە سىيلى ۇستاز اپامىز. وڭداسىن ەلۋباي, شىعىس قازاقستان وبلىسى.