بياپا دەۋشى ەدى ونى جۇرت

كۇندەلىكتى دەرلىك تاڭەرتەڭ ءۇيى­ڭىزگە كەلىپ تۇراتىن باسى­لىم­داردىڭ وقىرماننىڭ قولىنا جەتكەنگە دەيىنگى ماشاقاتىن بىرەۋ ءبىل­سە, بىرەۋ بىلە قويماس. گازەت ماقالالارىن دايىندايتىن تىلشىدەن باستاپ باسپاحاناداعى تۇنگى گازەت شىعارۋشى قانشاما ادام ايا­عىنان توزىپ ەڭبەك جاسايدى دە­سەڭىزشى. سولاردىڭ ءبىرى قازاق باس­پا­سوزىنىڭ قاراشاڭىراعى «ەگەمەن قازاقستاندا» قىرىق جىل ەڭبەك ەتىپ, قۇرمەتتى دەمالىسقا شىق­قان­عا دەيىن تاپجىلماي ماشينكا با­سىپ-اق ابىرويلى ەڭبەك جولىندا زور قۇرمەتكە بولەنگەن بياپامىز – ءبيبىش باتىربەكوۆا بولاتىن. ەگەر بۇگىندە ول كىسىنىڭ كوزى ءتىرى بول­عاندا ءجۇز جاسقا تولار ەدى... تۋمىسىنان وجەت, كوكىرەك كوزى اشىق ءبيبىش اپاي 1937 جىلى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنە ماشينيستكا بولىپ جۇمىسقا كىرەدى. قاعىلەز قىز ماشينكانى بىردەن ۇيرەنىپ, كەيىن ماشبيۋرونىڭ تىزگىنىن قولىنا الادى. «داراق ءبىر جەردە كوگەرەدى» دەگەن, سودان بەرگى بۇكىل سانالى عۇمىرىن وسى كيەلى شاڭىراقتا وتكىزىپ, قىزمەتى قاراپايىم ماشەڭكە باسۋشى بولسا دا, ۇلكەن ۇجىمنىڭ زور قۇرمەتىنە بولەنىپ, ابىرويمەن 1976 جىلى زەينەت دەمالىسىنا شىعادى. مىنە, سول بياپامىزدىڭ كوزىن­دەي ءبىر تال قىزى اقمارال ول كىسى ومىردەن وتسە دە قاراشاڭىراقتان ءالى قول ۇزبەي, «ەگەمەن قازاق­ستان­نىڭ» ارداگەرلەر ساناتىندا كۇنى بۇگىنگە دەيىن ارالاسىپ, جىل سا­يىن ناۋرىز مەيرامىنا قۇرمەتتى قوناق رەتىندە قاتىسىپ جۇرەدى. ماماندىعى ەسەپشى, بانك قىز­مەت­كەرىنىڭ رەداكتسيانىڭ ارداگەرى اتانۋىنىڭ قانداي سىرى بار دەپ ويلايتىن شىعارسىز؟ ول بىلاي بولعان. بۇگىندە اقمارالدى كوزكورگەن رەداكتسيا قىزمەتكەرلەرى «پولك قىزى» دەپ اتايدى. ويتكەنى, كىشكەنتاي سارى قىز 1956 جىلى ءبىرىنشى سىنىپقا بارعان كۇننەن باستاپ وقيتىن №16 مەكتەپ ءتيىپ تۇرعان­دىق­تان, ساباقتان سوڭ جاياۋ رەداك­تسيا­عا كەلىپ, كىتاپحانادا ساباعىنا دايىندالىپ, اناسى جۇمىستان قايت­قانشا سونداعى ديۆاندا ۇيىق­تايتىن. رەداكتسياداعى اپالارى مەن اعالارى ءتىل العىش بالانى جاقسى كورىپ, ونى «پولك قىزى» دەپ اتاپ كەتەدى. ال ماشينيستكا حاليما اپاي ەكىنشى شەشەسىندەي ەدى. بەتىنە قاراپ وتىرعان جالعىز پەرزەنتى بولعاندىقتان ءبيبىش اپاي قىز بالانىڭ دۇرىس تاربيە الۋىنا كوپ ەڭبەك سىڭىرەدى. – دۇنيە كۇيىپ كەتسە دە, وتىرىك ايتپا, ۇرلىق جاساما دەيتىن, – دەپ ەسكە الادى اقمارال اپاي. – ول كەز­دە ءبىز تۇراتىن ءۇيدىڭ ءبىر ءبول­مە­سىندە مامام ەكەۋمىز, ءبىر بولمەدە بەكسۇلتان امانعاليەۆتار, 8-9 ادام تۇراتىن. جازعى كانيكۋلدا بوس جۇرمەسىن, ءارى ەڭبەككە ۇيرەن­سىن دەي مە, انام گازەتكە كۋرەر ەتىپ تىركەتىپ قوياتىن. جاقسىنى كور­سىن, ءبىلسىن دەگەنى عوي, تەاترعا, اتاقتى ادامداردىڭ مەرەيتوي­لارى­­نا بارا قالسا جانىنان تاستاماي, ىلەستىرىپ اپاراتىن. بىردە وپەرا ءجا­نە بالەت تەاترىندا شارا جان­دار­بەكوۆا­نىڭ 50 جىلدىعىنا كەلگەن تامارا حانۋمدى كورگەنىم ءالى ەسىمدە. 1962 جىلى گازەتتىڭ سول كەزدەگى باس رەداكتورى كەڭەس ۇسەباەۆ «تەح­­نيكالىق قىزمەتكەرلەردىڭ ءبا­رى­نە باسپانا بەرۋ كەرەك» دەپ ماشبيۋروداعى قىزداردىڭ بار­لى­عىنا ءۇي بەردى. ءبيبىش اپاي قايتىس بولعانشا سول ۇيدە تۇردى. سول اسىل اناسىنان ۇيرەنگەنى عوي, اقمارال اپاي ءالى كۇنگە بياپا ارا­لاسىپ قاتىسقان, كوزىن كورگەن كىسىلەرمەن حابارلاسىپ, سىيلاسىپ تۇ­را­دى. ەكى-ءۇش جىلدا سول كىسىل­ەر­دىڭ ەشقايسىسىن قالدىرماي شاقى­رىپ, قۇران وقىتىپ, اس بەرەدى. بيىل اقمارال اپايدىڭ جولى ءتۇسىپ استاناعا بارعان ەكەن. سوندا «ەگەمەننىڭ» جاڭا سالىنعان باس كەڭسەسىنە بارىپ, قۇتتى بولسىن ايتىپ, شاشۋ شاشىپ قايتىپتى. «مەن ومىرىمدە بار جاقسىلىقتى رەداكتسيادان كوردىم. ول – ەكىنشى ءۇيىم بولدى. مەنى كوتەرگەن دە, ءۇي بەرگەن دە سول قاراشاڭىراق. ءول­سەم رەداكتسيا كومەدى», دەپ وتى­را­تىن ەدى انام مارقۇم. انامدى ساعىنعان ساتتە مەنىڭ دە وسى قارا- شاڭىراققا ءبىر سوعىپ كەتۋ ادەتىمە اينالعان, دەيدى ول. بياپا زەينەتكەرلىككە شىق­قان­مەن, بىرنەشە جىل ۇيدە وتىرىپ-اق ماشينكا باسۋىن توقتاتپادى. ءۇيى­نە بۇرىننان تانىس-ءبىلىس ادامدار, اراسىندا اكادەميك, اقىن-جازۋ­شى­لار بار, كەلىپ جازعان ەڭبەك­تەرىن باستىراتىن. بياپامەن ءبىر جىلداي قىزمەتتەس بولدىق, ودان كەيىن دە ارا-تۇرا رەداكتسياداعى جيىن-توي­لاردا كەزدەسىپ تۇرا­تىن­بىز. مىنەزدى, سويلەسە قارا قىلدى قاق جار­عان­داي, بىردەن كەسىپ اي­تاتىن. ءسوزى­نەن دانالىق سەزىلىپ تۇراتىن. دەنەسىن تىك ۇستاي­تىن. ماشبيۋرودا جۇمىس ىستەيتىن حاليما, سانەم, ول كەزدە جاپ-جاس كۇلتاي, ولمەس, شول­پان اپايلاردىڭ اقىلشى­سىن­داي كورەتىنمىن. ويتكەنى, ول كىسىنىڭ ايتقانى زاڭ ەدى. كەلگەن ماقالا­لار­دى لەزدە ءبولىپ بەرىپ, نومىرگە باراتىن اسىعىس ماتەريالداردى ءوزى الىپ باساتىن. وتە ۇقىپتى, تاپ-تۇيناقتاي جۇرەتىن. اپايدىڭ ول قاسيەتتەرىنە جۋىردا تاعى دا كوز جەتكىزدىم. رەداكتسياعا كەلگەن اقمارال اپاي بياپانىڭ جەكە مۇراعاتىن تۇگەل كوتەرە كەلىپتى. ءسويتىپ, وسى شاڭىراقتا وتىز بەس جىل بىرگە قىزمەت ىستەگەن اپايلار مەن اعايلاردىڭ سۋرەتتەن ديدارىن كورىپ, ءبىر مارقايىپ قالدىق. سونداي-اق, ءار جىلدارى شىققان مەرەكەلىك گازەتتىڭ نومىرلەرى, ءتىپتى رەداكتسيانىڭ ءار كەزدەگى انىقتا­ما­لىعى, وزىنە ارنالعان ءازىل شۋ­ماق­تار, جوعارعى كەڭەستىڭ سەسسيا, سەزدەرگە كىرۋگە بەرگەن قىزمەتتىك رۇقسات قاعازدارى – ءبارى-ءبارى قات­تا­لىپ تۇر. ءتىپتى, 1950 جىلى ساتىپ العان «كونتينەنتال» جازۋ ماشينكاسىنىڭ تۇبىرتەگىنە دەيىن ساقتالعان. 1958 جىلعى قازاق ونەرى مەن ادەبيەتىنىڭ ونكۇندىگىنە, 1961 جىلعى رەسپۋبليكامىز بەن قازاقستان كومپارتياسىنىڭ 40 جىل­دىعىنا, گازەتتىڭ ەلۋ جىلدى­عى­نا ارنالعان مەرەكەلىك ءنومىر­لەر­دى كورىپ, قايران قالىستىق. كسرو كەزىندە ساۋاتتى, جىلدام باساتىن ماشينيستكالاردى ءماس­كەۋ­دە وتەتىن ۇلكەن جيىندارعا ىسساپارمەن اپارىپ, جۇمىس جاساتا­تىن. بياپامىز دا 1955 جىلى 25 جەلتوقساندا ماسكەۋگە ءبىر ايعا ىسساپارمەن بارعان ەكەن. سونى اي­عاق­تايتىن بارلىق قۇجاتتارى ساق­تالىپتى. ءتىپتى, كۇندەلىك تە جا­زىپ­تى. وندا كرەملگە ەكى رەت بار­عانى, «يزۆەستيا» مەن «ۆەدومستۆو» رەداكتسيالارىندا جۇمىس ىستەگەنى ايتىلعان. «ماشبيۋرودا جان بار ما. بياپامداي بىلىكتى. ءوزى-اق جوندەپ جىبەرەر, سويلەم بولسا كۇدىكتى», دەپ جوعارىدا ايت­قان ويىمىزدى دالەلدەگەندەي, ءوزى­نە ارنالعان ولەڭ شۋماقتارىن وقىپ, ءماز بولىستىق. ءبيبىش اپايدىڭ قىرىق جىلعى ەڭبەگىنىڭ اتاۋسىز قالماعانىن سول مۇراعاتتاعى قاپتاعان العىس حاتتاردان, قۇرمەت گراموتالارى­نان, بىرنەشە مەدالداردان باي­قاۋ قيىن ەمەس. ول كىسىنىڭ ەسىمى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتى­نىڭ قۇر­مەتتى كىتابىنا جازى­لىپ­تى. مىنە, سول قاعازداردى اقتا­رىپ وتىرىپ, ىشىنەن تانىس جازۋ كوزىمە ىستىق كورىنىپ كەتكەنى. ول – «ەگەمەندە» قىرىق جىلدان استام ۋاقىت تابان اۋدارماي قىز­مەت ىستەپ, ۇزاق جىلدار گازەت­تىڭ باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى, كەيىن باس رەداكتورى بولعان كور­نەك­تى قا­لام­گەر, قوعام قايراتكەرى بالعابەك قىدىربەك ۇلىنىڭ 1992 جىلدىڭ جاڭا جىلىمەن بياپانى قۇتتىق­تاعان تىلدەي اشىق حاتى ەدى ء(بيبىش اپايدى ول كىسى قازاقى جولمەن جەڭەشە دەيتىن). «ءبيبىش, جەڭەشە! جاڭا جىل قۇتتى بول­سىن! سەنىڭ جۇزگە كەلگەنىڭدى كو­رە­يىن! وسىلاي الشاڭ باسىپ ءجۇ­رە بەر. بالعابەك قىدىر­بەك­ ۇلى» دەپ جازىلعان. مىنە, سول بالعا­بەك اعامىز كورگىسى كەلگەن ءجۇز جاسقا ەكەۋىنىڭ دە جەتۋىنە اللا تاعالا ءدام-تۇز بۇيىرت­پاپ­تى. ب­ى­راق, وعان ارتىندا قالعان ۇرپاعى, ەلى-جۇرتى جەتىپ وتىر. وعان دا تاۋبە. ۋاقىت ەمشى دەگەن. دەگەنمەن دە, ادام ەڭ جاقىن, قيماسىن سا­عىن­عاندا كوڭىلى تولقيدى ەكەن. اقمارال اپايمەن سويلەسە كەلە ونىڭ اناسىنا دەگەن ساعىنىشىن كوردىم. اناسىنىڭ ۇستاعان ءار زا­تى­نا سونشاما مەيىرىممەن, قۇر­مەت­پەن قاراپ, ايالاپ وتىرعانىنا ءتانتى بولدىم. بياپانىڭ ارتىندا قالعان سانالى ۇرپاعىنا ريزا­شى­لىق كوڭىلمەن قارادىم. ورنىندا بار وڭالار دەگەن بياپانىڭ ءوزى باعىپ, وسىرگەن نەمەرەسى ادەمى ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىندە انا­سى­نىڭ جولىن قۋىپ ەسەپشى بولسا, كۇزەتتە ىستەيتىن ۇلكەن نەمەرەسى ارتىق ەكەۋىنەن ءۇش شوبەرەسى بار. ال كەنجەتايى ايبار ۋنيۆەرسيتەتتى ءبىتىرىپ, تۋريزم سالا­سىندا جۇمىس ىستەيدى ەكەن. مىنە, سول ءوزى باققان نەمەرەلەرى اجە­لەرىنىڭ ءجۇز جىلدىعىن اتاپ وتە­مىز دەپ قۇل­شىنىپ وتىر. اللا جار بولسىن... گۇلزەينەپ سادىرقىزى.