وتكەن عاسىردىڭ سوناۋ 60,70, تىپتەن ودان بەرگى 80-جىلداردىڭ ءوزىن الىپ قاراساڭىز ستۋدەنتتەردىڭ قولىنان كىتاپ تۇسپەيتىن. ەر بالالاردىڭ پاپكاسى مەن قىزداردىڭ سۋمكالارىندا باسىن قىلتيتىپ قوس-قوستان ءتۇرلى كىتاپتار جۇرەتىن. جوعارعى وقۋ ورنىنداعى كىتاپحانالاردىڭ ءىشى ستۋدەنتتەردەن بوسامايتىن. سول سياقتى ساياباقتار مەن گۇلزارلاردىڭ ورتاسىنداعى ورىندىقتار مەن كوكپەڭبەك كوگال ۇستىندە شالقالاپ جاتىپ الىپ كىتاپتان كوز المايتىن جاستاردىڭ قاتارى تىم كوپ بولاتىن. ەكەۋارا وقىعان كىتاپتارى جايلى پىكىر الماسىپ وتىرعان جاستاردى كورگەندە ەرەكشە سۇيسىنەتىنسىڭ.
ال قازىر شە, جاستار تۇگىل قانشاما جاستى ەڭسەرىپ تاستاعان مىنا بىزدەردىڭ ءوزىمىز كولدەنەڭ بىرەۋگە تاپ سول كەزدەگىدەي سەنىمدى سۇراق بەرە المايمىز, جۇرەكسىنەمىز. سەبەبى, ساعان «اعاي» – دەپ سىزىلىپ ءجون ايتۋدىڭ ورنىنا: «سەنىڭ نە شارۋاڭ بار. مىناداي ينتەرنەتتىڭ جان-جاقتى جەتىلگەن كەزىندە كىتاپ دەگەندى ايتىپ, نە ساندىراقتاپ وتىرسىڭ» – دەپ دۇڭك ەتىپ, جەكىپ تاستاۋى بەك مۇمكىن. بۇرىنعىداي ء«سىز» – دەپ يناباتتى سويلەۋدىڭ اۋىلى الىستاپ كەتكەن. ويتكەنى, ءتارتىپ, تاربيە سولاي بولىپ بارادى. بالكىم, الگىندەي عالامتوردان كوپ وقىپ, كوپ بىلگەنىمىزدىڭ جەمىسى وسى بولسا كەرەك.
«وقىعان», «وقىماعان» دەگەننىڭ دە اراجىگى بار ەكەنىن ەستە ساقتاعان ءجون. مىسالى, ءوز سالاسى بويىنشا جان-جاقتى وقىپ, ءبىلىم الىپ, قانشالىقتى دارەجەدە ساۋاتتىلىق تانىتقانىمەن دە ەل سەنگەن سول ازاماتتارىمىزدىڭ كەيبىرى قوعام ومىرىندە مەملەكەت مۇلكىنە قول سالىپ, اۋىر قىلمىسقا جول بەرىپ جاتادى. تاعى دا سول وقىمىستىلارىمىزدىڭ ءوز انا تىلىنەن بويىن اۋلاق سالىپ, ءدىنىمىز بەن دىلىمىزدەن دە الشاق كەتىپ جاتقانىن كوزىمىز كورىپ ءجۇر. وسى جاقسى قاسيەت پە؟ ارينە, جوق. بۇل, ارينە, سول ازاماتتارىمىزدىڭ بويىندا رۋحاني بايلىقتىڭ, كورەگەندىك پەن پاراساتتىلىقتىڭ جوقتىعىن كورسەتەدى.
سايىپ كەلگەندە كىتاپ, كوركەم ادەبيەت, مەيلى ول ەستەلىك-جيناق بولسىن, وسىنىڭ ءبارى ادام جانىنىڭ ازىعى, سارقىلماس رۋحاني بايلىعى ەمەس پە!
باسپاسوزگە زاۋقى جوق بىلدەي ازاماتتىڭ سايازدىعىنا كۋا بولعان كەزدە قارنىڭ اشىپ, وزەگىڭ تالادى. رەسپۋبليكالىق «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى بەتىندە جاريالانعان قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى پ.سۇيىنكينانىڭ: ء«وزى وقىماعان ۇستاز وزگەنى وقىتا المايدى؟» – دەگەن ماقالاسىندا ايتىلعان جاعدايدىڭ تۇپ-تۋرا كوز الدىڭدا قاز-قالپىندا قايتالانىپ شىعا كەلگەنىن كورگەندە تىنىسىڭ تارىلىپ سالا بەرەدى. جۇمساق كرەسلودا ءىسىپ-كەۋىپ ازەر وتىرعان سول ازاماتتان كەشە كەشكىسىن «حابار» ارناسىنان بەرىلگەن جاڭالىقتار جونىندە سۇراپ ەدىم: «سول تەلەديدارىڭىزدى قاراۋعا دا ۋاقىت جوق, اعاسى» – دەپ تاعى دا سىرت اينالدى.
ءىشىم الەم-جالەم. «ۇكىمەت جاستارعا ۇلكەن ءۇمىت ارتىپ, قىزمەت بەرىپ, ءبىلىمى مەن تاربيەسىن دە سولارعا سەنىپ تاپسىرىپ وتىر. ال, مەكتەپ باسشىسىنىڭ ايتىپ وتىرعانى بولسا مىناۋ. سوندا نە بولعانى؟» – دەگەن وي جان-جاقتان مازالاپ, الگى اۋىلداعى باس پەداگوگتىڭ بولمەسىنەن كەرى شىعۋعا اسىقتىم. نەگە؟ سەبەبى, ونىڭ ايتىپ وتىرعان اڭگىمەسى اۋىلداعى داستارقان ۇستىندە ايتىلاتىن جەڭىل-جەلپى, وسەك اياڭنىڭ توڭىرەگىندە عانا ءوربىپ جاتقانى, شىنى كەرەك, جانىما قاتتى باتتى.
گازەت-جۋرنال, جالپى ءباسپاسوزدى كۇندەلىكتى كۇيكى تىرلىكتەن ءبىر ءسات تە بولسا جوعارى ۇستاپ, ونى قۇمارتا وقۋعا ءتيىس مۇعالىمدەرىمىزدىڭ سىڭايى مىناۋ. ال, بۇگىنگى ءومىر اعىمىنداعى تولاسسىز وزگەرىستەر مەن سونى جاڭالىقتاردى مەيلى ءباسپاسوز, مەيلى تەلەحابار, مەيلى عالامتوردان بولسىن وقىپ, ءبىلىپ, ونى ءوز ۇجىمىندا تەرەڭ تالقىلاپ وتىرۋعا مەكتەپ باسشىلارى ۇيىتقى بولماعاندا, بۇل تىرلىكتى كىم اتقارادى؟
جۋىردا جاڭا كەلگەن گازەت-جۋرنالدارمەن تانىسىپ وتىرعانىم سول ەدى, قالتا تەلەفونىم قوڭىراۋلاتىپ الا جونەلدى. تەتىگىن باسىپ ەدىم, ارعى جاقتان وزىمە ەتەنە تانىس قوڭىر داۋىس سالەمدىكتەن سوڭ «سەرىكباي, بۇگىنگى «ەگەمەنگە» قاراشاش توقسانبايدىڭ: «ايقۇش-ۇيقىش اتاۋلار» دەگەن ماقالاسى شىعىپتى» – دەدى دە, «وتە جاقسى جازىلعان», دەپ ءوز پىكىرىن قوسىپ قويدى. بۇل بورالدايلىق زەينەتكەر, قوعامشىل ازاماتتىڭ ءبىرى سەگىزحان ورىنباساروۆ ەدى. ءوزى ءبىر سونداي جاڭالىققا, ادەپتىلىك پەن يماندىلىققا جانى جاقىن قاريا, ىلعي دا وسىلاي ەتەدى. جالپى, ءوزى جان-جاقتى ءبىلىمدى, ايتار ويى باسىم. سوندىقتان دا بولار مەن ول كىسىنى ءبىلىم مەن بىلىكتىلىگىنە قاراپ بىرقاتار مەكەمە باسشىلارىنان جوعارى ساناپ, بيىك قويامىن.
وسى ءبىر ەكى وقيعانى سانامدا سارالاي وتىرىپ كەيبىر جاستاردىڭ بىلىمسىزدەۋ تۇستارىنا كۇيىنسەم, ال ءبازبىر الگى جاپاكەڭ سياقتى اقساقالداردىڭ وزىق ويلىلىعى مەن كورەگەندىك قاسيەتتەرىنە سۇيسىنە قارايمىن. ارينە, كوپ وقىپ, كوپ ىزدەنگەنگە نە جەتسىن! بۇل سياقتى ادام جانىن جادىراتا تۇسەر جاقسى قاسيەت, اسىرەسە, بۇگىنگى كۇنگى باسشىلىق تىزگىنىن قولىنا ۇستاپ وتىرعان جاستارعا ءتان مىندەت-تالاپتاردىڭ ءبىرى بولسا كەرەك. ءبىز قانشالىق كوپ وقىساق, سونشالىق اتا سالت-داستۇرلەرىمىز بەن ادەت-عۇرىپتارىمىزدى جەتىك ءبىلىپ, مادەنيەتتىلىگىمىز بەن پاراساتتىلىعىمىز دا سولعۇرلىم جوعارى بولارى ءسوزسىز. ءدىنىمىز, ءدىلىمىز بەن تىلىمىزگە دە جاقىنداپ, يماندىلىعىمىز بەن يناباتتىلىعىمىزدىڭ دا بەرىك قالىپتاسا تۇسەرى ايدان انىق.
سەرىكباي تۇرجان,
ارداگەر جۋرناليست
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى
بايدىبەك اۋدانى
