قولايسىز وتباسى, قاراۋسىز بالالار جايى ءسوز بولدى

پارلامەنت ماجىلىسىندە «نۇر وتان» حدپ پارلامەنتاريزم ينستيتۋتى مەن بۇۇ دب-نىڭ قولداۋىمەن «قولايسىز وتباسى, قاراۋسىز جانە پاناسىز قالعان بالالار» تاقىرىبىندا «نۇر وتان» حدپ-نىڭ پارلامەنت ماجىلىسىندەگى فراكتسياسى جانىنداعى الەۋمەتتىك كەڭەستىڭ دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسى ءوتتى. وتىرىستى الەۋمەتتىك كەڭەس ءتورايىمى ايتكۇل ساماقوۆا ءجۇر­گىزىپ, وعان ءماجىلىستىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كومي­تەتى­نىڭ توراعاسى راحمەت مۇقاشەۆ قاتىستى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە 18 جاسقا دەيىنگى 5 ملن. شاماسىندا بالا بار. ونىڭ 17 مىڭنان استامى قولايسىز وتباسىلاردا تاربيەلەنسە, 11 مىڭ­نان استامى ىشكى ىستەر ورگان­دارىن­دا ەسەپتە تۇرادى. ءىىم مالىمەتتەرى بويىنشا, جىل سايىن 10 مىڭداي قاراۋسىز جانە پاناسىز قالعان بالالار انىقتالادى. بۇگىندە كامەلەتكە تولماعان­دار­دى ۋاقىتشا وقشاۋلاۋ جانە بەيىم­دەۋدىڭ 18 ورتالىعى ءىىم جۇيەسىنەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە بەرىلىپ, ولار كامەلەتكە تولماعانداردى بەيىمدەۋ ورتالىقتارى بولىپ قايتا قۇرىل­دى. 2011 جىلدىڭ باسىنان بۇل ور­تا­لىقتاردا 939 بالا كۇتىلسە, ونىڭ ىشىندەگى 784-ءى – قاراۋسىز جانە پانا­سىز بالالار, 125-ءى – اتا-انا­سىنىڭ قاراۋىنسىز قالعاندار, 30-ى – ارنايى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە جولداناتىندار. جىل سايىن ءبىر مىڭداي اتا-انا بالالارىن تاربيەلەۋ بويىنشا مىندەتتەرىن دۇرىس اتقارماعانى ءۇشىن اتا-انالىق قۇقىنان ايرىلادى. وتباسىلىق قولايسىزدىقتىڭ باستى سەبەبى وتباسى مارتەبەسىنىڭ, وتبا­سى­لىق قۇندىلىقتاردىڭ, قاۋىم­دا­سىپ ءومىر ءسۇرۋ سالتىنىڭ بۇزىلىپ, اتا-انالاردىڭ ماسكۇنەمدىككە سا­لىنۋىندا جاتىر. دوڭگەلەك ۇستەلدە ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى قايرات تىنىبەكوۆ «ىشكى ىستەر ورگان­دارى­نىڭ قولايسىز وتباسىلارمەن پرو­فيلاكتيكالىق جۇمىسى, سونداي-اق بالالاردىڭ قاراۋسىز جانە پاناسىز قالۋىنىڭ الدىن الۋداعى ءرولى تۋرالى», ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى ماحمەتعالي سارى­بەكوۆ «وتباسىلىق قولاي­سىز­دىق – قاراۋ­سىز­دىق پەن پاناسىزدىقتى كوبەي­تە­تىن فاكتور» دەگەن تاقى­رىپتاردا بايانداما جاسادى. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋ­تاتى, «نۇر وتان» حدپ فراك­تسيا­سىنىڭ جانىنداعى الەۋمەتتىك كەڭەستىڭ مۇشەسى گۇلميرا يسىمباەۆا «ءبىلىم بەرۋ جانە جاستار ساياساتى تۋرالى مەملەكەتتىك باع­دارلامانى, بالالار مەن ءجاسوسپى­رىم­دەردىڭ قا­تىسۋىمەن وتەتىن ءىس-شارالاردى اق­پاراتتىق سۇيەمەل­دەۋ», «بالا­لاردى الەۋمەتتىك بەيىمدەۋ ورتالىعى» قب پسيحولوگى ناتاليا كراسنيكوۆا «الەۋمەتتىك جەتىمدىك پروفيلاك­تي­كاسىنىڭ مودەلى, وتباسىلىق قولاي­سىزدىقتى ەرتە انىقتاۋ», پاۆلودار وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءاليا عا­لىموۆا «قولايسىز وتباسىلاردى ەڭسەرۋ بويىنشا مەملەكەتتىك ساياسات – وڭىرلىك اسپەكت» دەگەن تاقى­رىپتاردى تالقىلاپ ءسوز سويلەدى. الەۋمەتتىك كەڭەستىڭ وتىرىسىنا قاتىسۋشىلار ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ, ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا, ءبىلىم جانە عى­لىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, بايلا­نىس جانە اقپارات, ادىلەت جانە سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرىنە تالقىلاۋ قورىتىندىلارى بويىنشا ءتيىستى ۇسىنىمدار جاسادى. وتىرىسقا پارلامەنت ءماجىلى­سى­نىڭ دەپۋتاتتارى, «نۇر وتان» حدپ فراكتسياسى جانىنداعى الەۋمەتتىك كەڭەستىڭ مۇشەلەرى, مەملەكەتتىك ور­گانداردىڭ باسشىلارى, حالىق­ارا­لىق جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­دار­دىڭ وكىلدەرى قاتىستى. ساۋلە دوسجانوۆا, جۋرناليست.