تاۋەكەلشىل جىگىتتەر «الما ءپىس, اۋزىما ءتۇس» دەپ قاراپ وتىرمايدى. «امانگەلدى» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى نۇرلان قۇرالوۆتىڭ ەڭبەكتەگى جولى وسىلاي دەگىزەدى. قاراپايىم مۇعالىمدەر وتباسىندا وسكەن. الدى-ارتىندا اناۋ ايتقانداي تىرەپ تۇرعان كوكە-جاكەسى جوق. ەڭبەك ەتۋدەن بولەك ونى ۇيلەستىرە ءبىلىپ, ءبىردى ەكەۋ ەتۋ جانە بار. نۇرلان قۇرالوۆتىڭ ماماندىعى ينجەنەر. شىمكەنتتەگى قورعاسىن زاۋىتىندا قاراپايىم جۇمىسشىدان ءبولىم باستىعىنا دەيىن جوعارىلاعان. توقىراۋ زامانىندا زاۋىت جابىلدى. مىڭداعان جۇمىسشى تەنتىرەپ قالدى. سول كەزدە نۇرلاننىڭ ماسكەۋدە ينجەنەرقۇرىلىسشى ماماندىعىن وقىپ جاتقان ءىنىسى بۇعان ەكى ەل اراسىندا cاۋدا-ساتتىقپەن اينالىسۋدى ۇسىنادى. كوممەرتسيا وسىلاي باستالعان. بىراق, ءوندىرىسى جوق جابايى ساۋدانىڭ ەرتە مە, كەش پە توقتايتىندىعى بەلگىلى. بيزنەستە ءبىراز قارجى قۇراپ العان اعا مەن ءىنى ەندىگى جەردە اۋىل شارۋاشىلىعىنا ينۆەستيتسيا سالۋدى قولاي كورەدى. ارادا ءبىرتالاي ۋاقىت وتكەندە ءوز تۋعان اكەسىنىڭ ەسىمىمەن اتالاتىن «امانگەلدى» سەرىكتەستىگى وبلىستاعى ەڭ ءىرى اگروونەركاسىپ كورپوراتسياسىنا اينالادى. بۇل ىسكە تاۋەكەلگە بارۋىنىڭ ءوزى قىزىق.
توقىراۋ زامانى عوي. شاناق اۋىلىندا مەكتەپ ديرەكتورى بولىپ جۇمىس جاسايتىن جاقىن اعاسى, «مۇعالىمدەردىڭ ايلىعىنا دەپ 10 توننا بيداي بەردى. وسىنى اقشاعا اينالدىرىپ بەرشى» دەپ قولقا سالادى. ىسكەر جىگىت بيدايدى الىپ ديىرمەنگە تارتقىزادى. دايىن ۇندى دۇكەندەرگە ساتىپ, مۇعالىمدەردىڭ اقشاسىن شىعارادى ءارى وزىنە دە قارجى قالادى. ادامعا ەڭ اۋەلى التىن-كۇمىس ەمەس, تاماق كەرەك. وسى جاعىن باعامداعان نۇرلان قازىعۇرتتا استىق قابىلداۋ پۋنكتىن, مونتايتاس پەن شىمكەنتتەن بيداي تارتاتىن ديىرمەن سالدىرادى.
وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى ەلگە اۋىر تيگەنى بەلگىلى. ۇلەسكە جەر العانىمەن تەحنيكاسى جوق حالىق سەندەلىپ قالعان. وسى كەزدە نۇرلان قۇرالوۆ كوپشىلىگىنىڭ باسىن قوسىپ كووپەراتيۆ قۇرادى. تەحنيكالار ساتىپ الادى. بۇگىندە ارىس قالاسى, سايرام, سارىاعاش, قازىعۇرت, تولە بي جانە ورداباسى اۋداندارىندا كورپوراتسيا يەلىگىندە 30 مىڭ گەكتارداي جەر بار.
2008 جىلى 10 گەكتار جەرگە ءجۇزىم ەگىپ كوردى. وعان جۇمسالعان شىعىننىڭ ەلۋ پايىزىن مەملەكەت كوتەرگەننەن كەيىن باۋدى ۇلعايتۋدىڭ مۇمكىندىگى تۋدى. تەحنيكالاردى جاڭالادى.
– كووپەراتسيا تۋرالى جاڭا زاڭ قابىلداندى. سوعان سايكەس جەرi بار, بiراق يگەرە الماي جاتقان شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسىن بiرiكتiرۋ iسi ءارi قاراي دا جالعاسىن تابا بەرگەنى جاقسى. سوندىقتان دا وسى زاڭنىڭ مۇمكiندiكتەرiن پايدالانا وتىرىپ, شارۋالاردى بiزدiڭ كومپانيامەن بiرلەسiپ جۇمىس iستەۋگە شاقىردىق, –دەيدi نۇرلان.
الايدا قيىندىقتار دا جوق ەمەس. كوپتەگەن iرi شارۋاشىلىقتاردى تولعاندىرىپ جۇرگەن پروبلەما اتالعان كومپانيانى دا بiراز قيىندىققا سالىپ وتىر. ول – بiلiكتi اگرونومداردىڭ جەتiسپەۋشiلiگi. اگروقۇرىلىم باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, جاس كادرلار جوقتىڭ قاسى. سوندىقتان اگرونوم ماماندىعىن يگەرۋگە نيەتi بار جاستاردى كومپانيا ءوز قاراجاتى ەسەبiنەن تەگiن وقىتۋعا دايىن.
سەرىكتەستىك ەكونوميكا سالاسىن ءارتاراپتاندىرۋ باعىتىنا كوشكەن. اگروقۇرىلىم ەگiن ەگiپ, باۋ وسiرۋدەن بولەك, مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى دا قولعا الۋدا. كومپانيانىڭ 400 باسقا ارنالعان مال بورداقىلاۋ الاڭى بار. مىڭ باسقا شاقتالعان تاۋارلى ءسۇت فەرماسى جۇمىس جاسايدى.
جيىن-تەرiم ناۋقانىندا جينالعان جەمiس ونiمدەرiن دەر كەزiندە وتكiزبەسە, كەيiن ساتۋ قيىنعا سوعادى. وسىنى ەسكەرگەن اگروقۇرىلىم پولشالىق ينۆەستورلارمەن بiرلەسiپ, جەمiستەردەن دجەم, توساپ, شىرىن, كونتسەنترات شىعارۋدى ويلاستىرىپ جاتىر. جوباعا قاجەتتi قاراجاتتى «قازاگروقارجى» اق ارقىلى الماق.
– بiزدiڭ ونiمدەر – ەكولوگيالىق جاعىنان تازا. استانا قالاسىندا جەمiستەردi ارنايى تەكسەرگەن كەزدە قۇرامىنان بiردە-بiر نيترات قوسپاسىن تاپپادى. جۋىردا قىتايدا iسساپارمەن بولدىم. قىتاي ونiمدەرiن تۇتىنۋدىڭ ادام دەنساۋلىعىنا پايداسى ازداۋ ەكەنiن بۇرىننان ەستiپ ءجۇرمiز عوي. سول iسساپاردا ول جاقتا اۋىلشارۋاشىلىق ونiمدەرi تەك حيميالىق قوسپالاردىڭ كۇشiمەن وسiرiلەتiنiنە ابدەن كوز جەتكiزدiم. بiزدiڭ ونiمدەر ۇزاق تاسىمالعا شىدامايدى. سول ءۇشiن دە ەكولوگيالىق تازا ءونiم بولىپ سانالادى. بiزدە حيميالىق پرەپاراتتار تەك ارامشوپتەر مەن وسiمدiك زييانكەستەرiمەن كۇرەسۋ ءۇشiن عانا قولدانىلادى. ەككەن ءونiمنiڭ جاقسى جەمiس بەرۋi جەرگە بايلانىستى ەكەنiن ەسكەرسەك, «امانگەلدi» شارۋاشىلىعىنا قاراستى القاپتاردىڭ توپىراعىن ماكرو-ميكروەلەمەنتتەرمەن ۇنەمi بايىتىپ وتىرامىز, – دەيدi نۇرلان قۇرالوۆ.
ءبىز وتكىزۋ نارىعىن كەڭەيتكىمىز كەلەدى. بارلىق قازاقستاندىق ءۇشىن اعزاعا پايدالى تابيعي تاعامنىڭ قولجەتىمدى بولعاندى قالايمىز. جۇرتتىڭ ءبارى قازىر گيپەرماركەتتەردەن ساۋدا جاسايدى. ءبىزدىڭ ماقسات – جىل ون ەكى اي تۇتىنۋشىعا ارزان باعامەن ەكولوگيالىق تازا ءونىم ۇسىنۋ. ول ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان, ەكى مىڭ توننالىق توڭازىتقىشتار باۋدىڭ باسىندا ورناتىلدى.
بۇرىن بيزنەستى باستاعاندا جاس اعاش كوشەتتەرىن شەتەلدەن, تۇركيا, يتاليا ەلدەرىنەن ىزدەپ اۋرەگە تۇسسەك, قازىرگى كەزدە تۇقىمدى ءوزىمىز ءوسىرىپ شىعىپ, وزگە ارىپتەستەرىمىزگە بەرە الامىز. سۋارمالى جەرلەردە باۋ-باقشا باپتاۋ ءتيىمدى. سەبەبى ۇكىمەت تامشىلاتىپ سۋارۋ مەن كوشەتتەر ساتىپ الۋ سياقتى قىزمەت باعىتتارىنا جۇمسالعان شىعىننىڭ ءبىر بولىگىن وتەپ بەرەدى. قازىرگى كەزدە جەمىس مول. جىلىنا سان-الۋان سۇرىپتاعى توننالاعان ءجۇزىم مەن الما ءوسىرىپ, رەسەيدىڭ دە ەكسپورت نارىعىن باعىندىرۋدامىز. الاتىن ءونىم مولشەرى ارتىپ جاتىر. قۇدايعا شۇكىر, «اتامەكەندەگى» القالى كەڭەستەن سوڭ, استانا قالاسىنداعى «كەڭ-mart» ساۋدا ءۇيىنىڭ سورەلەرىنە تومەن باعامەن ونىمدەرىمىز قويىلىپ, تۇتىنۋشىلاردى قۋانتۋدا. بىرنەشە گيپەرماركەتپەن كەلىسىمگە كەلدىك. ولارعا جەمىس جەتكىزىپ بەرىپ وتىرامىز.
بىزدە ءونىمدى وتكىزۋدەگى كەدەرگىلەر كوپ. قويمادان 100 تەڭگەگە بەرگەن جەمىس بازار-دۇكەنگە جەتكەندە 500 تەڭگەگە ساۋدالانادى. جىلىجايدا وسەتىن قييار
باعاسىنىڭ ساۋدا نۇكتەلەرىندە مىڭ تەڭگەدەن اسىپ كەتەتىنىن كورىپ, قاتتى تاڭ قالدىم. ارينە, حالىقتىڭ نارازىلىعى وسىندايدان تۋادى. ءوزىڭ كولىككە تيەپ بارساڭ, ادەيى شەت جاعىنان حالىق بارمايتىن ەلەۋسىز ورىن ۇسىنىپ, ساۋداڭ جۇرمەيتىندەي ەتەدى. زاڭنامالىق تۇرعىدا جاعدايدى تۇبەگەيلى وزگەرتپەسە, جاقسىلىققا اپارمايدى. مۇندايدا مەملەكەتتەن قاتال شارا قولدانىلۋى كەرەك. ءشوپ باسىن سىندىرماي ديقان ەڭبەگىن قاناۋ ارقىلى حالىقتىڭ قالتاسىنا ءتۇسىپ وتىرعان دەلدالداردى جونگە سالاتىنداي زاڭ تالاپتارى جۇمىس جاساسا دەيمىز.
سەرىكتەستىك باسشىسى وسىلاي دەگەن. بۇگىندە «امانگەلدى» سەرىكتەستىگىنىڭ باۋ-باقشا ونىمدەرى رەسەيگە ەكسپورتتالىپ جاتىر. بيدايدان تارتقان ۇنىن اۋعانستان سياقتى مەملەكەتتەر وزدەرى كەلىپ الىپ كەتەدى.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى
