جاڭارتىلعان مازمۇن ساپانى جاقسارتادى
ەلىمىزدە رەفورماعا ءجيى ۇشىرايتىن ەكى سالا بولسا, سونىڭ ءبىرى – ءبىلىم. ايتەۋىر, وسى سالادا وزگەرىستەر بولادى دا جاتادى. بىلتىر جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردىڭ وقۋ باعدارلاماسى جاڭا مازمۇنعا كوشە باستاعاندا قوعامنىڭ پىكىرى ەكىگە جارىلدى. كوپ اتا-انانىڭ كوكەيىندە «بۇرىننان قالىپتاسقان كلاسسيكالىق جۇيەمەن وقىتا بەرسە قايتەدى, ءبارىمىز دە سونىمەن وقىپ-اق ادام بولدىق قوي» دەگەن وي تۇردى. الايدا ءبىلىم سالاسىنداعى مامانداردىڭ ءوز ءۋاجى بار. ولاردىڭ پىكىرىنشە, ءبىلىم سالاسى دا ءبىر ورنىندا توقتاپ قالماي, ءارى قاراي دامۋى كەرەك. عىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ قارقىندى دامۋى وقىتۋ ادىستەمەلەرىنە دە تۇبەگەيلى وزگەرىستەر ەنگىزۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. وسىعان سايكەس ءبىلىم بەرۋدىڭ باس-تى قۇرالى – وقۋلىقتار دا زامان تالابىنا ساي وزگەرۋى ءتيىس. ءبىزدىڭ ساۋالدارىمىزعا جاۋاپ بەرگەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى «وقۋلىق» رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى بەيبىتكۇل كارىموۆانىڭ ايتۋىنشا, وقۋلىقتار وقۋشىلاردىڭ بويىنا رۋحاني قۇندىلىقتاردى ءسىڭىرىپ, عىلىمي دۇنيەتانىمىن كەڭەيتىپ قانا قويماي, زامانعا ساي جاڭاشا كوزقاراس قالىپتاستىرىپ, وزدىگىنەن ىزدەنۋ, وقۋ قابىلەتىن شىڭداي الۋى قاجەت. وسىعان بايلانىستى مەكتەپ وقۋلىقتارىندا تەوريالىق ماتەريالدار مەن ماتىندەردىڭ كولەمى ازايتىلىپ, وقىپ جاتتاۋعا لايىقتالعان تاپسىرمالاردىڭ ورنىنا بالانى وزدىگىنەن ويلانۋعا جانە ىزدەنۋگە جەتەلەيتىن شىعارماشىلىق تاپسىرمالار, تاجىريبەلىك داعدىلارىن دامىتۋعا باعىتتالعان وقۋ ماتەريالدارى كوبەيتىلگەن. مىسالى, بۇرىنعى «قازاق ءتىلى» ءپانى وقۋلىعىندا ەرەجەلەر, ۇعىم-تۇسىنىكتەر كوپ بولسا, قازىرگى وقۋلىقتا ءارتۇرلى تاقىرىپتاعى ءماتىن كوپ, ياعني وقۋشىنىڭ جەكە دارا شىعارماشىلىعىن دامىتاتىن جاتتىعۋلارعا كوبىرەك ورىن بەرىلگەن.
جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋدىڭ باستى ەرەكشەلىگى – وقىتۋدىڭ شيىرشىق جۇيەسىمەن جۇرگىزىلۋى. بۇل دەگەنىڭىز مەكتەپتە وتكەن تاقىرىپتار 11 جىل بويى قايتالانىپ, بالا سىنىپقا كوشكەن سايىن كۇردەلەنىپ وتىرادى. «جاڭارتىلعان ءبىلىم جۇيەسى – ساپاعا باعىتتالعان باعدارلاما. وقۋشىعا ساپالى ءبىلىم بەرۋ ورتاسىن قۇرا وتىرىپ, سىن تۇرعىسىنان ويلاۋ, زەرتتەۋ, تاجىريبە جاساۋ, جەكە, جۇپپەن جانە توپپەن جۇمىس ىستەي ءبىلۋ قارىمىن دامىتۋعا كومەكتەسەدى, مىسالى, باستاۋىش سىنىپ پاندەرىنە ارنالعان وقۋ باعدارلامالارى وقۋشىلاردى شىنايى پروبلەمالاردى انىقتاپ زەرتتەۋگە ۇيرەتەدى», دەيدى ب.كارىموۆا.
جاڭارتىلعان مازمۇن ۇكىمەت قابىلداعان مەملەكەتتىك جالپىعا مىندەتتى ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىنا جانە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بە- كىتكەن تيپتىك وقۋ باعدارلامالارىنا سۇيەنە وتىرىپ جاسالعان. ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا سايكەس, 2016-2019 وقۋ جىلدارىندا ءبىلىم مازمۇنى تولىق جاڭارتىلادى. جاڭا ستاندارت بويىنشا, ءبىلىم بەرۋ وقۋشىلارىمىزدىڭ جان-جاقتى ساۋاتتىلىعىن دامىتۋعا باعىتتالۋى كەرەك. باسقاشا ايتقاندا, بۇرىن جەتكىنشەكتەردىڭ مەكتەپ قابىرعاسىنان قانداي ءبىلىم الىپ شىققانى ماڭىزدى بولسا, قازىر سول ءبىلىمدى ومىردە قالاي جۇزەگە اسىرا الاتىنى ءبىرىنشى كەزەكتە قاراستىرىلادى.
وقۋلىقتار قاتاڭ سۇزگىدەن وتكىزىلەدى
حوش دەلىك. ال وقۋشىلاردى ءوز بەتىنشە ىزدەنۋگە, اقپاراتتاردى سىني تۇرعىدان وي ەلەگىنەن وتكىزۋگە دا-يىندايتىن جاڭارتىلعان مازمۇنعا وقۋلىقتارىمىز ءازىر مە؟ «وقۋلىق» رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, وقۋلىقتاردى باسپالار ازىرلەيدى. بۇگىندە ەلىمىزدە وقۋلىق جازۋمەن 20-عا جۋىق باسپا اينالىسادى ەكەن, ياعني باسەكەلەستىك بارشىلىق. دەمەك, ءاربىر باسپا ءوز ءونىمىن ساپالى شىعارۋعا ۇمتىلادى دەگەن ءسوز. سول باسپالاردىڭ جازعان وقۋلىقتارى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا جەتكەنشە ساراپتامانىڭ بىرنەشە ساتىسىنان وتەتىن كورىنەدى. «وقۋلىقتىڭ ساپالى جازىلۋى ەڭ الدىمەن اۆتورلاردىڭ بىلىكتىلىگى مەن تاجىريبەسىنە تىكەلەي بايلانىستى. ءبىزدىڭ ورتالىق تا ولارعا عىلىمي-ادىستەمەلىك كومەك كورسەتەدى. ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا بولىپ جاتقان جاڭالىقتاردان پەداگوگتار مەن اۆتورلار, ساراپشىلار قاۋىمىن حاباردار ەتىپ, جاڭا تالاپتاردى ءتۇسىندىرۋ ماقساتىندا جىل سايىن سەمينارلار, وقىتۋ كۋرستارىن, حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزىپ كەلەمىز», دەيدى ورتالىق ديرەكتورى.
بەيبىتكۇل سارسەمحانقىزىنىڭ ايتۋىنشا, وقۋلىقتاردى ازىرلەۋ, سىناقتان جانە ساراپتامادان وتكىزۋ مينيسترلىك ارنايى بەكىتكەن قاعيدالار بويىنشا جۇرگىزىلەدى. ونىڭ ەڭ باستىسى – عىلىمي-پەداگوگيكالىق ساراپتاما. بۇل – «وقۋلىق» عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ دا نەگىزگى قىزمەتى. ساراپتاما ساپالى بولۋى ءۇشىن ورتالىقتا بىلىكتى عالىمداردان, جوعارى ساناتتى مۇعالىمدەردەن جانە ادىسكەرلەردەن قۇرالعان ساراپشىلار بازاسى جاساقتالىپتى.
ورتالىققا كەلىپ تۇسكەن وقۋلىقتارعا ساراپشىلار ناقتى كريتەريلەر بويىنشا عىلىمي جانە پەداگوگيكالىق ساراپتاما جۇرگىزەدى. ساراپتاما قورىتىندىسىنان كەيىن ەسكەرتۋلەرى بار وقۋلىقتار باسپالارعا قايتا وڭدەۋگە جىبەرىلەدى. ال ساراپتاما كريتەريلەرىنە مۇلدەم سايكەس كەلمەگەن وقۋلىقتار ىرىكتەۋدەن الىنىپ تاستالادى ەكەن.
ەرەجەگە سايكەس, عىلىمي-پەداگوگيكالىق ساراپتاما كەزىندە وقۋلىقتاردىڭ جوباسى «وقۋلىق» ورتالىعىنىڭ «قوعامدىق باقىلاۋ» پورتالىنا ورنالاستىرىلادى. بۇل دا ساراپتاما جۇرگىزۋدىڭ نەگىزگى مىندەتتى بولىگى. دەمەك, وقۋلىقتاردىڭ العاشقى نۇسقاسىنان باستاپ, ونىڭ ساپالى شىعۋىنا قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتى اتسالىسىپ, ۇسىنىس-پىكىرىن بىلدىرە الادى. پورتال ىسكە قوسىلعان ەكى جىل ىشىندە 2, 5, 7-سىنىپ وقۋلىقتارىنا قاتىستى جۇرتشىلىقتان 5 مىڭنان اسا ەسكەرتۋ مەن ۇسىنىستار كەلىپ ءتۇسىپتى. سىن-ەسكەرتپەلەردىڭ ەشقايسىسى ەسكەرۋسىز قالماي, وقۋلىقتاردى وڭدەۋ كەزىندە قاپەرگە الىنعان. سوندىقتان جاڭادان جازىلىپ جاتقان وقۋلىقتاردى ءبىر قاراپ شىققىسى كەلگەندەردىڭ www.expert.okulyk-edu.kz سايتىنا كىرىپ, پىكىر قالدىرۋىنا بولادى.
باستاۋىش سىنىپتارعا ارنالعان بىرىڭعاي بازالىق وقۋلىقتار ەنگىزىلە باستاعانى بەلگىلى, ياعني 1- 4 سىنىپتار ءۇشىن ءاربىر پاننەن ءبىر عانا ەڭ ۇزدىك وقۋلىق تاڭدالىپ الىنادى. بۇل دا قوسىمشا جاۋاپكەرشىلىك. سوندىقتان باستاۋىش سىنىپ وقۋلىقتارى ساراپتاماعا قوسا, كەيبىر مەكتەپتەردە قاناتقاقتى جوبا رەتىندە وقىتىلا باستاعان. بىلتىرعى وقۋ جىلىندا 1-سىنىپ وقۋلىقتارى, بيىل 2-سىنىپ وقۋلىقتارى 30 مەكتەپتە سىناقتان وتكەن.
جالپى, نەگىزگى جانە جالپى ورتا ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيلەرىندە بىرىڭعاي بازالىق وقۋلىقتار 2020 جىلدان باستاپ ەنگىزىلەتىن بولادى. ازىرشە بۇل دەڭگەيلەرگە ارنالعان وقۋلىقتار بالامالى نەگىزدە قولعا الىنعان.
سونىمەن, العاشقى ساراپتامادان سوڭ وڭدەلىپ, قايتا ساراپتامادان تابىستى وتكەن وقۋلىقتار پاندىك كوميسسيا قاراۋىنا جىبەرىلەدى ەكەن. بۇل كوميسسيانىڭ جۇمىسىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ۇيىمداستىرادى. بيىل پاندىك كوميسسيا قۇرامى كەڭەيتىلىپ, ونىڭ قۇرامىنا وقۋلىقتاردىڭ ساپاسىن باعالاۋ ءۇشىن پارلامەنت دەپۋتاتتارى, قوعامدىق ۇيىم وكىلدەرى, بىلىكتى عالىمدار مەن ۇستازداردان تۇراتىن 120-دان استام ادام ەنگەن.
وقۋلىقتاردى ىرىكتەۋدىڭ ەڭ سوڭعى ساتىسى – رەسپۋبليكالىق كوميسسيا. رەسپۋبليكالىق كوميسسيا پاندىك كوميسسيا مۇشەلەرى ۇسىنعان وقۋلىقتار مەن وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندەرىن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا پايدالانۋعا ۇسىنۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى.
بيىلعى ساراپتاما ناتيجەسى بو-يىنشا ساراپتاماعا كەلىپ تۇسكەن 2, 5, 7 – سىنىپتارعا ارنالعان 239 وقۋلىقتىڭ ىشىنەن 131 وقۋلىق, ياعني 54,8 پايىزى 2017-2018 وقۋ جىلىندا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا پايدالانۋعا ۇسىنىلعان.
وقۋشىلاردىڭ سومكەسى جەڭىلدەيدى
وقۋلىقتاردىڭ سالماعىنا قاتىستى دا سىن كوپ. مەكتەپ تابالدىرىعىن جاڭادان اتتاعان كىپ-كىشكەنتاي بالدىرعان كىتاپ تولى اۋىر سومكەسىن ارەڭ كوتەرىپ بارا جاتادى. بالانىڭ وزىنەن سومكەسى ۇلكەن. ءتيىستى تالاپتار بويىنشا 1-4 سىنىپتاردىڭ وقۋلىعى – 300 گرامنان, 5-6 سىنىپتاردىڭ وقۋلىعى – 400 گرامنان, 7-9 سىنىپتار – 500 گرامنان, 10-11 سىناپتار 600 گرامنان اسپاۋى ءتيىس ەكەن. جالپى, وقۋلىقتاردىڭ سالماعىنا, قارىپتەردىڭ كولەمىنە جانە بەزەندىرىلۋىنە قويىلاتىن تالاپتاردى بەلگىلەۋ جانە ورىندالۋىن تالاپ ەتۋ دەنساۋلىق ساقتاۋ مي- نيسترلىگى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتىنىڭ قۇزىرەتىندە. ياعني, باسپالار وقۋلىقتاردى ازىرلەپ بولعان سوڭ, ونىڭ سانيتارلىق تالاپتارعا سايكەستىگىن تەكسەرۋ ءۇشىن وسى كوميتەتكە جىبەرەدى. ونداعىلار ەگەر وقۋلىقتار بارلىق تالاپ ۇدەسىنەن شىقسا, وڭ قورىتىندى بەرەدى. «وقۋلىق» رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, جاڭا مازمۇنداعى وقۋلىقتاردىڭ ەرەكشەلىگى, وقۋلىقتار مەن جۇمىس داپتەرلەرى بىرنەشە بولىمگە بولىنگەن, ياعني وقۋشى العاشىندا ءبىر كىتاپتى عانا الىپ جۇرەدى. بۇعان قوسا, وقۋشى داپتەرلەرىن مەكتەپ شكافتارىندا قالدىرىپ كەتۋ ماسەلەسى دە ۇسىنىس رەتىندە ايتىلىپ ءجۇر. بۇل دا بالانىڭ يىعىنا تۇسەر سالماقتى ازايتار ەدى. جالپى, وقۋشى پورتفەلىنىڭ اۋىرلىعىن وقۋ كەستەسىن ءتيىمدى قۇرۋ ارقىلى دا ءىشىنارا رەتتەستىرىپ شەشۋگە بولادى, دەيدى ماماندار.
قالاي دەگەندە دە, مازمۇنى جاڭارعان, مۇقاباسى جۇقارعان وقۋلىقتاردىڭ وقۋشىلارعا قانشالىقتى ساپالى ءبىلىم بەرەتىنى – الداعى ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, وتكەن وقۋ جىلىنىڭ سوڭىندا 1-سىنىپ وقۋلىقتارىنىڭ ساپاسى مەن تيىمدىلىگىنە مونيتورينگ جۇرگىزىلىپ, وعان قاتىسقان 14 وبلىس پەن استانا, الماتى قالالارىنىڭ مۇعالىمدەرى وقۋلىق ماتەريالدارىنىڭ مازمۇندىق-لوگيكالىق بىرتۇتاستىعىنا, جۇيەلىلىگى مەن تۇسىنىكتىلىگىنە وڭ باعا بەرىپتى.
قىمبات توقتامۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
