ورىمدەي 14 جاس قازاقستاننىڭ سوۆەت ۇكىمەتىنەن ءبولىنىپ شىعىپ, ءوز الدىنا دەربەس مەملەكەت اتانعانىن تالاپ ەتكەن بولاتىن.
جاڭا كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىنە تاريحشى عالىمدار, جەرگىلىكتى ولكەتانۋشىلار, اۋدانداردان ارنايى كەلگەن وكىلدەر جəنە رومان كەيىپكەرلەرىنىڭ ۇرپاقتارى قاتىستى.
- بۇل تاۋەلسىزدىك جىلدارى ءوڭىرىمىزدىڭ تاريحىنا قاتىستى دەرەكتى وقيعالاردى نەگىز ەتىپ جازىلعان تۇڭعىش رومان, - دەپ اتاپ ءوتتى «جايىق پرەسس» جشس باس ديرەكتورى جانتاس سافۋللين.
ايتا كەتەيىك, تاريحي دەرەك بويىنشا جازىلعان «ون ءتورت» اتتى جاڭا روماننىڭ جەلىسى سوۆەت ۇكىمەتى كەزىندە مۇلدەم ايتىلماعان, تەك قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان سوڭ عانا جاريا بولعان وقيعاعا ارنالعان. 1937-1947-ءدىڭ قاندى قاسابىندا باس كوتەرگەن ازاماتتارى مەن ۇلت زيالىلارىن قىناداي قىرعان رەپرەسسيادان كەيىن ىلە-شالا قايتا باس كوتەرگەن ۇلانداردىڭ ەرلىگىنە تاڭ قالماسقا شارا جوق. الاش قايراتكەرلەرىنىڭ اماناتىن ارقالاپ قالعانداي, وزدەرىن ۇلت مۇددەسىنە قىزمەت ەتۋگە جەگىپ, «قازاق حالقىن قورعاۋشىلار وداعى» اتتى جاسىرىن انتيسوۆەتتىك ۇيىم قۇرىپ, ءبىر ىسكە جۇمىلعان قازاقتىڭ ون ءتورت جاس وعلانىنىڭ قايعىلى تاعدىرىن رومان شىنايى سۋرەتتەگەن.
«قازاق حالقىن قورعاۋشىلار وداعى» 1940 جىلى جالپاقتال سەلوسىندا قۇرىلعان. جەتەكشىسى – سول كەزدە 17 جاسار بوزبالا, ورال پەدينستيتۋتى فيزيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنىڭ 1 كۋرس ستۋدەنتى عۇبايدوللا انەسوۆ. جاسىرىن ۇيىم سوۆەت ۇكىمەتىنەن قازاقستاننىڭ ءبولىنىپ شىعىپ, ءوز الدىنا دەربەس مەملەكەت بولىپ ءومىر ءسۇرۋىن قالايدى. سسسر جوعارعى كەڭەسى توراعاسى م.كالينينگە حات جازىپ, وسىنى تالاپ ەتەدى. سسسر كونستيتۋتسياسىن باسشىلىققا الىپ, جوعارىعا حات جازادى, ەگەر حاتتا كورسەتىلگەن تالاپ ورىندالماعان جاعدايدا قازاق حالقى قولىنا قارۋ الىپ, ءوز مۇددەسىن قورعاۋعا بەل بۋادى, وسى جولدا «قحقو» ۇيىمى باس بولادى دەپ اتاپ كورسەتەدى. ولار جۇمىستارىن جانداندىرۋ باعىتىندا استىرتىن باسپاحانا اشىپ, ۇنپاراق باسىپ شىعارادى, ۇيىمنىڭ كۋالىگىن دايىندايدى, قارۋلى كوتەرىلىستىڭ جوسپارىن قۇرادى. بىراق اراعا ساتقىن ارالاسادى, نكۆد-نىڭ قۇرىعىنا تۇسەدى. ۇيىم جەتەكشىسى ع.انەسوۆ اتۋ جازاسىنا, قالعاندارى بىرنەشە جىلعا سوتتالادى. كەيبىرى تۇرمەدە تەرگەۋ كەزىندە كوز جۇمادى.
تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, وسى ەڭبەكتىڭ العىسوزىن جازعان جاڭابەك جاقسىعاليەۆ شىعارما كوركەم تىلمەن جازىلعانىمەن, ارحيۆتىك قۇجاتتارمەن تولىق سايكەس كەلەتىنىن ايتىپ ءوتتى. «ايگىلى «بەكماحانوۆ ىسىنەن» كەيىن ۇلتتىق تاريحي سانانى قالىپتاستىرۋعا قازاق جازۋشىلارى بىلەك سىبانا كىرىسكەنى بەلگىلى. قۇدايعا شۇكىر, ءى. ەسەنبەرليننەن باستالعان التىن شىنجىر ۇزىلگەن جوق. كەڭەس ءداۋىرىن بىلاي قويعاندا ەل تاۋەلسىزدىگىمەن بىرگە قانشاما تاريحي روماندار جازىلىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – قولىمىزداعى دۇنيە. «ون ءتورتتى» مۇقىم قازاق بالاسى وقۋى ءتيىس» دەپ قورىتتى تاريحشى ءوز ءسوزىن.
جاڭا كىتاپتىڭ لەنتاسىن رومان كەيىپكەرلەرىنىڭ ۇرپاقتارى – 10 جىلعا سوتتالعان ساتقالي مولداعاليەۆتىڭ قىزى نۇرجيان ساتقاليقىزىنا جانە 5 جىلعا سوتتالعان سۇندەتقالي قاراجانوۆتىڭ ءىنىسى كەنجەعالي قاراجانوۆ قيدى.
- اعام سۇندەتقالي قاراجانوۆ – ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ تۇڭعىشى ەدى. ول 1922 جىلى دۇنيەگە كەلگەن. اكەمىز 1937 جىلى قايتىس بولدى دا, بەس بالا جەتىم قالدىق. سۇندەتقالي اعام اكە ورنىنا اكە ەدى. مەكتەپتە جاقسى وقىدى. 10 سىنىپ بىتىرگەننەن كەيىن بۋحگالتەر بولىپ جۇمىس جاسادى. ءبىز ونىڭ جالپاقتالدىق ۇيىمعا مۇشە بولعانىن بىلمەدىك. 1941 جىلى جەلتوقساندا اعامدى الىپ كەتتى. مەن التى جاستامىن, ەشتەڭە ەسىمدە جوق. ولاردى اقتوبە فەرروقورىتۋ زاۋىتىنا جۇمىسقا سالىپتى. 1947 جىلى تۇرمەدەن بوساسىمەن ءبىزدى, باۋىرلارىن قولىنا الدى. ارتىنشا ەكى جىلعا قارقارالىعا جەر اۋداردى. سول جاقتا ءجۇرىپ ۇيلەندى, ەكى بالاسى دۇنيەگە كەلدى. ول ايماق سەمەي پوليگونىنا جاقىن عوي. سودان با, بالالارى كەمتار بولدى. ومىردەن تالاي قيىندىق كورگەن اعام 50 جاسىندا قايتىس بولدى. ءومىرىنىڭ سوڭىنان دەيىن بىزگە قامقور بولىپ ءوتتى. اينالايىن, مۇنايدار, ساعان, وسى «قازاق حالقىن قورعاۋشىلار وداعى» تۋرالى جازعان بارلىق جۋرناليستەرگە العىسىم شەكسىز. ءبىز اعامىزدىڭ نە ءۇشىن, قالاي سوتتالعانىن بىلمەدىك. بىڭزگە زيانى تيەدى دەي مە, اعامىز ول تۋرالى ەشتەڭە ايتپايتىن, - دەدى كەنجەعالي قاراجانوۆ.
- مەنىڭ اكەم ساتقالي مولداعاليەۆ تە تۇرمەدە وتكەن كەزدەرى تۋرالى جاق اشپايتىن. جالعىز قىزىمىن عوي, بىراق اكەمنىڭ كىم ەكەنىن بىلمەپپىن. قازاقستان ەگەمەندىگىن العان سوڭ عانا «ايتەۋىر ءبىز دە ەگەمەندىك الىپ, دەگەنىمىزگە جەتتىك-اۋ...» دەپ كۇرسىنگەنى ەسىمدە. قارتايعانشا قولىمدا بولدى, تاۋەلسىزدىكتى كورىپ, 2003 جىلى ومىردەن ءوتتى, - دەدى كوزىنە جاس الىپ تۇرىپ نۇرجيان ساتقاليقىزى.
كىتاپ اۆتورى مۇنايدار بالمولدا شىعارمانىڭ جازىلۋى تاريحىنان ءسوز قوزعادى. عۇبايدوللا انەسوۆ تۇرعان جاتاقحانادا ءوزىنىڭ دە ستۋدەنتتىك كەزدەرى وتكەنىن, كەيىن جۋرناليستىك قىزمەتىمەن «قازاق حالقىن قورعاۋشىلار ۇيىمىنىڭ» قىلمىستىق ىسىمەن تولىق تانىسقانىن, ورىمدەي جاستاردىڭ ورلىگى مەن ەرلىگى جانىنا مازا بەرمەي, وسى تۋىندىنى دۇنيەگە اكەلگەنىن شىنايى اڭگىمەلەدى. وسى كىتاپتىڭ باسپادان باسىلىپ شىعۋىنا قول ۇشىن سوزعان ورال قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى جانتاس سافۋللينگە زور العىسىن ايتتى.
- ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىمەن ساباقتاسا دۇنيەگە كەلگەن بۇل كىتاپتى ناسيحاتتاۋ – ءوزىمىزدىڭ ازاماتتىق نامىسىمىزعا سىن. سوندىقتان زەلەنوۆ اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتتارى, اكىمدىك قىزمەتكەرلەرى, جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر قولداۋ ءبىلدىرىپ, بۇل كىتاپتىڭ 100 داناسىن ساتىپ الۋعا كەلدىم. زەلەنوۆ اۋدانىندا 53 كىتاپحانا, 47 مەكتەپ بار. ءبىز ولاردىڭ بارىنە وسى كىتاپتى تاراتىپ بەرەمىز, - دەيدى زەلەنوۆ اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, اۋداندىق «اۋىل تىنىسى» گازەتىنىڭ رەداكتورى نۇرجان ءدۇزباتىر.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتەر اۆتوردىكى
