ءومىرى ونىڭ ونەگە

حح عاسىردىڭ وتىزىنشى جىل­­­دارىندا ستاليندىك زوبالاڭ قازاقتىڭ سانداعان بوزداقتارى­نىڭ ءومىرىن سولدىرىپ, قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراتىپ, حالقىنا قالت­قىسىز ادال قىزمەت ەتىپ ءجۇر­گەن تالايلاردىڭ ءومىرىن جال­ما­عانى تاريحتان بەلگىلى. جازىقسىز جاپا شەگىپ, قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشى­راعان ەلدىڭ ءبىرتۋار ازاماتتارى اياگوز اۋدانىندا دا از ەمەس. سو­لاردىڭ ءبىرى اياگوز اۋدانىنىڭ تۋماسى ورازحان قۇلسەيىتوۆ ەدى. ول 1906 جىلى مامىرسۋ اۋى­لىندا دۇنيەگە كەلگەن. جاستا­يى­نان قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاسقان ورازحان كوم­­­­­سومول, پارتيا قاتارىنا ءمۇ­شە­لىككە ءوتىپ, جاستاردى جاقسى ىستەرگە ءتار­بيە­لەدى. 1927 جىلى پار­تيانىڭ جول­داماسىمەن اياگوز ءوڭى­رىنە قىزمەت­كە كەلگەن. 1931 جىلى ۇجىمشارعا باسشىلىق جا­­­سادى. ول جا­نى جايساڭ, تۋرا جولدان تاي­ماي­تىن ازامات ەدى. سول تۋراشىل­دى­عى كەيدە ءوزى­نە كەسىرىن تيگىزىپ جا­تاتىن. كوز الدىندا اشتان قىرى­لىپ جاتقان حالىقتى كورگەندە جانى شىر­قى­راپ, شولاق بەلسەندىلەرگە «بىرەر ۋىس بي­داي­دى بەر­سەڭدەر, نەلەرىڭ كەتەدى, ەلدى قى­رامىسىڭدار» دەپ اشىق ايتا­تىن. سول شىنشىل­دىعى ءۇشىن ۇلت­شىل, مەملەكەت باي­لىعىن تا­لان-تارا­ج­عا ۇشى­رات­تىڭ دەگەن جالامەن اتۋ جا­زاسىنا كەسىلەدى. الايدا, زاڭدى بىلەتىن ساۋاتتى اعامىز ءوزىن قور­عاي الدى. سوندا دا ون جىلعا سوتتالىپ كەتە باردى. اياگوز اۋدانىندا جازىقسىز جاپا شەككەندەر جۇزدەپ سانالا­دى. ەرلەردىڭ ەسىمى ماڭگى ۇمى­تىلماق ەمەس. مۇنىڭ الدىندا دا اياگوز اۋدانىنىڭ بىرنەشە ازا­ماتتارىنا قۇرمەت كورسەتىلگەن. اۋدان اكىمى انۋاربەك مۇح­تار­حانوۆ, اۋداندىق ىشكى ىستەر ءبو­لىمىنىڭ باستىعى شالقار قۇنان­باي, ءاىى باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى مۇقتار جاقىپتىڭ ۇيتقى بولۋىمەن ورازحان قۇل­سەيىتوۆتىڭ ۇزاق جىلعى ەڭبەگى ەسكەرىلىپ, كوشە اتاۋى بەرىلگەن بو­لاتىن. جاقىندا اۋدان جۇرت­شى­­لىعى ورازحان قۇلسەيىتوۆتىڭ ەسكەرتكىش ءمۇسىنىنىڭ جانە كوشەنىڭ اشىلۋىنا وراي مەكتەپ وقۋشى­­لارى, قالا تۇرعىندارىنىڭ قاتى­سۋىمەن ەستە قالارلىقتاي ادەمى كەشتى وتكىزدى. كوشەنىڭ جانە ەسكەرتكىش ءمۇ­سىنىنىڭ اشىلۋىندا اۋدان اكىمى ءا. مۇحتارحانوۆ ءسوز الىپ جينال­عانداردى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىمەن قۇتتىقتادى. «جي­ىرما جىلدىققا – جيىرما جار­قىن ءىس» اكتسياسى اياسىندا ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الىپ, ورازحان اعانىڭ ەتكەن جول­دارىنىڭ كەيىنگى ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە بولاتىنىن ايتتى. اياگوز قالاسى قۇلپىرىپ كەلەدى. و. قۇلسەيىتوۆ كوشەسىنە بيۋدجەتتەن ءبىر تيىن دا قارجى كەتكەن جوق, ول كىسىنىڭ ۇلى, شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ ءبىرىنشى پرورەكتورى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتو­رى, پروفەسسور جەڭىس قۇلسەيى­توۆ­­­تىڭ دوستارى مەن تۋىستارى كو­شەنى جوندەدى, اعاش وتىرعىزدى. اۋداندىق اقساقالدار القا­سىنىڭ توراعاسى الىبەك سارسەم­باي, ەڭبەك ارداگەرى قايىرتاي قاجىعۇلوۆ, وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى كادرلار باسقارما­سىنىڭ باستىعى, پولكوۆنيك قا­­لىمبەك قۇمارعاجين, قاريانىڭ ۇلى جەڭىس ورازحان ۇلى, تاعى باس­قالار رەپرەسسيا قۇربان­دا­رىنا دەگەن قۇرمەت ەرتەڭگى بو­لاشاقتىڭ كەپىلى ەكەنىنە توقتال­دى. و.قۇلسەيىتوۆ تۋرالى كوپ دەرەكتەردى جيناپ, كومەگىن تيگىزگەن «ءمولدىر سانا» گازەتىنىڭ رەداك­تورى ب. شالعىمبايدىڭ «قۇ­­رىش­تان قۇيىلعان قۇدىرەت» اتتى دەرەكتى حيكاياتى نەگىزىندە قالا­داعى №6 مەكتەپتىڭ شاكىرتتەرى ولەڭنەن دەرەكتەردى تىزبەلەپ شىق­تى. مۇنىڭ الدىندا دا ىشكى ىستەر بولىمىندە قىزمەت ەتكەن ازاماتتارعا كوشە اتى بەرىلىپتى. جينالعاندار ەسكەرتكىشتى اشقان سوڭ, ورازحان قۇلسەيىتوۆتىڭ رۋ­حى­نا باعىشتالىپ اس بەرىلدى. تۇستەن كەيىن «قوزى كورپەش بايان سۇلۋ» مادەنيەت ۇيىندە «حح عاسىردىڭ 20-50-جىلدارىنداعى جەكە باسقا تابىنۋ, ونىڭ زار­داپ­تارى, قازىرگى كۇنگى باعا» دەگەن تاقىرىپتا عىلىمي كونفەرەنتسيا ءوتتى. وندا عىلىم دوكتورلارى  ع.قاراساەۆ پەن ە. گريگورەۆ تا­نىم­دىق بايانداما جاساپ, شىعىس قازاقستانداعى سايا­سي قۋعىن-ءسۇر­گىن قۇرباندا­رى­نىڭ قالاي اقتال­عاندارى جايلى كەڭىنەن اڭگى­مە­لەدى. ال №6 مەك­تەپتىڭ ۇستازى جانار الپىس­باەۆا و. قۇلسەيى­توۆ­تىڭ ءومىرى تۋ­را­لى تەرەڭنەن تول­عادى. ونىڭ سوڭى جىر ءمۇ­شاي­راسىنا ۇلاسىپ, ءان مەن كۇيگە كەزەك بەرىلدى. وڭداسىن ەلۋباي. شىعىس قازاقستان وبلىسى, اياگوز اۋدانى.