شىعارماشىلىق شىرايى
قازاق حالقى جوعارى دەڭگەيدەگى ەۋروپالىق مۋزىكا ونەرىن تانۋدا ءالى دە كەنجە قالىپ كەلەدى. ولاردى ءالى دە ەليتالىق ونەر ساناپ, قالىڭ قاۋىم قابىلداي قويمايدى, سوندىقتان ءان جانرىندا كورىنەتىن سازگەرلەردىڭ عانا اتى وزىپ, بايگە الىپ جاتادى. ال كلاسسيكالىق مۋزىكانىڭ قۇلاعىن ۇستاپ, ۇلتتىق ونەرىمىزدى ورگە باس-تىرىپ جۇرگەن كومپوزيتورلاردىڭ تانىمالدىعى قاشاندا كەمشىندەۋ بولاتىنى بەلگىلى. سوندىقتان نەگىزىنەن كلاسسيكالىق مۋزىكا جازاتىن جولامان تۇرسىنباەۆتىڭ الدىمەن شىعارماشىلىعىمەن تانىستىرعاندى ءجون كوردىك.
جاس جولاماننىڭ كومپوزيتورلىق قابىلەتىن بىردەن تانىپ, قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريانىڭ سازگەرلىك بولىمىنە قابىلدانۋىنا قولداۋ بىلدىرگەن اتاقتى كومپوزيتورىمىز عازيزا جۇبانوۆانىڭ ءوزى بولاتىن. جولامان مۇندا قازاق كسر حالىق ءارتىسى, پروفەسسور اناتولي بىچكوۆ سىنىبىندا ءتالىم الا ءجۇرىپ, 3-كۋرستان باستاپ وركەسترگە ارنالعان كۇي-سيمفونياسىن, ۆيولونچەل مەن فورتەپيانوعا ارنالعان ۆارياتسيالارىن, سكريپكا مەن فورتەپيانوعا ارنالعان «جەلدىرمە» پوەماسىن, الت پەن فورتەپيانوعا ارنالعان سوناتاسىن جانە ت.ب. جازدى. وسىندا جۇرگەندە ول بۇگىنگى كۇننىڭ جاڭا كومپوزيتورلىق تەحنولوگياسىن, ولاردىڭ ۇتقىر دا ۇتىمدى جەتىستىكتەرىن مەڭگەرۋگە قۇلاش ۇردى, ونىڭ ەلەمەنتتەرىن ءوز تۋىندىلارىنىڭ كەڭىستىگىنە ەنگىزدى. س.راحمانينوۆ, س.پروكوفەۆ, د.شوستاكوۆيچ, گ.سۆيريدوۆ جانە ت.ب. سىندى حح عاسىردىڭ عاجايىپ كومپوزيتورلار الەمىنىڭ تەرەڭىنە بويلادى. ارينە, جاس جولاماننىڭ العاشقى شىعارمالارى كلاسسيكالىق تۋىندىلار دەپ تانىلىپ, ماماندار تاراپىنان جوعارى باعا العان دەۋدەن اۋلاقپىز, بىراق بىلىكتى مۋزىكانتتار جوعارى باعالاپ, كونكۋرستاردا جۇلدە العاندارى بار. ماسەلەن, «جەتىسۋ اندەرى» ۆوكالدىق تسيكلى بۇكىلوداقتىق جاس كومپوزيتورلار كونكۋرسىنىڭ ءىى جۇلدەسىن العان. ءسويتىپ, قازاق مۋزىكا الەمىنە ءوز ۇنىمەن, ءوز قىرىمەن كەلگەن كومپوزيتور رەتىندە كونسەرۆاتوريا قابىرعاسىندا جۇرگەندە-اق ول ءوزىن تانىتا ءبىلدى.
كونسەرۆاتوريانى ءبىتىرىپ, قازاق تەلە-راديو كوميتەتىندە ودان اسپيرانتۋرادا, «ونەر» باسپاسىندا ىستەپ جۇرگەن جىلدارىندا دا جولامان تۇرسىنباەۆتىڭ شىعارماشىلىعى شارىقتاپ, دامي بەردى. ولەڭدەرىن قازاقتىڭ بەلگىلى اقىندارى ش.سماحان ۇلى, ج.ابدىراشەۆ, م.اۋباكىروۆ, ح.ەرعاليەۆ, ە.وتەتىلەۋوۆ, ا.اسىلبەكوۆ, ە.ەلۋباەۆ, ە.شايمەردەنوۆ جانە ت.ب. جازعان «كوز نۇرىنداي وتانىم», «توي باستار», «ەسىل بويى – قىزىلجار», «مايدانگەر ميراسى», ء«ومىرىمىز ءان داستان», «تۋعان جەر», «اق جاڭبىر» جانە ت.ب. اندەرى راديو-تەلەديداردان ءجيى شىرقالىپ تۇراتىن. سونداي-اق, ىشكى دۇنيەسى تىلسىم يىرىمدەرگە, بيازى جەڭىل ازىلگە, شىرقاۋ اۋەنگە تولى كەيىنگى جىلدارى تۋعان «ايگ ۇلىم», ء«بىزدىڭ اۋىل, بەستەرەك», «تۇساۋكەسەر» ء(سوزى ا. اسىلبەكتىكى), «سارىارقا سايران جەرىم-اي», ء(سوزى م.جۇماباەۆتىكى), «توراڭعۇل», «ارايلى استانا», «مەڭگەسەر» ء(سوزى س.تۇرعىنبەك ۇلىنىكى), «ەسىلىم», «قىزىما» ء(سوزى ە. شايمەردەنوۆتىكى), «جىراۋ ءانى» ء(سوزى ق.شاڭعىتباەۆتىكى) اندەرى تىڭدارمان جۇرەگىنە جول تاپقان. بۇلاردىڭ اراسىندا دا ءتۇرلى رەسپۋبليكالىق كونكۋرستاردا جۇلدە العاندارى بار. وسى جىلداردا ج.تۇرسىنباەۆ كومپوزيتورلار وداعىنىڭ مۇشەسى عانا ەمەس, كسرو جانە قازاقستان كومپوزيتورلار وداعى باسقارمالارىنىڭ مۇشەسى دە بولىپ سايلاندى.
ونەرلى ورتانىڭ ورتاڭ قولداي وكىلى بولىپ جۇرگەن ءومىرىنىڭ وسى كەزەڭىندە جولامان تۇرسىنباەۆ كلاسسيكالىق مۋزىكا جانرىندا دا سۇبەلى دۇنيەلەر تۋدىردى. سونىڭ ىشىندە, 1983 جىلى قازاقستان كومپوزيتورلارىڭ ءVىى سەزىندە العاش ورىندالعان جەتى ءبولىمدى «بايقوڭىر باسپالداقتارى» وراتورياسى (اقىن جۇبان مولداعاليەۆتىڭ پوەماسى بويىنشا) كورەرمەندەردىڭ ىقىلاسىنا بولەنىپ, مۋزىكا ماماندارى ونى وتاندىق كومپوزيتورلاردىڭ كانتاتالىق-وراتوريالىق مۋزىكا سالاسىنداعى سوڭعى ونجىلدىقتاعى ولجاسى دەپ تانىدى. بەلگىلى كومپوزيتور, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى بالنۇر قىدىربەك بۇل تۋرالى: «مەنىڭ پايىمداۋىمشا, كوپ جىلدار بويى كانتاتا-وراتوريالىق جانرعا تىڭ كوزقاراستىڭ جوقتىعىنان وعان جاقىنداۋعا ەشكىمنىڭ جۇرەگى داۋالامادى. بۇل قاتاردا ءوز ەرەكشەلىگىمەن, جاڭاشىلدىعىمەن كوزگە تۇسەتىن جولامان تۇرسىنباەۆتىڭ كانتاتاسىن ايتۋعا بولادى», دەپ جازدى.
كەيىن كومپوزيتوردىڭ شابىتىنان ءۇش اكتىلى «تولە بي» وپەراسى (ليبرەتتوسىن جازعاندار اكىم تارازي مەن قادىر مىرزاليەۆ), سكريپكا مەن سيمفونيالىق وركەسترگە ارنالعان ءۇش ءبولىمدى «استانا اۋەندەرى» اتتى كونتسەرتى دۇنيەگە كەلىپ, وتاندىق كومپوزيتورلار ىشىندە تۇڭعىش رەت شەرتپە كۇي تابيعاتىنىڭ ينتوناتسيالىق اۋەنىن, ويناۋ ەرەكشەلىگىن قولداندى.
كومپوزيتوردىڭ «قىزقاراعاي» (ولەڭى م. اۋباكىروۆتىكى), ء«بىزدىڭ اۋىل بەستەرەك», «تولە ءبيدىڭ باتاسى», «ۇلبيكەنىڭ سوڭعى ءانى» (ا. اسىلبەك), «اينالايىن, قىزىلجار», «استانا ارۋلارى» (س. تۇرعىنبەك ۇلى), «تارازىم» (م. جولداسبەكوۆ), «ارمان-اي», «دوسقا سىر» (ش.ساريەۆ), «باتىر بابام – باۋىرجان» ء(و.ورالباەۆ), «ەلىمنىڭ سەندە اجارى» (ر.وناەۆا) اندەرى حالىق اراسىنا كەڭىنەن تانىمال بولدى.
جولامان تۇرسىنباەۆ مۋزىكانت قانا ەمەس ازاماتتىق پوزيتسياسىن دا بەرىك ۇستانىپ, قوعامدىق مىندەتىن دە بەلسەندىلىكپەن اتقارىپ جۇرگەن جان. اسىرەسە, وتاندىق ءپاتريوتيزمنىڭ ورنىعۋىنا ول ءوز تاراپىنان سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. وسى قاتاردا تولە ءبيدى ناسيحاتتاۋ, جەلتوقسان باتىرى قايرات رىسقۇلبەكوۆتى تانىتا ءتۇسۋ, ەر جانىبەك, بەكەت اتا, ۇلبيكەنى ۇرپاققا ۇلگى ەتۋ سارىنىندا جازىلعان بىرنەشە شىعارمالارى بار.
ونىڭ 3 اكتىلى, 5 سۋرەتتى «ارايلى استانا» ميۋزيكلى (ليبرەتتوسى – ش.قۇسايىنوۆ پەن ش.ساريەۆتىكى) 2013 جىلعى رەسپۋبليكالىق «تاۋەلسىزدىك تولعاۋى» كونكۋرسىنىڭ ءى دارەجەلى سىيلىعىن, قازاق حالىق اسپاپتارى وركەسترىنە جازىلعان «كيىك قىرعىن» پوەماسى دا 2014 جىلى وسى كونكۋرستىڭ ءى سىيلىعىن يەلەندى. ال 2012 جىلى «ابىلايدىڭ اق ءۇيى» پوەماسى (ولەڭى ءو.ورالباەۆتىكى) «تاۋەلسىزدىك تولعاۋى» كونكۋرسىنىڭ ءىى دارەجەلى سىيلىعىن العان ەدى.
مىنە, بۇگىنگى تاڭدا اتا جاسىن القىمداپ جۇرسە دە زار كۇيىندەگى كومپوزيتوردىڭ شىعارماشىلىق تابىستارى قىسقاشا ايتقاندا وسىنداي.
ورگە باستاعان ءومىر باسپالداقتارى
بارلىق ادامنىڭ تۇلعا رەتىندە قالىپتاسۋىنا تۋعان جەر مەن وسكەن ورتانىڭ اسەرى مول بولادى. جولامان «اق بالتىرلى اق قايىڭدارى» سىڭسىعان, ايدىن كولدەرى جارقىراعان, جاسىل شالعىنى بەلۋاردان كەلەتىن ەلىمىزدىڭ قيىر تەرىستىگىندە, تابيعاتتىڭ سۇلۋ ولكەسىندە دۇنيەگە كەلگەن. الايدا, بۇل ولكەنىڭ جازى سۇلۋ, جايلى, جومارت بولعانىمەن قىسى قىتىمىر بولىپ, قىركۇيەك ايىنان باستاپ سوققان قارا سۋىعى ادامدى ءبۇرىستىرىپ, كۇشەنشەككە اينالدىرىپ جىبەرەتىنى ءجيى بولادى. «التى اي جاز, التى اي قىس بولادى» دەيتىن ولكە وسى. جولامان تۇرسىنباەۆ شىعارماشىلىعىندا بىردە سۇلۋ, جازداي جايلى, مامىراجاي مۋزىكالار بولسا, بىردە اشۋلى, نايزاعايداي جارقىلداپ, تىڭداۋشىنىڭ كوڭىلىن سان الۋان قالىپقا تۇسىرەتىن دراماتۋرگيالىق قاقتىعىستارعا تولى اۋەندەر بولۋى تۋعان جەر تابيعاتىنىڭ ونەرپاز ساناسىنىڭ قالىپتاسۋىنا اسەرىنەن بولسا كەرەك.
جوكەڭ وسكەن ورتادا قايماعى بۇزىلماعان شاعىن قازاق اۋىلدارى كوپ جانە ولار ءبىر-بىرىنە جاقىن ورنالاسقان. بىراق كەيىن قازاق اۋىلدارى قىسقارتىلىپ, جانىنداعى ىرىرەك مەكەندەرگە ءسىڭىرىلىپ كەتتى. جولامان تۇرسىنباەۆتىڭ «مەرەكە» اۋىلى دا كەيىن «جەكەكولگە» قوسىلىپ, ىرىلەندىرىلگەن. قالاي دەسەك تە جوكەڭنىڭ وسكەن ورتاسى تازا قازاقى قالىپتا بولدى.
جولامان 7 جىلدىق مەكتەپتى تامامداعان سوڭ قىزىلجار قالاسىنداعى باستاۋىش مەكتەپتەرگە مۇعالىمدەر دايىندايتىن پەداگوگيكالىق ۋچيليششەگە تۇسەدى. وسى وقۋ ورنىنىڭ كومپوزيتوردىڭ ومىرىندە الاتىن ورنى ەرەكشە. سەبەبى, ول جولاماننىڭ مادەني-رۋحاني اياسىنىڭ قالىپتاسۋىنا, مۋزىكا دەگەن قاسيەتتى ۇعىم الەمىنە ەنىپ, ونىڭ بيىگىندە شىرقاۋ ارمانىنا قۇلاش ۇرعىزعان قۇتتى وقۋ وردا بولادى. بولاشاق كومپوزيتور وسىندا العاش رەت مۋزىكالىق ساۋاتىن اشىپ, فورتەپيانو, ماندولينا, دومبىرا اسپاپتارىندا ويناۋعا ۇيرەنەدى, جەكە سوليست رەتىندە دە, حوردا دا ءان ايتادى. ۋچيليششە كوركەمونەر ۇيىرمەسى دەڭگەيىنىڭ جوعارى ەكەنىن كومپوزيتور گەورگي سۆيريدوۆتىڭ ءبىرشاما كۇردەلى تۋىندىسى «پاتەتيكالىق وراتورياسىن» وسىنداعى حوردىڭ قازاقستاندا تۇڭعىش ورىنداۋىنان اڭعارۋعا بولادى.
وقۋ ورنىندا تاماشا ءانشى, اۋەسقوي كومپوزيتور ءمادىلحان ەسماعامبەتوۆ تە ۇستازدىق ەتكەن. ج.تۇرسىنباەۆ وسى ۇستازىنىڭ ىقپالىمەن كومپوزيتور بولۋدى قالاپ, ءوزىنىڭ العاشقى تۋىندىسى «قوشتاسۋ ءۆالسىن» جازادى...
ج.تۇرسىنباەۆتىڭ ۇلكەن ونەر جولىنا ءتۇسۋى اباي اتىنداعى اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ۆوكالدىق-حور ستۋدياسىندا وقىعان جىلدارىندا بولدى. ول ە.برۋسيلوۆسكيدىڭ «قىز جىبەك», ا.جۇبانوۆ پەن ل. ءحاميديدىڭ «اباي», م.تولەباەۆتىڭ ء«بىرجان-سارا», ن.جيگانوۆتىڭ «التىنشاش» جانە ت.ب. وپەرالاردىڭ حورىندا ءان ايتادى. حور ارتيستەرىن دايىندايتىن 2 جىلدىق وسى وقۋ ورنىندا داۋىس قويۋ ۇستازى, تەاتردىڭ جەتەكشى ءانشىسى كلاۆديا بوبوشكوعا جولامان ءوزى شىعارعان ءتول تۋىندىلارىن العاش رەت كورسەتەدى. ادامگەرشىلىگى مول, جاناشىر ادام ونى قولىنان جەتەكتەپ وتىرىپ, قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلتتىق كونسەرۆاتوريانىڭ جاس ۇستازى عازيزا جۇبانوۆاعا اكەلەدى. ول جولاماننىڭ شىعارمالارىن مۇقيات تىڭداپ, كونسەرۆاتوريانىڭ كومپوزيتورلىق بولىمىندە مىندەتتى تۇردە وقۋ كەرەكتىگى تۋرالى كەڭەس بەرىپ جانە ءوزىنىڭ ناقتى كومەگىن كورسەتەدى. وسىنىڭ ارقاسىندا جولامان كونسەرۆاتوريانىڭ كومپوزيتورلىق ءبولىمىنىڭ ستۋدەنتى اتانادى. عازيزا جۇبانوۆا سياقتى ابزال جاننىڭ ءۇمىتىن جولامان تۇرسىنباەۆ تولىعىمەن اقتادى دەپ ايتۋعا قاقىمىز بار, ويتكەنى ول بۇگىنگى تاڭدا بيىك كاسىبيلىگىمەن, جاسامپاز ەڭبەگىمەن قازاق ەلىنىڭ رۋحاني كەلبەتىن اشاتىن ساناۋلى ازاماتىنىڭ ءبىرى بولدى.
كومپوزيتوردىڭ حالىق اراسىنا كەڭ تاراعان سۇيىكتى اندەرىنىڭ ءبىرى «قىزقاراعاي». كۇمىس كومەي ءانشىمىز بيبىگۇل تولەگەنوۆانىڭ ورىنداۋىندا راديو مەن تەلەۆيدەنيە ارقىلى رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وڭىرىنە تارالعان بۇل ءاندى ءسوز زەرگەرى, كلاسسيك جازۋشىمىز عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ ءوزى جوعارى باعالاعان.
ءاننىڭ شىعۋ تاريحى دا قىزىق. 1981 جىلدىڭ جازىندا عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ تۋعان جەرى – سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى جامبىل اۋدانىنىڭ جاڭاجول اۋىلىندا جازۋشىنىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويى وتەدى. وعان الماتىدان قازىرگىدەي كوپ ادامدىق دەلەگاتسيا بارماي, ءسوز زەرگەرىنىڭ ءوزى تاڭداعان 5-6 ادام عانا ەرەدى. سونىڭ ىشىندە اقىن-جازۋشىلاردان عافۋ قايىربەكوۆ, ساكەن ءجۇنىسوۆ, ماقسۇتجان اۋباكىروۆ, عالىم ەۆنەي بۋكەتوۆ جانە كومپوزيتور جولامان تۇرسىنباەۆ بولعان.
عابەڭ اۋىلىنىڭ تورىندە قاراعايلى قالىڭ ورمان بار. سونىڭ ىشىندە جالعىز وسكەن, قالىڭ جاپىراقتى, ءزاۋلىم شىرشا تۇر. جانىنداعى قاراعايلاردان مويىنى اسىپ تۇرعان ەرەكشە اسەم وسكىن عابەڭدەي جانى سەزىمتال سۋرەتكەردىڭ كوزىنەن تىس قالماي, جازۋشى وعان «قىزقاراعاي» دەپ ات بەرەدى. ويتكەنى, ونىڭ ماڭىنا وزگە وزىندەي اعاش وسپەگەن, دەمەك اتالىق توزاڭ بولماي, ۇرىقتانباعان. كەزىندە بۋراباي ورمان شارۋاشىلىعى تەحنيكۋمىنا ساباق بەرگەن, بيولوگيادان حابارى مول عابەڭ وسىلاي توپشىلاپ, مۇنى «قىزقاراعاي» دەپ اتاعان سياقتى. وسى اڭگىمە كلاسسيكتىڭ سەرىكتەرىنە دە قاتتى اسەر ەتەدى. وعان ارناپ ءبارى دە شىعارما جازۋدى, ال ءانىن ارالارىنداعى جالعىز كومپوزيتورعا جۇكتەيتىندىكتەرىن ايتىپ, داۋرىعادى. وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتىڭ اۋىر ەكەنىن جان-تانىمەن سەزىنگەن جولامان تۇرسىنباەۆ تا قاتتى تولعانادى. جاتسا دا, تۇرسا دا ءان اۋەنىن ىزدەپ, جالعىزسىراعان قىزقاراعايدىڭ مۇڭى سەزىمتال جۇرەگىنە مازا بەرگىزبەي, شابىت ىزدەپ شارق ۇرادى. اقىرى ءان تۋادى. ال ءسوزىن ماقسۇتجان اۋباكىروۆكە شىعارتادى. «اۋلىندا بار اعانىڭ قىزقاراعاي, وتپەس ادام قاسىنان ءبىر قاراماي», – دەپ باستالاتىن ءان وسىلاي تۋعان. قازىرگى تىلمەن ايتقاندا كەيىن ول جاڭاجول اۋىلىنىڭ عانا ەمەس, جالپى سولتۇستىك قازاقستاننىڭ برەندىنە اينالدى...
مىنە, بۇل ءبىر ءاننىڭ عانا تاريحى. كومپوزيتوردىڭ اڭگىمەلەرىن تىڭداپ وتىرعاندا وسىنداي قانشاما تۋىندىلارىنىڭ قىزىقتى تاريحىنا قانىقتىق.
جولامان تۇرسىنباەۆ بارلىق سانالى عۇمىرىن ءوزى سۇيگەن ونەر جولىنا ارناعان. ەڭبەك جولىن قازاق راديوسىنىڭ مۋزىكالىق باس رەداكتسياسىندا باستاعان ول كەيىن رەسپۋبليكالىق «ونەر» باس-پاسىنا اۋىسىپ, وندا قاتارداعى قىزمەتكەردەن باس رەداكتوردىڭ ورىنباسارى باسپالداقتارىنا دەيىن كوتەرىلگەن. ودان مەملەكەتتىك تەلەديداردىڭ مۋزىكا رەداكتسياسىنىڭ باس رەداكتورى بولىپ, بۇل جەردەن جەلتوقسان وقيعاسىنا بەلسەنە قاتىسۋشى حاسەن قوجاحمەتتى قىزمەتكە العانى ءۇشىن قۋدالانادى. جوكەڭ ءوز ءومىرىنىڭ 21 جىلىن مادەنيەت مينيسترلىگىندەگى قىزمەتتەرگە ارنادى. مۇندا ول باس ماماننان باسقارما باستىعى سياقتى لاۋازىمداردان وتەدى. كەيىن كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ مۋزىكالىق-ادەبيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولسا, قازىر «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترى مۋزىكالىق-ادەبيەت ءبولىمىنىڭ مۋزىكا زەرتتەۋشىسى بولىپ قىزمەت ەتۋدە.
كومپوزيتوردىڭ ۇزاق جىلعى جەمىستى ەڭبەگى جوعارى باعالانىپ, وعان «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» اتاعى, «قۇرمەت» وردەنى بەرىلگەن. سونىمەن قاتار, ول جامبىل اتىنداعى حالىقارالىق سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, بىرنەشە مەرەكەلىك مەدالداردىڭ يەگەرى. قازىر ول ماعجان جۇماباەۆتىڭ «باتىر بايان» پوەماسى بويىنشا وسى اتتاس ەكى اكتىلى, ءۇش كارتينالى وپەرا جازۋ ۇستىندە.
حالقىنىڭ باي رۋحاني بولمىسىن بويىنا دارىتقان جوكەڭ جىلدار جىمىنا قايسارلىقپەن قارسى تۇرىپ, قاشان كورسەڭ دە ومىرگە قۇشتارلىقپەن, وتانسۇيگىشتىك جوعارى لەپپەن, ماعجاننىڭ «قالامىمدى مالىپ جۇرەك قانىنا» دەگەنىندەي, جانىنىڭ ەڭ تۇكپىرىندەگى دارىن قۋاتىن ەلىنىڭ يگىلىگىنە سۋىرىپ بەرۋگە دايىن بولىپ, جالىنداپ جۇرەدى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
