اۋەلگىدە تۇككە دە تۇسىنبەدىم. «بىرنارسە بولىپ قالدى ما» دەپ اينالاما قاراسام, ءبىر توپ بالا ءار ماشيناعا ءبولىنىپ, الدەنە سۇراپ ءجۇر ەكەن. بىزگە دە ءبىر بالا ءبولىندى.
تەرەزەنىڭ اينەگىن تۇسىرگەن مەن ولاردان نە ءۇشىن جۇرگەندەرىن سۇرادىم. بالا يمەنگەن جوق.
– اعاي, بۇگىن جۇما. قايىر-ساداقا بەرىڭىز, – دەدى بەتىمە تىك قاراپ.
قالتامدى قارماندىم.
– بۇگىنگىنىڭ بالالارىنا دەيىن قايىرشى. نە بولىپ كەتكەن ءوزى؟ وسىلاردىڭ اكە-شەشەلەرى بار ما ەكەن, تەگى؟ – دەپ قاسىمداعى جولسەرىگىم كۇڭكىلدەدى.
– ە, اكە-شەشەسى بولماسا, بۇل بالالار قايدان كەلدى؟ لايلەك قۇس اكەلىپ تاستاماعان شىعار, – دەدى ەكىنشى جولاۋشى.
«ياپىراي, وسى بالالاردىڭ وسكەندە بويلارىنا تىلەمسەكتىك جامان ادەت ءسىڭىپ كەتپەس پە ەكەن؟» دەپ كۇيزەلە وتىرىپ ويلادىم.
اركىم-اركىمنەن بەس-ون تەڭگە جيناپ العان جەتكىنشەكتەر جول بويىندا ءماز-مەيرام بولىپ قالا بەردى. ءبىر-بىرىنە قانشا تاپقاندارىن كورسەتىپ, ىرجاڭ-ىرجاڭ ەتەدى.
بۇلارعا اكە-شەشەسى «كوشەگە شىعىپ قايىر سۇراڭدار» دەپ ايتپاعان شىعار. سوندا ولار مۇنداي ادەپسىزدەۋ ادەتكە قايدان بارىپ ءجۇر؟
– شىركىن, بالالىق-اي! بۇلاردىڭ دا باسقالار سياقتى بالمۇزداق جەگىلەرى كەلەدى عوي, – دەدى مەنىڭ ويىمدى وقىپ كەلە جاتقانداي جانىمداعى جولاۋشى بالالاردى اقتاپ الماق بولىپ.
ونىڭ بۇل پىكىرىنە مەن ءلام-ليم دەپ ءتىل قاتپادىم.
بالمۇزداقتى اركىم-اق جەگىسى كەلەدى. ءتىپتى, ۇلكەندەر دە. بىراق ونى ادال ەڭبەكپەن تاپپاس پا؟ بۇگىن اركىمگە تەلمىرىپ كوزىن ساتقان بالا ەرتەڭ ەسەيگەندە ماسىلدىق پيعىلدان, جاتىپىشەر جالقاۋلىقتان, سۇمىراي سۇرانشاقتىقتان, تەكسىز تىلەمسەكتىكتەن ارىلا الار ما ەكەن؟ اباي اتامىز ايتقان «تەپ-تەگىس جۇرتتىڭ ءبارى بولدى الارمان» وسىنداي قاراۋسىز قالعان قالقاتايلارىمىزدان شىقپاي ما؟
* * *
كۇنى كەشە, ءيا, كۇنى كەشە باعدارشامنىڭ قىزىل جارىعىنا كولىگىمىز تۇرىپ قالدى. ءبىر جاس بالا جۇگىرىپ كەلىپ, تەرەزەمىزدى قاقتى. «تاعى دا سۇرانشاق بالالار بولدى عوي» دەپ تىرجىڭ ەتتىم. وتكەندە عانا باعدارشامنىڭ قىزىل جارىعىنا توقتاعان اۆتوكولىكتەگى جولاۋشىلاردان تەڭگە سۇراپ جۇرگەن بالالاردى كورگەنمىن. ونىڭ الدىندا اۋىزاشاردان بۇرىن جاراپازان ايتىپ, كولىك يەلەرىنەن, جولاۋشىلاردان تەڭگە جيناپ جۇرگەندەردى كەزىكتىرگەنبىز. ءسىرا, بۇل دا سولاردىڭ «سورتىنان عوي» دەگەن ءبىر وي قىلاڭ بەرگەنى راس.
بىراق بۇل بالا قايىر سۇراعان جوق.
– اعا, تۋ الاسىز با؟ – دەدى.
قاراسام, بالاقايدىڭ قولىندا ءبىر بۋما جالاۋشا. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك تۋىنىڭ شاعىن كوشىرمەسى. جەڭىس كۇندەرى بيىكتەردە جەلبىرەيتىن مەملەكەتتىك تۋ ادامدارعا قاشان دا اسقاق رۋح سىيلايدى. تۋدىڭ باعاسى قىمبات. وسى تۋدىڭ جەڭىس تۇعىرىندا جەلبىرەۋى ءۇشىن قانشاما ەرلەر جاندارىن پيدا ەتپەدى دەسەڭىزشى. بويىمدى ءبىر الاپات سەزىم بيلەدى.
– اعاي, الىڭىزشى. ەلۋ تەڭگەدەن عانا, – دەدى بالاقاي.
ءبىز ءتورت جالاۋشا ساتىپ الدىق.
– كولىگىمنىڭ ىشىنە ءىلىپ قويامىن. مىنا جەرگە. سوندا مەنىڭ كولىگىمە مىنگەندەردىڭ قاشان دا وتانسۇيگىشتىك سەزىمى ويانادى. ال, شەتەلدىكتەر كولىگىمە مىنە قالسا, «بۇل ەل نە دەگەن پاتريوت» دەپ سۇيسىنەتىن بولادى, – دەدى تاكسي جۇرگىزۋشىسى.
– مەن دە جۇمىس بولمەمە, ۇستەلىمنىڭ ۇستىنە قويامىن, – دەدىم ءۇنسىز قالۋدى ورىنسىز ساناپ.
وسى ءبىر ءسات قۇيتاقانداي بولىپ جۇمىس ىستەپ جۇرگەن بالاقايدى قۇشاقتاپ, باۋىرىما باسقىم كەلىپ كەتتى. ءيا, ول ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. سول ازعانتاي عانا ەڭبەگىمەن بالكىم اناسىنا كومەكتەسىپ جۇرگەن شىعار. الدە قىركۇيەكتەگى ساباعىنا قاجەتتى وقۋ قۇرالدارىن ءوز ەڭبەگىمەن العىسى كەلگەن بولار.
سوڭىما بۇرىلىپ قاراسام, جالاۋشا ۇستاعان بالا جول جيەگىندە تۇر ەكەن.
كوڭىل پەردەسىن ءبىر تولقىن تەربەپ ءوتتى. بۇلدىراپ قالىپ بارا جاتقان بالاقايعا سۇيسىنگەنىم سونشا, قايتا بارىپ تاعى دا جالاۋشا العىم كەلىپ كەتتى.
ءيا, ول ەرتەڭ ۇلكەن ازامات بولادى. ەڭبەكتىڭ, بەينەتتىڭ قادىرىن بىلەدى. بارىنەن بۇرىن ەشكىمگە كوزىن ساتىپ, تەلمىرمەيدى. ءوز ەڭبەگىمەن ادال نانىن تاۋىپ جەيدى. ال, بىزگە قاشان دا نانىن ادالداپ جەيتىن ازاماتتار كەرەك!
سابىربەك ولجاباي
