قۇلقىننىڭ قۇلدارى

پەتروپاۆلدىق نادەجدا گنوەۆىح 2007 جىلى «قازاقستان حالىقتىق بانكى» اق جەرگىلىكتى في­ليا­لىنان 18.750.000 تەڭگە نەسيە الادى. ونداعى ماق­سات – پلاس­تيكالىق تەرەزەلەر شىعاراتىن كاسىپ­ورىن اشۋ. قارىزدى 7 جىلدا وتەۋگە مىندەتتەنەدى. بۇعان دە­­يىن كاسىپكەرلىكپەن اينالىسىپ كەلگەن ول ءوندىرىس ورنىن قاجەتتى قوندىرعىلارمەن جابدىقتاپ, ىسكە كىرىسە بەرگەندە الەمدىك قارجى داعدارىسىنا تاپ بولادى. قيىندىققا كەزىككەنىنە قاراماستان نەسيەنى 8 اي بويى تولەپ تۇرادى. تىعىرىقتان شىعۋدىڭ امالدارىن ءارلى-بەرلى ىزدەستىرىپ, وزىنە كەپىل بولعان «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى قولداۋ قورىنا حات جازادى. نەسيەنى وتەۋ مەرزىمىن ۇزارتۋدى وتىنەدى. قور باس­شى­لىعى, كەرىسىنشە, ونى الاياق رەتىندە جازعىرىپ, وبلىستىق ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى دەپارتامەنتكە /قارجى پوليتسياسى/ بىرنەشە مارتە ارىز ءتۇسى­رە­دى. ونداعىلار باستاپقىدا كاسىپكەردىڭ ءىس-ارە­كە­تىن­دە قىل­مىستىق قۇرام بولماۋىنا بايلانىستى شا­عىم­­دى قاناعاتتاندىرۋدان باس تارتcا, كەيىن زاڭسىز قۇ­جاتتاردى پايدالانىپ نەسيە الدى, جالعان كاسىپ­كەرلىكپەن شۇعىلداندى دەگەن بىرنەشە ايىپ تاعادى. شىنىندا دا, وسى جەردە ءبىر شيكىلىك بار سەكىلدى. بىرىنشىدەن, كاسىپكەردىڭ بۇرىننان جۇمىس ىستەپ تۇر­عان جشس-ءتىڭ قۇجاتتارىن پايدالانۋ سەبەبى نەدە؟ ەكىنشىدەن, ماقساتتى نەسيەنى قولما-قول اقشاعا اينال­دى­رۋ قانداي قاجەتتىلىكتەن تۋدى؟ ۇشىنشىدەن, ءتۇر­كيادان ساتىپ الامىن دەگەن ويى­نان اينىپ, تاڭداۋ نەلىكتەن الماتىعا ءتۇستى؟ كاسىپ­كەر ادالمىن, تازا­مىن دەپ قانشا بەزەك قاقسا دا, كۇ­دىك كەلتىرەتىن تۇس­تار جوق ەمەس. پەتروپاۆل قالا­لىق سوتى 2010 جىلى 13 قازاندا ۇكىم شىعارىپ, جالعان كاسىپكەرلىكپەن اي­نالىسقانى ءۇشىن ونى ءبىر جىلعا باس بوستان­دى­عى­نان ايىرادى. پروكۋروردىڭ سوتتالۋشىنىڭ ءىس-ارە­كەتى اۋىر قىلمىسقا جات­پاي­تى­نى, شارتتى جازا بەرۋ جونىندەگى ۇسىنى­سى, اسى­راۋىندا كامەلەتكە تول­ما­عان بالاسى بارى, دىمكاس­تىگى – ەشقايسىسى ەسكەرىلمەيدى. وبلىستىق سوت ۇكىمدى وزگەرىسسىز قالدىرادى. وسىمەن ن.گنوەۆىحقا قاتىستى قىلمىستىق ىسكە نۇكتە قويىلعانداي ەدى. الايدا, ونى جازادان قۇت­قارۋ­عا ىقپال جاساماق بولعان پەتروپاۆل قالالىق سوتىنىڭ سۋدياسى گۇلميرا جولداسوۆانىڭ پارامەن ۇس­تالۋى, وبلىستىق پروكۋراتۋرا جاساعان ءمالىم­دە­مە­دە كاسىپكەردىڭ تىم قاتاڭ جاۋاپكەرشىلىككە تار­تىلۋىن قارجى پوليتسياسىنا جازعان ارىزىمەن بايلانىستىرۋى وتقا ماي قۇيعانداي اسەر ەتتى. ىلە-شالا وبلىستىق سوت ارنايى مالىمدەمە جاريالاپ, پروكۋراتۋرا تاراتقان اقپاراتتى جوققا شىعاردى. «ەكى تۇيە سۇيكەنسە ارالارىندا شىبىن ولەدى» دەمەكشى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ءوزارا شام­شىل­دىعى كاسىپكەردىڭ جازاسىن اۋىرلاتىپ جىبەرگەندەي بولدى. 2011 جىلى 22 ساۋىردە ەس-164/1 مەكەمە اكىمشىلىگى جازانىڭ جارتىسىن وتەگەن سوت­تالۋ­شىنى جاقسى جاعىنان سيپاتتاپ, شارتتى مەرزىمگە بوساتۋ جونىندە پەتروپاۆل قالالىق سوتىنا ۇسىنىس ءتۇسىر­گەنى­مەن, پروكۋراتۋرانىڭ قولداۋىنا قاراماستان سۋديا ايدارحان جاناقوۆ قاماقتان بوساتپاۋ جونىندە شەشىم شىعاردى. سوت تاريحىندا مۇنداي وقيعانىڭ العاش كەزىككەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ەندى ن.گنوەۆىح الاياقتاردىڭ الداۋىنا قالاي ءتۇسىپ قالىپ ءجۇر دەگەن ساۋالعا توقتالايىق. 2010 جىلى ناۋرىزدا قارجى پوليتسياسى ونىڭ ءۇس­تى­نەن قىلمىستىق ءىس قوزعايدى. ول جاعدايدىڭ ناسىرعا شاۋىپ بارا جاتقانىن سەزىپ, دەرەۋ ادۆوكات ىزدەستىرەدى. ەجەلگى تانىسى, زاڭ كەڭسەسىنىڭ ديرەك­تورى جان­نا قۇتىشەۆانىڭ ۇسىنىسىمەن يرينا كونياەۆا­نى جالدايدى. تاڭداۋ نەلىكتەن وعان ءتۇستى دەگەن ماسەلە توڭىرەگىندە اڭگىمە ءوربيتىن بولسا, نەبىر شىم-شىتىرىق شىتىرمان وقيعالاردىڭ جاتقا­نىن ىشتەي سەزەسىڭ. ادۆوكات قىلمىستىق ءىستىڭ كۇر­دە­لى­لىگىن جەلەۋ ەتىپ, ونى پارا بەرۋگە ۇگىتتەي باس­تاي­دى. ماۋ­سىم­دا ءىس سوتقا تاپسىرىلىپ, كاسىپكەر ءتىپتى جان­ۇشى­­رادى. وسى كەزدە ج.قۇتىشەۆا ارام وي­لارىن ءجۇ­زەگە اسىرۋ ءۇشىن بەلگىلەنگەن جوسپار بو­يىن­شا ىسكە كىرىسەدى. ي.كونياەۆانى «دەلدالدىققا» سالىپ قويا­دى. قىز­مەتتەس ارىپتەسى انار زاكاري­نا­نىڭ گ.جول­داسوۆا­نى جاقسى بىلەتىندىگىن پاي­دا­لانىپ, قاتارى­نا قوسىپ الادى. «قاش­قالى تۇرعان قويانعا «ءتايت» دەسەڭ زىتا ءجو­نەلەدى» دەمەكشى, ول تەز كونە كەتەدى. سۋديا قۇربى­سىمەن كەزدەسىپ, ماسەلەنىڭ وڭتايلى شەشىلۋىنە ىقپال ەتەدى. سوت ماتەريالدارىنا زەر سالساق, ەرەكشە بەلسەندىلىگىمەن دارالانعانداردىڭ ءبىرى – ج.قۇ­تىشەۆا. ول سىبايلاستارىنا ۇنەمى اقىل-كەڭەس­تەر بەرىپ, جول نۇسقاپ وتىرعان. قاتاڭ جازانى جەڭىل­دەتۋ ءۇشىن «سىي­اقى» مولشەرىن نەشە ءتۇرى قۇبىلت­قان. اقىرى 5000 دوللارعا پاتۋالاسقان. 2000 دول­لاردى ۇشەۋارا ءبولىپ الۋعا كەلىسكەن. وسىلايشا كاسىپ­كەر­دىڭ سىرتىنان تور قۇرىپ, تەگىن ولجاعا كەنەلەمىز دەپ ماسايراپ جۇرگەندە قاقپانعا قالاي ءتۇسىپ قالعان­دارىن وزدەرى دە بىلمەي قالعان. قانشا ايتقانمەن ن.گنوەۆىح تىسقاققان كاسىپكەر ەمەس پە؟ الاياق توپتىڭ قان قاقساتىپ, ورعا جىققالى جۇرگەنىن سەزىپ قالعان. ءارى قىلمىستىق ءىستىڭ باسقا سۋدياعا جول­دانۋى دا ۇلكەن سەكەم تۋدىرعان. ونىڭ سوڭى ەكونو­مي­كالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى اگەنتتىككە ارىزدانۋعا ءماجبۇر ەتكەن. الاياق توپتىڭ ءبىر-ءبىرىن كوپتەن بەرى بىلەتىنى, سىرالعى تانىستىعى قىلمىستىق ارەكەتتى الدىن الا ويلاستىرۋعا نەگىز بولۋى ابدەن مۇمكىن دەگەن جورامال قيسىنسىز ەمەس. مىسالى, ا.زاكارينا­نىڭ  گ.جول­داسوۆانىڭ قاراماعىندا 7 جىل­داي حاتشى بو­لىپ جۇ­مىس ىستەۋى ەداۋىر ءرول اتقار­عان سىڭايلى. سۋديامەن كاسىپكەرگە جەڭىل شارا قولداۋ جايىن قا­راس­تىرىپ, جاساعان «جاق­­سى­لىعى» ءۇشىن قوماقتى الىم بەرۋگە كەلىسكەن. بىراق ونىڭ دا, كونياەۆا­نىڭ دا الاياقتىق توپتىڭ بەل ورتا­سىندا ءجۇرىپ قىلمىس­كەرلەر ەمەس, كۋاگەرلەر سانا­تى­نان تابىلۋى گازەت وقىرمان­دارىن تاڭىرقاتۋى مۇمكىن. ونى تۇسىندىرە كەتەيىك. ن. كونياەۆا 10 شىلدە كۇنى «يۋرگا» ءدامحانا­سىنىڭ بانكەت زالىندا ي.گنوەۆىح­تان 5000 دوللار پارا الىپ جاتقاندا قۇرىقتالعان. سول كۇنى ا.زاكارينا 4500 دوللارمەن قولعا تۇسكەن. ەكەۋى دە قىل­مىس­تارىن تولىق مو­يىنداپ, قارجى پوليتسياسى قىز­مەت­كەرلەرىمەن ءبىر­لەسە جۇ­مىس ىستەۋگە كەلىسكەن. مۇن­داي جاعدايدا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتۋ جايلى زاڭدا قاراستىرىلعان. پەتروپاۆل قالالىق سوتى­نىڭ سۋدياسى م.گۋسەۆ ج.قۇ­تىشەۆانى قىلمىستىق كو­دەكس­تىڭ 177-ءشى جانە 313-ءشى باپتارى بويىنشا /الاياقتىق, پارا بەرۋگە دەلدالدىق جاساۋ/ ايىپتى دەپ تاپتى. 2 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايى­رىپ, ءدۇ­نيە-مۇلكىن تاركى­لەدى. ال, ا.زاكاري­نا­نىڭ سۋديا تالاپ ەتكەن 3000 دوللار ورنىنا 5000 دوللار ۇسىنۋى ءالى كۇنگە دەيىن جۇم­باق. بۇل جونىندە سوت پروتسەسىندە اشىپ اي­تىل­مادى. «سۋ سۇرا­سا, ءسۇت بەرگەن قايران جەڭ­گەم­نىڭ» قىلى­عىن كەلتىرگەن ونىڭ بۇل ارە­كە­تىن­دە «پالەدەن ما­شايىق قا­شىپ­تى» دەگەندەي قول­دا­عى قارا­جات­تىڭ ءبارىن بەرىپ قۇتى­لايىن, سۋديا قارالانا بەرسىن دەگەن جى­مىس­قى ەسەپتىڭ جاتۋى ابدەن ىقتيمال. ادامنىڭ ءىشىن­دەگىنى كىم ءبىلىپتى. الاياق­تار­دىڭ جان-جاقتى ويلاستىر­عان جوس­پارى­نىڭ اشكەرەلەنۋىنە وڭاي ولجاعا ۇمتىلعان اشكوزدىك سەبەپ بولدى دەسەك, شىندىققا كوبىرەك كەلىڭك­ى­رەي­دى. اتامىز قازاق «ءدا­نىك­كەننەن قۇنىققان جامان» دەپ تەككە ايتپاسا كەرەك. گ.جولداسوۆا 2010 جىلى 12 شىلدەدە زاڭسىز كاسىپ­كەرلىكپەن اينالىسقان ي.گنوەۆىحتىڭ قىلمى­سىن بۇركەمەلەۋ ءۇشىن جۇمىس كابينەتىندە قوماقتى پارا الىپ جاتقان جەرىنەن قولعا ءتۇستى. وعان ءىرى مولشەردە الاياقتىق جاسادى دەگەن كىنا تاعىلىپ, قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. الايدا, كۇدىكتىگە قاتىس­تى سوتتىڭ تىم سوزىلىپ كەتەتىنىن ەشكىم كۇتپەگەن ەدى. 2011 جىلى 14 اقپاندا وتكەن سوت قوسىمشا تەرگەۋ ءون­دىرىسىن جۇرگىزۋ ءۇشىن قىلمىستىق ءىستى باس پروكۋ­را­تۋراعا قايتارۋ جونىندە قاۋلى شىعارىپ, وب­لىس­تىق سوت وزگەرىسسىز قالدىردى. بىراق باس پرو­كۋ­را­تۋ­را­نىڭ نارازىلىعى بويىنشا جوعارعى سوت قالالىق سوتتىڭ شەشىمىن بۇزىپ, قىلمىستىق ءىستى قايتا قاراۋعا جىبەردى. 30 ماۋسىمدا قالالىق سوت­تىڭ ۇكىمىمەن گ.جولداسوۆا 5 جىلعا باس بوستان­دى­عى­نان ايىرۋ جازاسىنا كەسىلىپ, دۇنيە-مۇلكى تاركىلەندى. ارىپتەستەرى تالابى كۇشتى, كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى دەپ باعالاعان سۋديا وسىلايشا ادىلدىكتىڭ اق جولىنان تايدى. ازاماتتىق ار-وجدانىن ساۋدا­عا سا­لىپ, اياققا باستى. بۇلتارتپاس ايعاقتارمەن ۇستال­عا­نىنا قاراماستان قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتەن قۇتىلۋدىڭ ءتۇرلى امالدارىنا بارۋى «سۋعا كەتكەن تال قارمايدىنىڭ» كەيپىنە كوبىرەك ۇقسادى. ماسە­لەن, ول ءوز سوزىندە زاكارينادان قارىزعا اقشا العا­نىن, ونى قولحات ارقىلى راسىمدەگەنىن كول­دە­نەڭ تارتقانىمەن, دالەل جەتكىلىكسىزدىگىنەن سوتتى يلان­دىرا المادى. كەرىسىنشە, اۋديو-بەينە جازبا ماتە­ريالدار, ەلەكتروندىق پوشتاداعى حات الىسۋ­لار, ۇيالى تەلەفونداعى قوڭىراۋلار بويىنشا الىن­­عان دەرەكتەر كۋاگەرلەردىڭ سوزدەرىمەن تولى­عىپ, قىل­مى­سىن تايعا تاڭبا باسقانداي موينىنا قويىپ بەردى. وسى جەردە قىلمىستىق ءىستى قاراۋ باسقا سۋديا­عا تاپسىرىلعانىنا قاراماستان گ.جول­داسوۆا­نىڭ قار­ماق­قا ىلىگۋى قالاي دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى. ءتاجى­ريبەلى سۋديا قاتارداعى مامان­نىڭ /زاكارينا/ عانا سوزىنە سۇتتەي ۇيىپ, ەلپ ەتە قالدى دەۋگە سەنۋ قيىن. الدەبىر شەن-شەكپەن­دىلەردىڭ, قىزمەتتەس­تەرى­نىڭ نە جاقىن جانداردىڭ كوڭىلىن قيماي قوساق اراسىندا «كۇيىپ»كەتكەن جوق پا دەگەن كۇدىك كەلەدى كەيدە كوڭىلگە. قالاي دەسەك تە, سۋديا بەدەلىنە كو­لەڭ­كە تۇسىرەتىن ارەكەتتى ەشنار­سە­مەن اقتاۋعا بول­ماي­دى. ەكىنشى ءبىر ءدۇدامال ءجايت – پارا توڭىرەگىندە. كەلىسكەننەن كوپ مولشەردە پارا تالاپ ەتۋ سەكىلدى ماسە­لەنىڭ دە ارا جىگى اشىل­ماي قالعان. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى گ.جولداسوۆامەن دە ىمىرا­لاسىپ, بىرلەسە جۇمىس ىستەگەندە وقيعا باسقاشا ارنادا ءورىس الار ما ەدى؟ ويتكەنى, ونىڭ 2000 دوللاردى قايدا, كىمگە اپارا جاتىر دەگەن سۇراق­تىڭ جاۋابى شەشىلمەگەن كۇيدە قالعان. جان-جاقتان قاۋمالاعان وسىنداي سان­سىز ساۋال­دار­دى وي ەلەگىنەن وتكىزە كەلە قىلمىس­تىق توپتى ءاش­كەرەلەۋ وپەراتسياسى اياعىنا دەيىن جەتكىزىلدى مە, بولماسا ورتا جولدان كىلت ءۇزىلدى مە دەگەن ءتۇيت­كىل­دىڭ قىلاڭ بەرەرى انىق. نەگە ەكەنىن قايدام, بىزگە ءىس اقىرىنا دەيىن جەتكىزىلمەگەندەي, تولىق اياقتال­ما­عانداي كورىندى. ءومىر ەسقالي. بەت قاتتالىپ جاتقاندا: ورمەكشىنىڭ تورىنداي, جولبارىستىڭ جىمىنداي شىم-شىتى­رىق, شىر­ماۋى كوپ قىلمىستىق ىسكە وبلىس­تىق سوت نۇكتە قويدى. جازاعا تارتىلۋ­شى­لا­ر­دىڭ تالاپ ارىزدارى قانا­عاتتاندىرىلمادى. ال, ن.گنوەۆىحتىڭ ءوتىنىشى قايتا قارالىپ, جازاسىن وتەۋ مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتىلدى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.