حالىقارالىق اباي كلۋبىنا – 10

كىتاپ – ەڭ سابىرلى ۇستاز “اماNات” جۋرنالىنىڭ 200 تومدىق كىتاپحاناسى – الەم حالىق­تارى ادەبيەتىنىڭ, ونەرىنىڭ, تاريحىنىڭ, فيلوسوفياسىنىڭ ال­عاشقى تومدارى دۇنيەگە كەلۋى تىلگە تيەك ەتەر, شىن قۋانار, ءۇمىت ارتار ۇلكەن الەۋمەتتىك قۇبىلىس. كىتاپتى ارداقتايىق, ايالايىق اعايىن. نۇرسۇلتان نازارباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى. ادامزات بالاسىنىڭ الدىندا ءۇش ايعاقتى زور مىندەت تۇر: ءبىرى – ب ە ي ب ءى ت ش ءى ل ءى ك ت ءى, ەكىنشىسى – ر ۋ­ ح ا­ ن ي يا ت ت ى, ءۇشىنشىسى – ت ا ب ي ع ا ت- ت ى قورعاۋ ءھام ساقتاپ قالۋ. بۇلاردىڭ قاي-قايسىسى دا ءبىزدىڭ تىرشىلىگىمىزدىڭ باستى باعدارى. ءبىر-ءبىرىن تولىقتىراتىن ۇعىمدار. وسى ءۇش باستاۋعا قازاقستاننىڭ عانا ەمەس, بۇكىل الەمنىڭ بولاشاعى بايلاۋلى. بولا ما, جوق پا دەگەن ادامزات تىرشىلىگىنە باعىتتالعان گاملەت كۇمانى: ەگەر ءبىز وعان ءمان بەرىپ, قۇلاق اسپاساق, ادامزات الدىندا ماڭگى شەشىلمەس سۇراق بولىپ قالاتىنى ءسوزسىز. تەحنيكالىق دامۋ الەمدە قۇلاشىن كەڭگە جايدى, وسىعان قاراي ادام دا تابيعاتتى قۇل قىلۋعا بارىن سالۋدا. ۇلى بابالارىمىز قولدان سوققان الەمدىك مادەنيەت پەن ويدىڭ كوزسىز مۇحيتىن مەڭگەرۋدە بىزدەر ولقى ءتۇسىپ جاتىرمىز. وكىنىشكە قاراي, الەم حالىقتارى باستارىنا تونگەن قاتەردى اڭعارۋدا مەشەۋلىك تانىتۋدا. ينتەللەكتۋالدىق جانە يدەولوگيالىق كوزسىزدىك قوعامدا بولىپ جاتقان اقيقاتتان الىستاتىپ, ادامدى اپات جولىنا – مورالدىق, ادامگەرشىلىك, رۋحاني داعدارىسقا بەلشەسىنەن باتىردى. ءۇشىنشى مىڭجىلدىق ءبىزدىڭ ورتاق ءۇيىمىز – جەر–بەسىگىمىزدە توتەنشە وزگەرتۋلەر ەنگىزۋدى تالاپ ەتەدى. ءوزىنىڭ بيىك, تازا, رۋحاني قاسيەتىمەن كىتاپ – مادەنيەت پەن رۋحانياتتى قورعاۋدا تەڭدەسى جوق قارۋ بولىپ تابىلادى. كىتاپ – ادامزات بالاسىنا اعارتۋ ءھام ءبىلىم سىيلاي بەرەدى. كىتاپ بەتتەرىندە ادامزات تىرشىلىگىنىڭ سان قيلى قۇپيا سىرلارى ساقتالعان. كىتاپ – ۋاقىت پەن كەڭىستىكتىڭ تىنىسىنا تولى ادامزات ويىنىڭ جەمىسى. ادامزات كىتاپقا ءوزىنىڭ قاسيەتتى سەزىمى مەن جان جىلۋىن سەنىپ تاپسىرعان. كىتاپ ءبىزدىڭ العا جىلجۋىمىزدا, كاتاكليزمداردان ارىلۋىمىزدا, ادام­گەرشىلىكتىڭ بيىك شىڭىنا كوتەرىلۋدە ولشەۋسىز اقىل قوسادى. كىتاپ – ەڭ سابىرلى ۇستاز. تەك كىتاپ قانا قايىرىمدىلىق پەن قاتىگەزدىكتىڭ, اقيقات پەن جالعاننىڭ اراجىگىن اينىتپاي تانىپ بىلۋگە ۇيرەتەدى. وتانىمىزدىڭ بولاشاعى – جاستارعا امانات قىلىپ – كىتاپ قال­دىرامىز. مەن اباي كلۋبىنىڭ ادامگەرشىلىك ارەكەتىن قولدايمىن. قازاق­تىڭ كورنەكتى جازۋشىسى روللان سەيسەنباەۆتىڭ “اماNات” جۋرنالى مەن 200 تومدىق كىتاپحانا شىعارۋداعى ۇلاعاتتى باستاماسىنا شىن جۇرەگىممەن قۋاناتىنىمدى بىلدىرگىم كە­لەدى. وتانىمىزدىڭ رۋحى مەن مادەنيەتى ءۇشىن بارىن سالعان جازۋ­شىنى قازاقستاننىڭ ۇلتجاندى, ناعىز پاتريوتتارى قول­دايتىنىنا سەنىمىم زور. “اماNات” جۋرنالىنىڭ 200 تومدىق كىتاپحاناسى – الەم حالىق­تارى ادەبيەتىنىڭ, ونەرىنىڭ, تاريحىنىڭ, فيلوسوفياسىنىڭ ال­عاشقى تومدارى دۇنيەگە كەلۋى تىلگە تيەك ەتەر, شىن قۋانار, ءۇمىت ارتار ۇلكەن الەۋمەتتىك قۇبىلىس. كىتاپتى ارداقتايىق, ايالايىق اعايىن. نۇرسۇلتان نازارباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى. سانا مەن ساپا نەمەسە “كىتاپتى ارداقتايىق, ايالايىق, اعايىن!” پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالى­عىندا مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى ەلىمىزدەگى 2009 جىلى شىعارىلعان كىتاپتاردىڭ كورمەسىن وتكىزدى. ايتۋلى قازاق باسپالارى شىعارعان ادەمى ونىمدەر كوزدىڭ جاۋىن الدى. ولاردىڭ قاتارىندا ايگىلى “امانات” جۋرنالى كىتاپ­حانا­سىنىڭ كىتاپتارى ىشكى باي ماز­مۇنى­مەن, ديزاين ورنەگىنىڭ ادەمى­لىگىمەن قازاق حالقىنىڭ بولاشا­عى­نا دەگەن مول ماحابباتىمەن ەرەك­شەلەندى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولماس. حالىقارالىق اباي كلۋبىنىڭ ونىمدەرى نەسىمەن قۇندى؟ بۇل كىتاپ­تار­دىڭ قازاقستاندا عانا ەمەس, رەسەي, انگليا, پاكستان, يران, امەريكا ەلدەرىندە دە ساتىلۋىنىڭ سىرى نەدە؟ ونى ءبىر سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى, اباي كلۋبى ۇستانعان بەكىم كىتاپتى شىعارۋ ءھام ساتۋ ساياساتى ءوزىنىڭ وركەنيەتتى, رۋحا­ني, ينتەللەكتۋال­دىق كورەگەندىگىندە. ءبىز اباي كلۋبىنىڭ 2009 جىلى عانا شىعارعان بەس كىتابىنا توقتال­ماق­پىز. ەڭ اۋەلى ۇلى اقىنىمىزدىڭ قازاق, اعىلشىن, ورىس تىلدەرىندە شىققان “قاراسوزىن” تاماشالادىق. ەرەكشە ايتار ءجايت, كىتاپ مۇقا­باسى مۇلدە بولەك. باتىس وي­لاپ تاپ­قان ينتەگرالدى ستيل. ەكو­­لو­گيا­لىق تازا تاۋار. قازاق كىتاپ يندۋسترياسىن­داعى تۇڭعىش تىڭ جوبا. “قاراسوزدى” ورىس تىلىنە اۋدار­عان بەلگىلى اۋدارماشى كلارا سەرىك­باەۆا. ابايدىڭ, شاكارىمنىڭ, مۇحتاردىڭ, الاش ارداگەرلەرىنىڭ وزىق شىعارمالارىن ماسكەۋدىڭ ايتۋلى “حۋدوجەستۆەننايا ليتەرا­تۋرا”, “مولودايا گۆارديا”, “سو­ۆەت­سكي پيساتەل” باسپالارىندا كوپ تيراجبەن ورىس تىلىندە شىعار­عانىنا كۋاگەرمىز. سونىمەن بىرگە كلارا حانىم, قازاق تىلىنە لوندون مەشىتىنىڭ سۇراۋىمەن اراب تىلىنەن قۇراندى, پارسى تىلىنەن ومار حايام­دى, اراب تىلىنەن ءابۋ حانيفا­نى, اعىلشىن تىلىنەن دجەبران­نىڭ فيلوسوفيالىق تراكتاتتارىن, ەسسە-ويلارىن, “يسلام فيلوسوفيا­سىن”, تۇرىك تىلىنەن قوجا ناسىر­ حيكايا­لارىن تارجىمەلەگەن. ابايدىڭ ولەڭدەرىن ورىس تىلىنە اۋدارعان – ومىردەن ەرتە وزعان ورىس­تىڭ ۇلى اقىنى, ماسكەۋلىك يۋري كۋزنەتسوۆ. ال ۇلى بابامىزدىڭ قارا­سوزىن, ولەڭ­دەرىن اعىلشىن ءتىلىن­دە سويلەتكەن – لوندوندىق ۇزدىك اقىن, تۇركولوگ ريچارد ماك­كەين. اعىل­شىن ءتىلىن ەكىنشى ءتىلى سانايتىن كوپ قازاق جاستارى ونىڭ مارينا تسۆەتاە­ۆانى, اننا احماتوۆا­نى, الەكساندر بلوك­تى, بوريس پاستەر­ناك­تى اعىلشىنشا سويلەتكەنىنەن حاباردار بولار دەپ ويلايمىز. كوپ ادام دۇنيەگە بوي الدىرعان, بوي الدىرىپ, اياعىن كوپ شالدىرعان. ءولدى دەۋگە سىيا ما, ويلاڭدارشى, ولمەيتۇعىن ارتىنا ءسوز قالدىرعان. اباي تۋعان حالقىن جانىنداي ءسۇيدى, سونان دا ونىڭ ويلى سوزدەرى كوڭىلدىڭ تورىندە. تۋعان حالقىنىڭ ءبولىن­بەس بولشەگى بولعان اباي ادام­زات الدىنداعى پارىزىنا داق تۇسىرمەي, اقيقاتقا جان-تانىمەن قىزمەت ەتىپ ءوتتى. ماحاببات ولىممەن قاتار قونادى, ويتكەنى جانكەشتى­لىك­كە باس تىكپەگەن ماحاببات – ماحاب­بات ەمەس. بوستاندىققا تەك باستى بايگەگە تىگۋمەن عانا جەتۋگە بولا­دى. اباي ولەڭدەرىنەن ءبىز ادام­گەر­شىلىك ءتالىم الامىز, ويتكەنى اقىن ءومىرى اڭىزعا اينالىپ كەتكەلى قاشان! قازاقتىڭ ەرەن اقىنىنىڭ ولەڭ­دەرىن وزىق ويلى, تەرەڭ ءبىلىمدى, تالانت­تى ادامداردىڭ اۋدارعانىنا قۋاندىق. حالىقارالىق اباي كلۋبى الەمنىڭ اتاقتى اۋدارماشىلارىن قاستارىنا جاقسى-اق توپتاستىرعانىنا تاڭ قالدىق. كلارا حانىمنىڭ ءبىر ءوزى عانا اراب, پارسى, تۇرىك, اعىلشىن, نەمىس, فرانتسۋز, يسپان تىلدەرىنەن قازاق جانە ورىس تىلدەرىنە تۋرا اۋدارا بەرەدى. ول كىسىنىڭ لوندونداعى الەم اۋدار­­ما­شى­لارى اسسوتسياتسياسىنىڭ بەلدى مۇشەسى بولعانىنا جيىرما جىل تولىپتى. اپامىز ۇلكەن ەڭبەك ادامى ەكەن. كەۋدە كەرۋى جوق, ايعايى جوق, ماق­تانى جوق, وسىنداي قارا­پايىم, ويلى قازاق ايەلىن قالاي قۇرمەتتەمەسكە! روللان سەيسەنباەۆ پەن كلارا سەرىكباەۆا الەمنىڭ وزىق جازۋشى­لارى مەن اۋدارماشىلارىن قاستارىنا تارتىپ, دوس-جولداس قىلماسا, الەم حالىقتارى ادەبيەتىنىڭ جۋرنالى “امانات” دۇنيەگە كەلمەس ەدى. بۇل باسىلىم تۋرالى نوبەل سىيلىعى­نىڭ لاۋرەاتى كەندزابۋرو وە: “جۋر­نال قازاق حالقىنىڭ ادال, كورىپكەل ەلشىسى”, دەسە, تاعى ءبىر نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ۆەنگر يمرە كەرتەس: “امانات” قازاق ادەبيەتىنىڭ پاسپورتى, الەم ونەرى­نىڭ برەندى”, دەۋىندە جان بار. اتى الەمگە اڭىز بولعان فيدەل كاسترو ءوزىنىڭ شىعار­مالارىنىڭ ورىس تىلىندەگى تارجىمەسىن تەك قانا “امانات” جۋرنالىنا سەنىپ تاپسىرۋىندا قازاق­تىڭ اماناتىنا دەگەن بەرىك سەنىم جاتىر. “امانات” جۋرنالىنىڭ 200 توم­دىق كىتاپحاناسىنىڭ اياسىندا “اقىن­دار اللەياسى” اتتى ۇلى اقىن­دارى­مىز­دىڭ كوركەم بەزەندىرىلگەن قالىڭ-قالىڭ تومدارىن قولىڭىزعا العاندا رۋحىڭىز تۋلايدى, نامىسى­ڭىز ويانا­دى. “اقىن­دار اللەياسىنىڭ” العاش­قى تومدارىنا كىرگەن اقىن­دارىمىز: ماحامبەت, ياساۋي, ءسۇيىن­باي, اباي, شاكارىم, ءماشھۇر ءجۇسىپ, سۇلتان­ماحمۇت. بيىلعى جىلى ماعجان, قاسىم, دالا اقىندارى ء(Vى-ءححى عاسىر) جارىق كورمەك. وسى كىتاپتاردى قولىنا ۇستاپ كورگەن پولشانىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى ۆلادىسلاۆ سوكولوۆسكي: “ ۇلى اقىندارىن قۇرمەتتەۋدى, سىي­لاۋ­دى, ولارعا تاعزىم ەتۋدى ەۋروپا مەن امەريكا قۇرلىعى قازاقتىڭ حالىق­ارالىق اباي كلۋبىنان ۇيرەنۋى كەرەك”, – دەپ جۇرەكجاردى ءسوزىن ايتۋى قازاقى كوڭىلىمىزدى وسىرمەي مە؟! بيىل سول حالىقارالىق اباي كلۋبى­نا, ونىڭ “امانات” جۋرنالىنا 10 جىل تولادى. كەزدەيسوق ەستىپ تاڭ قالدىق. بۇل قازاقتىڭ ايگىلى جازۋ­شىسى روللان سەيسەنباەۆ اعامىزدىڭ جان­كەش­تىلىگىنىڭ ارقاسى ەكەنى داۋسىز. “جاق­سىلار جاقسىمىن دەپ ايتا المايدى, جاماندار جاقسىمىن دەپ ايعايلايدى”, دەپ ءان ايتاتىن بەلگىلى كۇيشى سەكەن تۇرىسبەكوۆتىڭ ويلى ۇنىندە اششى كۇيىك جاتىر-اۋ دەپ ويلايسىڭ. اباي كلۋبىنىڭ 10 جىلدىق مەرەكەسى قازاقستاننىڭ مادەني, وقۋ-اعارتۋ ورىندارىندا وتكىزىلسە قانداي جاقسى بولار ەدى. جاقىندا مەن استا­نا­دا اتاقتى يتالياندىق جۋر­ناليست مەريەلمەن كەزدەسكەن ەدىم. سوندا ول كىسى قازاقستاندى ءبىر اي ارا­لا­عانىن, سەمەي پوليگونىندا دا بولعانىن ايتتى. “قازاق حالقىنىڭ ءانىن, كۇيىن تىڭدادىم. جاي جۇرگىنشى قۇساپ اۆتوبۋسپەن دالانى كەزدىم. كەرەمەت! ەرتەڭ ميلانعا قايتامىن. ءبىر وكىنىشىم بار, ول قازاق جازۋشىسى روللان سەيسەنباەۆتى تابا المادىم”. “ول كىسىمەن كەزدەسىپ پە ەدىڭىز؟” دەپ سۇرادىم. “بەتپە-بەت كەزدەسكەن ەمەس­پىن. اعىلشىن تىلىندەگى “دۇنيە تاس-تالقان بولعان كۇن” پوۆەسىن وقىعام. انامىز ەكەۋمىز ءبىر كەش جىلاپ ال­عان­بىز. سەمەي پوليگونىنا بارعانىم سودان عوي. قازىر يتاليا­نىڭ اتاقتى ەكى باسپاسى ونىڭ “جان­تالاس نەمەسە ولىك كەزگەن قۇم بەلدەر” رومانىن ۇلكەن تيراجبەن شىعارماق. باسپاگەر­لەردىڭ اڭداتپاسىنا قاراعاندا بۇل حح عاسىرداعى ۇزدىك رومانداردىڭ بىرىنە سانالادى ەكەن. يتاليان تىلىندە شىققان سوڭ, وقيمىن”, – دەدى. “ريمدە, – دەپ ءسوزىن جالعادى ول سودان كەيىن, – يتاليانىڭ اتاقتى فيلو­سوفى, ءدىن جەتەكشىسى, لۋي دجۋسسا­نيعا ارنالعان سيمپوزيۋمدا روللان سەيسەنباەۆتىڭ ءسوزىن تىڭدا­دىم. بۇكىل الەمنەن جينالعان 10 مىڭ ينتەللەكتۋال – ونەر, ادە­بيەت, فيلوسوفيا, ءدىن ادامدارىنىڭ ال­دىن­­دا ول 10 مينۋت سويلەدى. رەگلا­مەنت سونداي بولاتىن. قازاق جازۋشى­سى ەۋروپا جۇرتىنا ەۋروپانىڭ رۋحى, جانى, مادەنيەتى, ونەرى ءھام قازاق مادەنيەتىنىڭ, ادەبيەتىنىڭ الەمدە الاتىن ورنى تۋرالى كوسىلىپ ايتتى. ەۋروپانىڭ جۇرەگىندە سويلەپ تۇرىپ, ەۋروپانىڭ زيالى قاۋىمىنا ادام­دىق, عالامدىق وي اۋقىمىن كورسەتتى. ەۋروپانىڭ رۋحاني قۇل­دىراۋىنىڭ سەبەپتەرىن دە اشىق ايتتى. زيالى قاۋىم قول سوقتى. ەشنارسەگە تاڭ قالمايتىن الەمنىڭ وقىعان جاستارى ورىندارىنان تۇرىپ, قۇرمەت كورسەتتى. تاڭ قالدىم. وكىنىش­كە قاراي ول جولى دا, روللان سەي­سەن­باەۆتى ۇستاي المادىم. ءبىز باس رەداكتوردان ارنايى رۇقسات الماي ءوزىمىز وزىمىزگە يەلىك جاساي المايمىز. ەرتەدە جۋرناليست بەلسەندىلىگى بولعان دەيدى. قازىر ءبارىن اقىلداسىپ شەشەدى. مەن باس رەداكتوردان ينتەرۆيۋ ءۇشىن رۇقسات العاندا, روللان سەيسەنباەۆ اۆتوبۋس­پەن ەۋروپانى ارالاپ كەتىپتى. قازاق­ستاندى اۆتوبۋسپەن ارالاپ شىعۋ ويى ماعان سوندا كەلگەن. ءسىز ماعان شىندىعىڭىزدى ايتىڭىزشى, سونداي ءىرى تۇلعانىڭ قايدا ەكەنىن, ەڭ بولماسا تەلەفونىن قازاقتار نەگە بىلمەيدى؟”. مەن ءۇن قاتا المادىم. مۇنداي سۇراق مەنى ەشقاشان مازالاماپتى. بۇگىنگى كىتاپ مەرەكەسىندە كور­سە­تىل­­گەن تاعى ءبىر كىتاپ روللان سەيسەن­باەۆتىڭ “جالعىز عانا ءتۇن” اڭگىمە­لەر جيناعى. ورىس تىلىندە. قازاق ادەبيەتىنە روللان اعامىز جاس جازۋشى بولىپ ەمەس, بىردەن  جازۋشى بولىپ كەلگەن. بۇل سيرەك قۇبىلىس. ول العاشقى اڭگىمە­لەرى­مەن-اق وقىرمان قاۋىمدى وي تولعاعىمەن, كەڭىستىك كەڭدىگىمەن, تالانت تەگەۋرىنى­مەن تاڭ قالدىرعان. ءالى دە تاڭ قالدىرىپ كەلەدى. ونەردە دە, ومىردە دە ساياق جۇرە­تىن, ادەبي وي ايدىنىنا ەشكىمدى جا­قىن­داتپاي, تۋعان دالاسىندا جالعىز قاسقىرداي جورتاتىن اعامىزدىڭ تالانت قۋاتى سەرپىندى, وي اۋقىمى كەڭ. وسى كىتاپقا بەرىلگەن اتاقتى ءماس­كەۋ جۋرنالى “درۋجبا نارودوۆ” باسى­لىمىنىڭ اڭداتپاسىنا كوز سا­لايىق. “گلۋبينا ي شير ناتۋرى رول­لانا سەيسەنباەۆا سرەدني وكەانۋ. منوگيم نە پونياتنى مىسلي ي پوستۋپ­كي روللانا, نو ۆەد وكەان نە وبيازان ني پەرەد كەم وتچيتىۆاتسيا. وبسۋ­جدات پوۆەدەنيە وكەانا يمەەت پراۆو تولكو توت, كتو راۆەن ەمۋ پو ۆەليچيۋ ي موششي, كتو جيۆەت تاكوي جە جيزنيۋ”. قازاق قيماس ءادىل ءسوز ەكەن. روللان سەيسەنباەۆتى كىتاپ كورمەسىنەن كورمەدىك. ەڭبەكتەرى بار, ءوزى جوق. ءاتۇستى ءبىر كەزدەسكەنىمىزدە روللان اعامىز: “حالىقارالىق اباي كلۋبىنىڭ ومىرگە كەلۋىنە باتا بەرگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ, “امانات” جۋر­نالى­نىڭ 200 تومدىق كىتاپحاناسىنا العىسوز جازعان دا پرەزيدەنت نۇر­سۇلتان نازارباەۆ. سەن ول كىسىنىڭ ءسوزىن وقىدىڭ با؟”. ء“الى وقىعام جوق”, دەدىم. “وندا وقى, باۋىرىم! ەكى-اق بەت سوزدە كەمەڭگەر, وتانىن شەكسىز سۇيگەن, كىتاپتى ارداقتاعان ادامنىڭ اسىل وي-پىكىرى جاتىر. ءار ەلدىڭ پرەزيدەنتى ونداي كوكجيەگى بيىك سالماقتى وي ايتا المايدى. ءبىزدىڭ قازاققا كىسى جاققان با؟!  اباي بابامىز ايتپاقشى, قازاقتىڭ وزىنەن, ءسوزى ۇزىن. ءبىزدى ءبىرتۇتاس ەل قىلماي, ىشتەن ىرىتەتىن جيرەنىشتى مىنەز وسى. مەن ساعان پرەزيدەنتتىڭ سول العى­سوزىندەگى كىتاپ تۋرالى بىرنەشە ءىرى-ءىرى ويىن ايتايىن”. “ايتىڭىز, – دەدىم, – ەستە ءجۇرسىن, روللان اعا”. “كىتاپ – ۋاقىت پەن كەڭىستىكتىڭ تىنىسىنا تولى ادامزات ويىنىڭ جەمىسى. ادامزات كىتاپقا ءوزىنىڭ قاسيەت­تى سەزىمى مەن جان جىلۋىن سەنىپ تاپ­سىرعان. كىتاپ ءبىزدىڭ العا جىلجۋى­مىز­دا, كاتاكليزمداردان ارىلۋىمىز­دا, ادامگەرشىلىكتىڭ بيىك شىڭىنا كو­تەرىلۋدە ولشەۋسىز اقىل قوسادى. كىتاپ – ەڭ سابىرلى ۇستاز. تەك كىتاپ قانا قايىرىمدىلىق پەن قاتى­­­گەز­دىكتىڭ, اقيقات پەن جال­عان­نىڭ اراجىگىن اينىتپاي تانىپ بىلۋگە ۇيرەتەدى”. وسى سوزدەر قازاق ەلىنىڭ بالاباق­شالارىنىڭ, مەكتەپتەرىنىڭ, ۋنيۆەر­سيتەتتەرىنىڭ, كىتاپحانالارى­نىڭ, ادەبي, ساياسي, رۋحاني كەشەن­دەرىنىڭ, قابىرعالارىندا, وبلىستار­داعى “نۇر وتان” پارتياسى ۇيلەرى­نىڭ ماڭداي­شا­­لارىندا  جازۋلى تۇرۋى كەرەك. بىراق, جازىلمايدى؟ نەگە؟.. پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسى­موۆ ىجداعاتپەن كورمەنى ارالاپ ءوتتى. مەن دالاعا شىقتىم. استانانىڭ مۇزداي اۋاسى القىنعان اساۋ جۇرەك­تەگى قىزۋ قاندى باسا المادى. سەمەيگە تۇندە جۇرەتىن اۆتوبۋستى توسىپ تۇرىپ, مادەنيەت جانە اق­پارات ءمينيسترى, ايگىلى قوعام قايرات­كەرى, الاش قوزعالىسى تۋرالى تەرەڭ كىتاپتار جازعان مۇحتار قۇل-مۇحام­مەدتىڭ ايتقان ءبىر ءسوزى ەسىمە ءتۇستى. “امانات” جۋرنالىنىڭ كىتاپ­حانا­سىنان شىققان شاكارىم قاجىنىڭ ءۇش تومدىق شىعارمالار جيناعىن سارالاي كەزىپ, قولىما قارىنداش الىپ وقىپ شىقتىم. ءبىر كىنا تاپپادىم. وي ورنىندا. تالعام بيىك. رۋح ءتىرى. نامىس وتى لاۋلاپ تۇر. باباسىن قادىرلەگەن حاس شەبەر قولىنان شىققان كوركەم كىتاپتار. روللان سەيسەنباەۆ تۋدىرار كىتاپتار وسىلاي كۇمبىرلەي سويلەپ تۇرۋ كەرەك قوي” – دەپ ەدى. كوكەيدە جاقسىلاردا جاتتىق جوق ەكەن-اۋ دەگەن وي تۋلاپ بەرگەن. سول ءۇشىن قۋاندىم. قاراڭعى ايسىز ءتۇن. دالادا قالىڭ اق قار. اياز. مەن اۆتوبۋستىڭ ارتىنا وڭاشا وتىرىپ الىپ, ديكتوفونعا وسى ماقا­لانىڭ جوعارىداعى سويلەم جولدارىن ايتا جونەلدىم. بۇلاي جۇمىس ىستەۋ ءتاسىلىن ەرتەرەكتە, وسىدان 15 جىل بۇرىن روللان سەيسەنباەۆ اعامنان ۇيرەنگەن ەدىم. امان بول, استانام! ەندى سەنىڭ رۋحىڭ, ۇلىلاردىڭ ۇلاعات­تى وي-تىلەكتەرى مەن ارمان-مۇددەلەرىنىڭ تاي قازانىندا اسىپ-توگىلىپ قاينايتىن بولدى. سوندا سەنىڭ رۋحىڭ مەن نامىسىڭ ەرەكشە اسقاقتايتىن بولادى, اسىل استانام! سول كۇندى جاقىنداتۋعا جان سالايىق, قازاق ەلى! قايرات سابىرباەۆ, سەمەي. جانتالاسقان جەتى جىل الەمنىڭ ۇلى اقىن-جازۋشىلارىنىڭ شىعارمالارىمەن مەكتەپ قابىرعاسىندا, سوناۋ اباي مەن شاكارىم بابالارىمنىڭ كىندىك قانى تامعان شىڭعىستاۋ جەرىندە تانىسقان ەدىم. سول جىلدارى وقىپ, كوڭىلگە تۇيگەن, جۇرەكتەن وتكىزگەن كلاسسيكالىق شىعارمالاردى كەيىن, ستۋدەنت كەزىمدە, جازۋشىلىق ومىرىمدە قايتالاپ وقىدىم; سول بىلگەندەرىمە قوسا جاڭا تەگەۋرىندى, تالانتتى بۋىن وكىلدەرىنىڭ ولەڭ-جىرلارىمەن, پروزالىق شىعارمالارىمەن تانىستىم. ارينە, بۇگىن الەمدە شوقتىعى بيىك ۇلى تۇلعالاردىڭ كوبىمەن جەتە تانىس, سىرلاس دوستىق قارىم-قاتىناستامىن دەسەم ارتىق ايتقاندىق بولماس. سول ۇلى تۇلعالاردىڭ ىشىندە ەسىمنەن ەش كەتپەيتىن ۇلى اقىنداردىڭ ءبىرى – شاندور پەتەفي. ۆەنگردىڭ ايگىلى اقىنىنىڭ وتان, ەل تۋرالى تولعانىستارى, ەش اقىننىڭ شىعارماسىنا ۇقسامايدى, بولەك تەبىرەنىستى وي, بولەك پايىمداۋ, بولەك سىر اشۋ. كونە تۇرىك ۇرپاعى, كونە قىپشاق ماديار ازاماتى “مەنىڭ ءپىرىم — ازىناعان قارا ايعىر” دەپ سىلكىنگەندە, ءXXى عاسىرداعى ءبىزدىڭ كوز الدىمىزعا دۇنيەنى دۇرلىكتىرگەن عۇنداردىڭ ارعىماقتارى سوناۋ باتىس سىبىردەن ەدىل مەن دوندى ءتىلىپ ءوتىپ بارا جاتقانداي ەلەستەيدى. ساعىم ىشىندە قالىڭ اتتى اسكەر اسىعىپ-اپتىقپاي ءسان-سالتاناتىمەن قوزعالىپ بارا جاتادى. نەتكەن كورىنىس!..نەتكەن عاجاپ سۋرەت!.. جانسىز سۋرەت ەمەس, ءتىرى الەم. كونە تۇرىكتەر كونە دالانى جاپىرىپ كەلە جاتىر. ەۋروپانىڭ كوركەم وڭىرىندە دۇنيەگە كەلگەن شاندور پەتەفي سيقىر دالانىڭ قۇدىرەتتى تىرشىلىگىن مەيلىنشە ەكپىندى, قۋاتتى جىرمەن ورنەكتەيدى. قانعا سىڭگەن, سۇيەككە بىتكەن, تەككە تارالعان قاسيەت وسى بولار! ءبىر عاسىر وتكەن سوڭ, قالا جىگىتى, قازاقتىڭ ۇلى اقىنى ولجاس سۇلەيمەنوۆ تە ارعىماقتى كەلىستىرىپ سۋرەتتەگەن ەدى. ەكى حالىقتىڭ جىر ساباقتاستىعى دالا ەلىنىڭ ورتاق تىرلىگىن, سالت-ءداستۇرىن سول دالانىڭ قادىر-قاسيەتىن, ۇلى بابالارىمىزدىڭ رۋحاني بىرلىگىن ايقىندايدى. وتان تۋرالى جازىلعان ولەڭ كوپ. سولاي بولۋى زاڭدى دا. بىراق, ەلىن, وتانىن ءدال شاندور پەتەفيشە بار داۋسىمەن, جان-جۇرەگىمەن, تاۋسىلماس مەيىرلى تىلەگىمەن جىرلاعان اقىن از. ماحاببات جانە بوستاندىق, بىلمەيمىن بۇدان باسقاڭدى. ماحاببات قونسا قولىما, ءومىرىمدى بەرىپ الامىن. ەركىندىك ءۇشىن ونى دا قۇرباندىققا شالامىن. ورىستىڭ ايگىلى اقىنى ءھام اۋدارماشىسى مارقۇم ميحايل كۋرگانتسەۆپەن ەتەنە جاقىن تانىسىپ, سىيلاس, سىرلاس بولۋىمىزعا دا شاندور پەتەفي سەپتىگىن تيگىزگەن بولاتىن. تىڭداڭىزشى, رۋحى بيىك, ارىستان جۇرەك پەتەفيدىڭ وتان دەپ سوققان جۇرەگىن: قاشانعى ءبىز قۋىرشاق بوپ قالامىز؟! جەتەدى ەندى! سارباز بولسىن بالامىز! سىبىزعىلار قويا تۇرسىن سىزىلماي, كەرنەي ءۇنىن كۇتىپ جاتىر دالامىز. كەز كەلگەن جاۋ الدى ءبىزدى باسىنىپ. وتان, ويان! شىق قارۋدى اسىنىپ! تۇتاندىرۋ ءۇشىن سەنى كەرەك پە؟ جاراتقاننىڭ جارق-جۇرق ەتكەن جاسىنى؟! شاندور پەتەفي – ۆەنگر حالقىنىڭ ۇلى پەرزەنتى. ۇلى اقىنى. جاۋجۇرەك ساربازى. قارا ايعىرىن كوككە سەكىرتىپ, قالىڭ جاۋعا الماس قىلىشىن جارقىراتىپ جالعىز شاپقان جاۋىنگەر. مولاسىز قالعان اقىن دا شاندور پەتەفي. الەم ادەبيەتىنىڭ ساۋساقپەن سانارلىق ۇلىلارىنىڭ ساناتىنا ەنگەن جالعىز ۆەنگر دە – شاندور پەتەفي. بۇگىنگى ۇلتجاندى قازاقتار ءXىX عاسىرداعى دالانىڭ ۇلى اقىنى شاندور پەتەفيدىڭ جىرلارىمەن سۋسىنداسا, قالعىپ كەتكەن نامىس, تاپتاۋرىن بولعان رۋحىمىز تاعى ءبىر سىلكىنەر مە ەدى دەگەن ۇمىتكە بوي ارتامىز. ۆەنگر ادەبيەتىنە شاندور پەتەفي جەتى جىل عانا قىزمەت ەتتى. قالعان ءومىرى وتانىنىڭ نامىسىن قورعاۋ ءۇشىن قاندى مايدان وتىندە ءوتتى. استىندا ارقىراعان قارا ايعىر, قولىندا قانعا مالىنعان الماس قىلىش... حالقىنىڭ ماڭدايىنا جارىق جۇلدىزداي جارقىراپ بىتكەن ۇلى اقىن نە بارى 26 جاسىندا جاسىن ۇرعان تەرەكتەي قيىلىپ ءتۇستى. وكىنىشتى. جازىلماي قالعان جىر قانشا؟! ايتىلماي كەتكەن وي قانشا؟! تۇگەسىلمەيتىن اسىل ارمان قانشا ەدى؟!. قازاقتىڭ ۇلكەن اقىنى قادىر مىرزا ءالى اعامىز شاندور پەتەفيدى قازاقشا سويلەتتى. ءوز جىرىنا دا, وزگەنىڭ جىرىنا دا زور تالاپپەن قارايتىن قادىكەڭ باعا جەتپەس جۇمىس تىندىردى. وسى كەرەمەت ەڭبەگى ءۇشىن قالىڭ قازاق اقىن اعامىزگا شەكسىز قارىزدار عوي دەپ ويلايمىن. ۇلى شاندور پەتەفيدىڭ جىرلارىن “امانات” جۋرنالىنىڭ 200 تومدىق الەم ادەبيەتى كىتاپحاناسىنا ەنگىزۋ كوپتەن ويدا جۇرگەن ەدى. بۇگىن سول ويدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءساتى تۇسكەندەي. ۇلى دالانىڭ ۇلى پەرزەنتى, بابالار مەكەنىنىڭ تورىنەن ورىن ال! تورلەت! ويتكەنى ەل دە سەنىكى, ءتور دە سەنىكى! روللان سەيسەنباەۆ. جەتەدى ەندى! قاشانعى ءبىز قۋىرشاق بوپ قالامىز!؟ جەتەدى ەندى! سارباز بولسىن بالامىز! سىبىزعىلار قويا تۇرسىن سىزىلماي, كەرنەي ءۇنىن كۇتىپ جاتىردالامىز. كەزكەلگەن جاۋ الدى ءبىزدى باسىنىپ. وتان, ويان! شىق قارۋدىاسىنىپ! تۇتاندىرۋ ءۇشىن سەنى كەرەك پە جاراتقاننىڭ جارق-جۇرق ەتكەن جاسىنى؟! شىعاسىڭ با؟ شىقپايسىڭ با مايدانعا؟ قول جيناساڭ, قۇيىلامىز قايدان دا! قۋمايسىڭ با قازىلاردى بەزبۇيرەك جۇرداي بولعان جۇرەكتەن دە, ميدان دا! قايدا كەتكەن مادياردىڭ قۋاتى؟! قاس دۇشپانىن ءوز قانىنا جۋاتىن؟! الدە بىزدەر جاسىقپىز با؟ انالار — تاۋسىلعان با قايسار ۇلدار تۋاتىن؟! ەي, جەلوكپە, ايتا كورمە اسىرىپ! ءبىزدىڭ حالىق كورگەن ەمەس باس ۇرىپ. مادياردىڭ شارابىنداي ءبىر وتتى ەلىم مەنىڭ وتىر, ءسىرا, جاسىرىپ! وتە شىعار ءا دەگەنشە اي ۇزىن. كانە, كەرنەي, قاندىر  جۇرتتىڭ ايىزىن! جىبەرەيىك ءبارىن ولە ماس قىلىپ, كومەيلەرگە ءبىر تامشى قان تامىزىپ. وتان! وتان! جالتاقتاما,جاسقانبا! ىڭىرسىسىن دۇشپان تۇياق باسقاندا. نەمىستەردىڭ تابانىنان بوسانىپ, جۇلدىز داڭقىڭ قايتا شىقسىن اسپانعا! العا! العا! جۇرەكسىنبە! تارتىنبا! قايىسپايتىن قايسارلار بار ارتىڭدا. اعىپ ءتۇسسىن جاۋدىڭ جاۋىز كوزدەرى الداسپانىڭ شىققان كەزدە جارقىلداپ! قاشانعى ءبىز قۋىرشاق بوپ قالامىز؟! جەتەدى ەندى! سارباز بولسىن بالامىز! سىبىزعى ءۇنى تۇرا تۇرسىن سىزىلماي. كەرنەي ءۇنىن كۇتىپ جاتىر دالامىز! شاندور پەتەفي. اۋدارعان قادىر مىرزا ءالى.