«كاتالون كارتاسى»
قىسقاسى, مىنا تۇرعان ورىس دالاسى, ونىڭ ارعى جاعىنداعى قاپ تاۋلارىنىڭ قىرقا-قولاتىندا جاۋىنگەر تۇركى-قىپشاققا قاتىستى تاريح كوپ. وسى ورايدا, جوعارىداعى بابالار جورتقان جولمەن ءجۇرىپ, ۇلى دالا تاريحىنا قاتىستى دەرەكتەردى تۇگەندەپ, قايتقان «بابالار ىزىمەن» اتتى ەكسپەديتسيا مۇشەلەرى وتكەن سارسەنبى كۇنى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى.
ەكسپەديتسيا باسشىسى, تانىمال مەتسەنات ساپار ىسقاقوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل ساپار وتە پايدالى بولعان. «جۇرگەنگە – جورگەم» دەگەندەي ەكسپەديتسيا مۇشەلەرى اۋەلى, قازاق دالاسىن كوكتەي ءوتىپ, رەسەي, ازەربايجان, ارمەنيا, گرۋزيا, ۋكراينا, مولداۆيا, سلوۆەنيا, بەلارۋس, ليتۆا, پولشا, گەرمانيا, فرانتسيا, ۆەنگريا, يتاليا, ۆاتيكان, ت.ب. ەلدەرىن ارالاپ, ءتول تاريحىمىزدى تۇگەندەپتى.
وزبەك حاننىڭ بەينەسى
ساياحاتشىلاردى جوعارىدا ارتىق حانزادا جەڭىس تۋىن تىككەن توبە باسىندا گرۋزيا ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى ءوزى كەلىپ كۇتىپ الىپتى. ول: «بۇگىنگى تاۋەلسىز گرۋزيا دەشتى قىپشاق حانى ارتىققا ايرىقشا قارىزدار», دەگەن ەكەن.
جانىبەك حاننىڭ بەينەسى
بۇدان باسقا اسا قۇندى دۇنيە, ساياحاتشىلار ەۋروپا ساپارى كەزىندە ۇلى دالا تاريحىنا قاتىستى كارتالار تاپقان. اتاپ ايتقاندا, 1375 جىلى ۆەنەتسيادا جاسالعان قازىرگى تاڭدا تولىق نۇسقاسى پاريج قالاسىندا ساقتالعان «كاتالون كارتاسى». بۇل كارتا كەزىندە ەۋروپالىق ساياحاتشى-بارلاۋشىلار قولىمەن سىزىلعان. كارتادا قازاق حانى جانىبەكتىڭ اتى-ءجونى جازىلعان بەينەسى بار ەكەن. ەكىنشى كارتا «انتونيو دۋلسەرت» دەپ اتالادى. بۇل 1339 جىلى جاسالىپتى. مۇندا قازاقتىڭ وزبەك حانىنىڭ سۋرەتى جانە دەشتى قىپشاق ورداسىنىڭ تۋى بەينەلەنگەن.
«انتونيو دۋلسەرت» كارتاسى
ءۇشىنشى كارتا – سترالەنبەرگ يوگان كارتاسى. بۇنى 1730 جىلى شۆەد وفيتسەرى جاساعان. كارتانى ءوز كوزىمەن كورىپ پايىمداۋشى گەوگرافيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى وردەنبەك مازباەۆتىڭ پىكىرىنشە, بۇل قۇجاتتا قازاق حاندىعى جانە قازاق رۋلارىنىڭ ورنالاسۋى جايلى مالىمەتتەر كوپ جانە جوعارىداعى ەكى كارتادان بۇگىنگى ەتنوستار اۋماعىنىڭ تارالۋىن اڭعاراسىز دەيدى.
دەشى قىپشاق حاندىعىنىڭ تۋى
وسىلاي ۇلكەن ساپاردان تۋعان جەرگە ورالعان ساياحاتشىلار قازىر 40 سەريادان تۇراتىن دەرەكتى فيلم جاساپ جاتىر. ونى وتاندىق تەلەارنالار ارقىلى حالىققا جەتكىزبەك. ونىڭ سىرتىندا الداعى قىركۇيەك ايىنىڭ 13-نەن باستاپ ەلوردا تورىندە «دەشتى قىپشاقتىڭ ورتاعاسىرلىق تاريحى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيا وتكىزبەكشى. بۇعان 25 مەملەكەتتىڭ تۇركى-قىپشاق زەرتتەۋشىلەرى كەلەدى دەپ كۇتىلۋدە. كونفەرەنتسيامەن قاتار ءىىى حالىقارالىق «The spirit of Desht-I-Kipchak» اتتى ونەر فەستيۆالى وتەدى. بۇعان 36 ەلدەن 100-گە تارتا ونەرپازدار مەن ونەر ۇجىمدارى شاقىرىلىپ وتىر. بۇل ونەرپازدار العاشقى كۇنى قازاقتىڭ ءان-جىرىن ايتىپ سايىسادى, كەلەسى كۇنى ءوز ەلىنىڭ ونەرلەرىن كورسەتەدى.
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
