مەرەكەنىڭ رەسمي بولىمىندە ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى ايباتىر جۇماعۇلوۆ ءسوز سويلەپ, قازاقستاننىڭ يتاليامەن تاۋار اينالىمى بيىلعى جارتىجىلدىقتا 4 ملرد 798 مىڭ اقش دوللارىن قۇراعانىن جەتكىزدى. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 39 پايىزعا ارتىق. «يتاليا – قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىندا ماڭىزدى ورىنعا يە. ول – ەۋروپا ەلدەرى ىشىندەگى بەلسەندى ەكونوميكالىق سەرىكتەس. بۇل ءسوزىمدى ءىرى يتاليالىق كومپانيالارمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىمىز راستايدى. ەكى ەلدىڭ ۇكىمەتارالىق جۇمىس توبىنىڭ ونەركاسىپتىك, ەكونوميكالىق ارىپتەستىكتى, سەرىكتەستىك قارىم-قاتىناستى دامىتۋداعى جوبالارى ەرەن», دەدى ۆيتسە-مينيستر.
يتاليانىڭ ەكونوميكالىق دامۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى يۆان سكالفاروتتو ءوز كەزەگىندە ەكسپو كورمەسى جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋعا ايرىقشا سەرپىن بەرەتىنىن ايتتى. «ميلان-ەكسپو-2015» جانە «استانا-ەكسپو-2017» كورمەلەرىنىڭ تاقىرىپتارى اراسىندا ۇقساستىق بار. ەكى شارا دا جاھاندىق پروبلەمانىڭ شەشىمىن تابۋعا يتەرمەلەيدى. سەبەبى ەنەرگيا مەن ازىق-ت ۇلىكتىڭ جەتىسپەۋى اركەز وزەكتى ماسەلە بولىپ قالا بەرمەك. سوندىقتان دا ۇرپاقتىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى ءۇشىن ءبىز جاڭا جولداردى تاۋىپ, جۇزەگە اسىرۋىمىز كەرەك», دەدى ول.
قالاشىقتاعى يتاليا پاۆيلونى ءتورت نەگىزگى زالدان تۇرادى. ونداعى جەتىستىكتەر بۇرىشى اپتا سايىن جاڭارىپ وتىرادى. ماسەلەن, بازيليكاتا ءوڭىرى ۇلتتىق مۋزەيگە وزدەرىنىڭ نىشانى بولىپ ەسەپتەلەتىن ەسكەرتكىشتى سىيعا تارتتى. سونىمەن قاتار پاۆيلوندا اۆتوماتتى قول بار. بۇل قۇرىلعى وندىرىستە قولدانىلادى.
كورەرمەن 3,5 ميلليوننان استى
28 تامىزدان 3 قىركۇيەككە دەيىنگى ارالىقتا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنە 398 341 ادام كەلدى. «استانا ەكسپو-2017» ۇق» اق ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, ەسەپتى مەرزىمدە شارا تابالدىرىعىن كۇنىنە ورتاشا ەسەپپەن 56 905 كورەرمەن اتتاعان.
كەلۋشىلەردىڭ رەكوردتىق سانى 3 قىركۇيەك كۇنى تىركەلىپتى. بۇل كۇنى كورمەنى 75 مىڭنان استام ادام تاماشالادى. سوڭعى اپتاداعى كەلۋشىلەر سانى العاشقى اپتامەن سالىستىرعاندا ەكى ەسەگە ارتقان.
حالىقارالىق كورمە جۇمىسىنىڭ العاشقى اپتاسىندا كۇنىنە 23 مىڭ ادام كەلگەن ەدى. 10 ماۋسىمنان 3 قىركۇيەككە دەيىنگى ارالىقتا شاراعا كەلۋشىلەرىنىڭ سانى 3 525 291 ادامعا جەتكەن. ال كورمەنىڭ بارلىق نىساندارىنا كىرىپ-شىعۋ كورسەتكىشى 29 144 833-ءتى قۇرادى.
بۇعان دەيىن حالىقارالىق مامانداندىرىلعان ەكسپو-2017 كورمەسىنە كەلۋشىلەر سانى – 2 000 000, ال كىرىپ-شىعۋ كورسەتكىشى شامامەن 5 000 000 بولادى دەپ بولجانعان بولاتىن.
كەلۋشىلەر ەڭ كوپ تاماشالاعان حالىقارالىق پاۆيلونداردىڭ قاتارىن ەگيپەت, افريكا پلازاسى جانە تۇركيا باستاپ تۇر. تايلاند, ازەربايجان, وزبەكستان, ءۇندىستان, رەسەي, جاپونيا جانە ساۋد ارابياسى كورولدىگى پاۆيلوندارى العاشقى وندىقتى قۇرايدى. كورمە كەشەنىنىڭ ەڭ كوپ تاماشالانعان نىساندارى رەتىندە «نۇر الەم» سفەراسى, كوممەرتسيالىق پاۆيلوندار, «شەلل» بالالار زەرتحاناسى, تاقىرىپتىق س 3.5 پاۆيلونى, بالالار پاركى, امفيتەاتر, ديۋ سولەي تسيركى, ارت-ورتالىق, تاقىرىپتىق س 2.4 پاۆيلونى, كورپوراتيۆتىك پاۆيلون تىركەلىپتى.
كورمە قوناقتارى نە دەيدى؟
بەرري مەن مونيكا كەك, ەرلى-زايىپتى تۋريستەر (اقش):
– استاناعا وسىندا تۇرىپ, جۇمىس ىستەيتىن بالالارىمىز ءۇشىن قىدىرىپ كەلگەن ەدىك. بۇگىنگە دەيىن قالانى ارالاۋمەن بولدىق. ءزاۋلىم عيماراتتاردىڭ كەلبەتى, اسەمدىگى شىنىمەن ۇنادى. قازاقستان ساۋلەت قۇرىلىسى جاعىنان ەداۋىر ىلگەرىلەگەن ەكەن. وزگەشە ستيلدەگى نىساندار شاھارعا قىزىقتىرىپ قانا قويماي, وزىنە تارتا تۇسەدى.
ەكسپو كورمەسى جايىندا ايتسام, شارانىڭ تاقىرىبى قازىرگى جاھاندىق جىلىنۋ ورىن العان زاماندا وتە ماڭىزدى. ال وسىنداعى جوبالار ءتىپتى كەرەمەت! ءبىز استاناعا كەلىپ, كورمەنى تاماشالاپ, بولاشاعىمىزدىڭ تىم جارقىن ەكەنىنە كوزىمىزدى جەتكىزە تۇستىك.
ءوزىمىز جايىندا ءسوز ەتسەك, ءبىرىمىز اقش-تا دۇنيەگە كەلسەك, ءبىرىمىز گەرمانيانىڭ تۋماسىمىز. تاعدىر جولىمىزدى تۇيىستىرگەن سوڭ, ءومىرىمىز امەريكادا جالعاسۋدا. ءبىز شارلاعان, ساياحات جاساعان ەلدەردىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ, ونىڭ استاناسىنىڭ ەرەكشە ورىن العانىن ايتقىم كەلەدى. قازاق حالقى ءبىزدىڭ ەسىمىزدە وتە ادەمى, ءساندى كيىنەتىندىگىمەن, قوناقجايلىعىمەن, مەيىرباندىعىمەن قالادى.
وپەك ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە مۇددەلى
بىلتىر وپەك ۇيىمعا مۇشە ەمەس 11 مەملەكەتپەن قارىم-قاتىناس ورناتىپ, ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا داۋىرىنە قادام باستى, ول ەلدەردىڭ قاتارىندا قازاقستان دا بار. بۇل تاريحي ىنتىماقتاستىق جونىندەگى دەكلاراتسيانىڭ قابىلدانۋىنا نەگىز بولدى. قاتىسۋشى مەملەكەتتەر العاشقى 6 اي ىشىندە وندىرىسكە ەرىكتى تۇردە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋگە مىندەتتەلدى.
اتالعان شارا بيىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ 9 ايعا ۇزارتىلدى. تۇزەتۋلەردىڭ ماقساتى – الەمدىك ەكونوميكا, ونەركاسىپ جانە وندىرۋشىلەر مەن تۇتىنۋشىلار مۇددەلەرىنە مۇناي نارىعىنىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ. بۇل تۋرالى ەكسپو-2017 كورمەسى اياسىنداعى مۇناي ەكسپورتتاۋشى ەلدەر ۇيىمىنىڭ (وپەك) ارنايى كۇنى بارىسىندا اقپارات قىزمەتىنىڭ باسشىسى حاميد حاسان مالىمدەدى. ول قازىرگى كەزدە وپەك ۇيىمى قازاقستانمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا مۇددەلى ەكەنىن دە جەتكىزدى.
«كورمەنىڭ «بولاشاق ەنەرگياسى» تاقىرىبى زامان اعىمىنداعى باستى ماسەلەنىڭ تالقىلانۋىنا نەگىز بولدى. دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىقتار ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى جاھاندىق ماسەلەلەردى شەشۋ جولىندا جۇمىلىپ جۇمىس ىستەۋى ءتيىس. وپەك ءوسىم مەن وركەندەۋدىڭ نەگىزىنە اينالعان تۇراقتى دامۋعا ۇلكەن ءمان بەرەدى. ايتالىق, ەكولوگيالىق ساياسات تۇرعىسىندا وپەك ءوزارا بايلانىستى ەكى ماسەلەنى – جونەلتىلىم قاۋىپسىزدىگىن جانە ادىلەت قاعيدالارىن ءجىتى باقىلاۋعا العان. قازىرگى تاڭدا قازاقستانمەن تاريحي ىنتىماقتاستىقتىڭ جەمىسىن كورۋدەمىز, سەبەبى مۇناي نارىعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋدا. قازاقستان – وپەك-ءتىڭ ماڭىزدى سەرىكتەسى. بولاشاقتا ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ نىعايۋىن اسىعا كۇتەمىز», دەدى حاميد حاسان.
جيىندا قازاقستان تاراپىنان ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ ءسوز سويلەپ, ەكسپو-2017 كورمەسى ەنەرگيا ساقتاۋ سالاسىندا وزىق الەمدىك تەحنولوگيانى, جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋدا سوڭعى ازىرلەمەلەر مەن جوبالاردى تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىندىگىن ايتتى. «اعىمداعى جىلدىڭ قاڭتارىندا قازاقستان وپەك الدىندا ءوز مىندەتتەمەلەرىن ورىندادى: تاۋلىگىنە 1,673 باررەل مۇناي ءوندىردى جانە ەسەپتى كەزەڭدە مۇناي ءوندىرۋ تاۋلىگىنە 1,713 ميلليون باررەلدى قۇرادى. بيىل ابۋ-دابيدە كۋۆەيت جانە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ توراعالىعىمەن وپەك مونيتورينگ جونىندەگى كوميتەتىنىڭ تەحنيكالىق كونفەرەنتسياسى وتكەنى ءمالىم. شارا بارىسىندا مۇناي ءوندىرىسى كولەمىن قىسقارتۋ تۋرالى ەلدەرمەن بۇرىن قول قويىلعان كەلىسىمدى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەسى قارالدى. قازاقستان بۇل كەلىسىم بويىنشا ءوز مىندەتتەمەلەرىن ورىندايتىنىن, بەكىتىلگەن دەڭگەيدە مۇناي ءوندىرۋدى جالعاستىراتىندىعىن حابارلادى. ءبىز وپەك-پەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋ ءۇشىن سىندارلى ديالوگقا ءاردايىم دايىنبىز», دەدى ۆيتسە-مينيستر.
وپەك ەلدەرى جاڭعىرمالى ەنەرگەتيكانى دامىتۋ ءۇشىن ۇلكەن جۇمىس اتقارۋدا. ۇيىمنىڭ ەڭ ءىرى مۇشەلەرىنىڭ ءبىرى – ساۋد ارابياسى الەم بويىنشا ەلەكتر ەنەرگياسىن الۋ ءۇشىن مۇناي وندىرۋدەن ءبىرىنشى ورىندى الادى. ول ەلدىڭ كۇن ەلەكتر ستانسالارى جەرگىلىكتى ەلەمەنت بازاسىن پايدالانۋ ارقىلى قۇرىلادى. سونىمەن قاتار, ءباا 2050 جىلعا دەيىن بالامالى ەنەرگيانى دامىتۋعا 163 ميلليارد دوللار قارجى سالۋدى جوسپارلاۋدا. بۇل مەملەكەتكە كۇن ەلەكتر ستانسالارىنان جارتىلاي تۇتىناتىن ەنەرگيانى الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازىرگى ۋاقىتتا ءباا ەنەرگيانىڭ 90 پايىزدان استام بولىگىن تابيعي گاز جاعۋ ارقىلى الادى.
الجير جالپى قۋاتى 4 گۆت-دان اساتىن ۇلكەن كۇن ەلەكتر ستانساسىن سالۋدا. وندا دا ساۋد ارابياسىنداعىداي كۇن ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋدىڭ ونەركاسىپتىك نەگىزى قۇرىلادى.
شاعىن مەملەكەتتىڭ شاماسى زور
ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى قالاشىعىندا تۋۆالۋ رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كۇنى مەرەكەلەندى. شاعىن عانا مەملەكەتتىڭ جاڭعىرمالى ەنەرگياعا كوشۋ تۋرالى ارنايى باعدارلاماسى دا بار. تىنىق مۇحيتىنىڭ ورتاسىنداعى ارال حالقى سۋدان, جەلدەن, كۇننەن قۋات الۋدى مەڭگەرىپ ۇلگەرگەن. جەر كولەمى نەبارى 26 شارشى شاقىرىم. حالقىنىڭ سانى – 11 مىڭ شاماسىندا. ارالدىقتار 2020 جىلعا قاراي ەنەرگيانى 100 پايىز تەك بالامالى قۋات كوزدەرىنەن الۋدى ماقسات ەتەدى. بۇگىندە بۇل كورسەتكىش 26 پايىزدىڭ توڭىرەگىندە.
مەرەكەنىڭ رەسمي بولىمىندە مەملەكەتتىڭ سىرتقى ىستەر, ساۋدا, تۋريزم, قورشاعان ورتا جانە ەڭبەك ءمينيسترىنىڭ كومەكشىسى اتابي ەۆەكيا ءسوز سويلەپ, جوعارىداعى دەرەكتەردى اڭگىمەلەدى. «قازىرگى تاڭدا تۋۆالۋدىڭ ەنەرگەتيكا سالاسىندا قازبا وتىندى پايدالانۋى 74 پايىزعا باسىم. ارالداردىڭ بىتىراڭقى ورنالاسۋى مەن يمپورتتالاتىن مۇناي باعاسىنىڭ جوعارى بولۋىنان, الەمدىك نارىقتان وقشاۋ ورنالاسقان ارالدىق مەملەكەت ءۇشىن ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ەلدەگى وسى پروبلەمانى ەسكەرىپ ەنەرگيا رەسۋرستارى قاجەتتىلىكتەرىن جاڭعىرمالى قۋات كوزدەرى ەسەبىنەن وتەۋ مىندەتىن العا قويدىق», دەدى مارتەبەلى مەيمان.
جيىندا قازاقستان سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ازيا جانە افريكا دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ايداربەك تۇماتوۆ تۋۆالۋ مەملەكەتىنە 2017-2018 جىلدار مەرزىمىنە بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە سايلاۋدا ءبىزدىڭ كانديداتۋرامىزعا قولداۋ كورسەتكەندىگى ءۇشىن العىس ءبىلدىردى. «ەكى ەل اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس جاقىندا عانا ورناتىلعانىنا قاراماستان, حالىقارالىق قۇرىلىم جانە باستامالار شەڭ-
بەرىندە ءوزارا ارەكەتتەسۋى جانە ارىپتەستىگى قارقىندى جۇزەگە اسۋدا. ەكسپو-2017 كورمەسى جاھاندىق تازا ەنەرگەتيكانى دامىتۋ يدەيالارىنىڭ وركەندەۋىنە, سونداي-اق, ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرەتىنىنە كامىل سەنەمىن», دەدى ا.تۇماتوۆ.
تۋۆالۋ مەملەكەتى ە8 حالىقارالىق كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمىنىڭ قولداۋىمەن جوبا ازىرلەۋدە. ونىڭ اياسىندا جاڭعىرمالى قۋات كوزدەرى ەسەبىنەن بارلىق ەنەرگەتيكالىق قاجەتتىلىكتەر وتەلەدى دەپ جوسپارلانۋدا.
بالامالى ەنەرگياعا باي ەل
ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسى اياسىندا گۆاتەمالا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كۇنى ءوتتى. لاتىن امەريكاسى اۋماعىنداعى مەملەكەتتەر اراسىندا ەلەكتر قۋاتىنىڭ ءوندىرىس ورتالىعى بولىپ سانالاتىن ەل ەنەرگيانىڭ 61 پايىزىن جاڭعىرمالى قۋات كوزدەرىنەن الادى. ونىڭ 57 پايىز ۇلەسى سۋ ەلەكتر ستانسالارىنا تيەسىلى. سونىمەن قاتار, ەلدە كۇن, جەل ەنەرگياسى مەن بيوماسسا وندىرىلەدى.
شارانىڭ رەسمي بولىمىندە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى كوپجاقتى جانە ەكونوميكالىق حالىقارالىق قاتىناس جونىندەگى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى كارلوس كازالي ءسوز سويلەدى. «ەكسپو-2017 كورمەسى حالىقتارعا «بولاشاق ەنەرگياسىن» ءوندىرۋ جانە دامىتۋ ءۇشىن شىعارماشىلىق جانە يننوۆاتسيالىق تۇجىرىمدامالارىن قولدانۋعا تاماشا مۇمكىندىك بەرەدى. گۆاتەمالا دا جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋ يدەيالارى مەن جوبالارىن كورسەتۋ ارقىلى استاناداعى كورمەنىڭ تاقىرىبىن دامىتۋعا ۇلەس قوسپاق نيەتتە. تابيعي رەسۋرستاردىڭ الۋان تۇرلىلىگىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ كورمەگە قاتىسۋى ەنەرگەتيكالىق سالاعا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا جول اشتى. كورشىلەس ەلدەردى, سونداي-اق, بۇكىل سۋ ەلەكتر ستانسالارىن سۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن نەگىزگى رەسۋرس – مەملەكەتتەگى وزەندەر. تىنىق مۇحيتى جاعالاۋىنداعى ايماعىمىزدا قانت قۇراعى پلانتاتسيالارى ورنالاسقان, ولاردان بيوماسسا ەنەرگياسىن وندىرەمىز», دەدى ول.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى الەكسەي تسوي ءوز كەزەگىندە كورمە تاقىرىبى كەزدەيسوق تاڭدالماعاندىعىن, «بولاشاق ەنەرگياسى» ەلىمىزدىڭ 2050 جىلعا قاراي جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنە كوشۋ ماقساتىن كورسەتەتىنىن جەتكىزدى. «قازاقستان گۆاتەمالامەن ساياسي, ەكونوميكالىق, عىلىمي, تەحنولوگيالىق جانە مادەني, سونداي-اق, بالامالى ەنەرگيا كوزدەرى سالاسىندا ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا مۇددەلى. وسى ۇلتتىق كۇن ەكى مەملەكەت اراسىندا ەكىجاقتى ءتيىمدى قاتىناستى نىعايتۋعا جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرەتىنىنە كامىل سەنەمىن», دەدى ۆيتسە-مينيستر.
ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ لاتىن امەريكاسى پلازاسىندا ورنالاسقان گۆاتەمالا پاۆيلونى ەكسپوزيتسيالارى كەلۋشىلەرگە جاڭا تەحنولوگيالارىن, مادەنيەتى مەن تاريحىن تانىستىرادى.
توپتامانى ازىرلەگەن اسحات رايقۇل, سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات, «ەگەمەن قازاقستان»
