جۇمىسپەن قامتۋ – باستى باعىت
الدىمەن ءسوز كەزەگى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆكە بەرىلىپ, ول ءونىمدى جۇمىسپەن قامتۋ جانە كاسىپكەرلىكتى جاپپاي دامىتۋ باعدارلاماسىنىڭ بيىلعى جەتى ايداعى كورسەتكىشتەرىنە توقتالدى.
ونىڭ مالىمەتىنشە, وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا جالپى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ەلىمىزدە 5,1 پايىزدان 4,9 پايىزعا ازايعان. سونىڭ ناتيجەسىندە جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ سانى – 0,8 پايىزعا, جالدامالى جۇمىسكەرلەردىڭ سانى 1,5 پايىزعا وسكەنى بايقالعان.
جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ رەسمي مالىمەتىنە قاراعاندا, ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 170 206 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى پايدا بولعان. بۇل جوسپارداعى بولجامنىڭ 62 پايىزى. بىراق سوعان قاراماستان ەلىمىزدىڭ كەيبىر وڭىرىندە جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ قارقىنى ءالى دە تومەن, دەيدى ۆيتسە-مينيستر. ايتالىق, باتىس قازاقستان, ماڭعىستاۋ, الماتى وبلىستارىنداعى كورسەتكىش كوڭىل كونشىتپەيدى. جاڭادان اشىلعان جۇمىس ورىندارىنىڭ 69,5 پايىزى نەمەسە 118 مىڭى تۇراقتى جۇمىس بولسا, جامبىل, قوستاناي, قاراعاندى وبلىستارىندا تۇراقتى جۇمىس ورىندارىنىڭ ۇلەسى 50 پايىزعا دا جەتپەيدى.
بۇدان كەيىن باعدارلامانىڭ ورىندالۋ بارىسىنا ويىسقان ۆيتسە-مينيستر اتالعان قۇجاتتى دايىنداۋ بارىسىندا ۇكىمەت نەگىزگى ءۇش باعىتتى ايقىنداعانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – جۇمىسسىز جانە قولىنا ىلىككەن جۇمىستى ىستەپ جۇرگەن ازاماتتاردى جاپپاي وقىتۋ جانە ولاردى قىسقا مەرزىم ىشىندە وقىتىپ, كاسىپتىك ماماندىققا باۋلۋ. جالپى, باعدارلامانىڭ بۇل باعىتى ەلىمىزدەگى ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ ساپاسى تومەندەپ كەتۋىنەن تۋىنداعان ەكەن. قازاقستاندىقتاردىڭ 25 پايىزى مەكتەپتىك بىلىممەن قالىپ قويسا, ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ تەڭ جارتىسىنا جۋىعىندا ارناۋلى ورتا ءبىلىم دە جوق. ولاردى وقىتىپ, بەلگىلى ءبىر ماماندىققا ۇيرەتۋ ارقىلى ۇكىمەت ەڭبەك نارىعىنداعى جاعدايدى ساۋىقتىرا تۇسپەك. وقىتۋ شارالارىمەن ءبىرىنشى كەزەكتە ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدەن وتپەي, وقۋعا تۇسە الماي قالعان 21 مىڭداي جاس قامتىلماق. مۇنداي ازاماتتاردى 1 قىركۇيەكتەن باستاپ وقۋعا قابىلداۋعا ەلىمىزدىڭ 321 تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم ورىندارى دايىن تۇر.
وقىتۋدىڭ ەكىنشى ءتۇرى – قىسقا مەرزىمدەگى كاسىبي وقۋمەن بيىلعى ءساۋىر ايىنان باستاپ, 28 مىڭ جۇمىسسىز ازامات قامتىلعان. ب.نۇرىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, مينيسترلىك «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بىرلەسىپ, كاسىپورىنداردىڭ جانىنان وقۋ ورتالىقتارىن قۇرۋدى باستاعان. بۇل باستاما وقۋ ساپاسىن ارتتىرىپ قانا قويماي, بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ سول كاسىپورىندا جۇمىسقا ورنالاسۋىنا مۇمكىندىك بەرمەك. ازىرشە وسىنداي 39 ورتالىقتىڭ ءتىزىمى انىقتالىپتى. جىل سوڭىنا دەيىن قىسقا مەرزىمدى كاسىپتىك وقىتۋمەن 70 مىڭنان استام ادامدى قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
باعدارلامانىڭ ەكىنشى باعىتى – ەل ازاماتتارىن كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىتۋ جانە جەڭىلدەتىلگەن شاعىن نەسيە بەرۋ ارقىلى ولاردىڭ بيزنەس باستامالارىن قولداۋ. بۇل «باستاۋ-بيزنەس» جوباسى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر, دەيدى ۆيتسە-مينيستر. بۇگىنگە دەيىن بيزنەس نەگىزدەرى جونىندە 7 834 ادام ءبىلىم الىپ, ونىڭ 5 707-ءسى كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ سەرتيفيكاتىن الىپتى.
ال باعدارلاما اياسىنداعى شاعىن نەسيەلەردى بەرۋ جۇمىستارى ەندى عانا جاندانا باستاعان. نەسيەلەۋ ءۇشىن 37 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. ونىڭ ىشىندە اۋىل جانە شاعىن قالالار ءۇشىن – 27 ملرد تەڭگە, قالالارعا – 10 ملرد تەڭگە جوسپارلانعان. «وكىنىشكە قاراي, ءتيىستى مينيسترلىكتەردىڭ ينديكاتيۆتى جوسپارلارى بويىنشا كاسىپكەرلىكتى قولداۋدى جاپپاي ىسكە اسىرۋ ماسەلەسى دىتتەگەن ماقساتىنا جەتپەي تۇر. سوندىقتان شاعىن نەسيەلەۋمەن بارىنشا كوپ ازاماتتى قامتۋ ءۇشىن كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن جانە «قازاگرو» حولدينگىمەن بىرلەسىپ, باعدارلاماعا بىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزدىك. وسىلايشا, بۇرىنعى «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا قايتارىلعان قاراجات ەسەبىنەن قوسىمشا نەسيە بەرە باستادىق. 1 تامىزداعى جاعداي بويىنشا, اۋىلدىق جەردە 12 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 3 102 نەسيە بەرىلدى, سونىڭ ىشىندە 1 216-سى سول جۇمىسپەن قامتۋ جول كارتاسى بويىنشا قايتارىلعان قاراجات ەسەبىنەن بەرىلگەن نەسيە», دەيدى ب.نۇرىمبەتوۆ.
ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قالالاردا نەسيە بەرۋ ءالى باستالماپتى. بىراق الەۋەتتى نەسيە الۋشىلاردىڭ تىزبەسى تولىق دايىن. دەگەنمەن جاڭا باعدارلاما بويىنشا قازىرگى قارقىنعا ىلەسە الماي كەلە جاتقان وڭىرلەر دە بار ەكەن. مىسالى, شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 32 ادام عانا, ياعني جوسپارداعى بولجامنىڭ 6 پايىزى عانا, وڭتۇستىك قازاقستاندا – 21 پايىز, قىزىلوردا وبلىسىندا 23 پايىزى عانا نەسيەگە ىلىگىپ وتىر. سوندىقتان ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, نەسيەلەۋگە قوسىمشا شارالاردى قاراستىرۋ جونىندە ۇسىنىستار ازىرلەنۋدە.
باعدارلامانىڭ ءۇشىنشى باعىتى – حالىقتى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ جانە ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ ۇتقىرلىعىن ارتتىرۋ. بۇگىندە بيۋدجەتتەن سۋبسيديالاناتىن الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا, جاستار پراكتيكاسىنا جانە قوعامدىق جۇمىستارعا بارلىعى 94 مىڭ ادام جىبەرىلگەن ەكەن. ارينە, مۇنىڭ ءبارى ۋاقىتشا جۇمىستار. ال ەلىمىزدەگى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارى باعدارلاما اياسىندا 120 مىڭ ادامدى تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاستىرعان. بۇعان جۇمىس بەرۋشىلەر تاراپىنان ۇسىنىلعان 193 مىڭنان استام ۆاكانسيا سەپتىگىن تيگىزگەن كورىنەدى.
ال ەڭبەك ۇتقىرلىعىن ارتتىرۋ شارالارى اياسىندا ۇكىمەت ىشكى قونىس اۋدارۋشىلاردى قابىلدايتىن 4 وبلىستى ايقىنداعان. ونداي وبلىستاردىڭ قاتارىندا سولتۇستىك قازاقستان, پاۆلودار, شىعىس قازاقستان, قوستاناي وبلىستارى بار. بۇل وڭىرلەرگە بەس وبلىستىڭ, اتاپ ايتقاندا, وڭتۇستىك قازاقستان, جامبىل, الماتى, ماڭعىستاۋ, قىزىلوردا وبلىستارىنىڭ تۇرعىندارىن قونىستاندىرۋ ارقىلى ەڭبەك نارىعىنداعى جاعدايدى جاقسارتۋ ماقساتى تۇر. بيىل وڭتۇستىك قازاقستان, ماڭعىستاۋ جانە الماتى وبلىستارىندا سولتۇستىك وڭىرلەردەگى جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ قاتىسۋىمەن وڭىرارالىق جۇمىس جارمەڭكەلەرى وتكىزىلىپتى. سونىڭ ناتيجەسىندە 2 388 وتباسى سولتۇستىك وڭىرلەردە ۇسىنىلعان جۇمىسقا ورنالاسا وتىرىپ, ەرىكتى تۇردە قونىس اۋدارۋعا نيەت بىلدىرگەن. بۇگىندە باعدارلاما شەڭبەرىندە وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە ازىرشە 172 وتباسى كوشىپ بارعان, ەندى تاعى 1 279 وتباسى قونىس اۋدارۋعا دايىن وتىر. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, وسى وبلىستارعا كوشەمىن دەۋشىلەردىڭ جول شىعىندارىن وتەۋ, تۇرعىن ءۇي جالداۋعا سۋبسيديانى ساقتاۋ شارالارى قاراستىرىلماق. سونداي-اق, كوشىپ كەلۋشىلەردىڭ بارلىق ورنالاسۋ ماسەلەلەرىن شەشىپ, تۇراقتى جۇمىسقا قابىلدايمىن دەگەن جۇمىس بەرۋشىلەرگە سۋبسيديا دا بەرىلۋ جوسپارلانۋدا. ءتىپتى قونىس اۋدارۋشىلارعا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى ارقىلى تۇرعىن ءۇي نەسيەسىمەن سۋبسياديالار بەرۋدىڭ جەڭىلدەتىلگەن جۇيەسى, اۋىل شاۋراشىلىعىمەن اينالىسۋ ءۇشىن وتەۋسىز پايدالانۋ قۇقىمەن جەر تەلىمدەرىن كونكۋرسسىز بەرۋ, جاڭا بيزنەس يدەيالارى بار, «باستاۋ-بيزنەس» جوباسى بويىنشا ءبىلىم الىپ, كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وڭ قورىتىندىسىنا يە بولعاندارعا گرانتتار بەرۋ جانە «سەرپىن» جوباسىنا قاتىسۋشى تۇلەكتەردى ولاردىڭ شىققان وڭىرلەرىنە قاراماي, باعدارلاما قاتىسۋشىلارى قاتارىنا ەنگىزۋ سەكىلدى ىنتالاندىرۋ شارالارى قاراستىرىلماق. بۇل شارالارعا قاجەتتى قوسىمشا قاراجات, ونىڭ ىشىندە 2018 جىلى 7,3 ملرد تەڭگە تولىقتاي ەسەپتەلىپ, بۇگىندە قارجى مينيسترلىگىنىڭ قاراۋىندا جاتىر.
كاسىپكەرگە قولداۋ كوپ
ۇكىمەتتە قارالعان ماسەلەلەر بويىنشا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ بايانداما جاسادى. بۇل مينيسترلىككە كاسىپكەرلىك قىزمەتتى ميكروكرەديتتەۋدى باسقارۋ, قالالارداعى كاسىپكەرلەردى نەسيەلەۋگە كەپىلدىك بەرۋ جانە جۇمىسسىزدار مەن ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان حالىقتى وقىتۋدى كوزدەيتىن «باستاۋ-بيزنەس» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ جۇكتەلگەن. ت.سۇلەيمەنوۆ 2017 جىلى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 49,1 ملرد تەڭگە بولىنگەنىن, ولاردىڭ 30 ملرد تەڭگەسى جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەر ارقىلى كەلگەنىن باياندادى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بىرىڭعاي باعدارلاماعا قاتىسۋشىلار 182,8 ملرد تەڭگە سوماعا سالىق تولەسە, بىرلەسكەن ءونىم شىعارۋ 2,6 ترلن تەڭگەنى قۇراعان.
بيىلعى 1 شىلدەدەگى جاعداي بويىنشا سىياقى مولشەرلەمەسىن سۋبسيديالاۋ ەسەبىنەن 1 024 كاسىپكەر جوبالارىن قارجىلاندىرۋ جاعدايىن جاقسارتىپ الىپتى. بەرىلگەن سۋبسيديالاردىڭ جالپى كولەمى 17,5 ملرد تەڭگەنى قۇراسا, 505 كاسىپكەر 17,1 ملرد تەڭگە سوماعا نەسيەلەر بويىنشا كەپىلدىك العان. كەپىلدىكتەردىڭ جالپى مولشەرى 6,8 ملرد تەڭگەنى قۇراعان.
قالالارداعى كاسىپكەرلەر ءۇشىن مەملەكەت اتىنان كەپىل بولاتىن «دامۋ» قورىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس, بۇل باعدارلاماعا قاتىسۋعا بانكتەر دە قىزىعۋشىلىق ءبىلدىرىپ وتىر ەكەن. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, 10 ملرد تەڭگە كولەمىندەگى قارجى ءليميتى باعدارلاما تالابىنا ساي كەلەتىن ەكىنشى دەڭگەيلى 6 بانككە ۇلەستىرىلگەن. اتاپ ايتقاندا, قارجى «حالىق بانكى», «نۇربانك», «بانك تسەنتركرەديت», «ەۋرازيا بانكى», «اتف بانك» جانە «سبەربانك» اق-تار اراسىندا بولىنگەن. سوندىقتان باعدارلاماعا قاتىسقىسى كەلەتىن كاسىپكەرلەر جوبا ءتۇزىپ, ءتيىستى قارجىنى الۋ ءۇشىن وسى اتى اتالعان بانكتەرگە بارۋى قاجەت.
ت.سۇلەيمەنوۆ ىسكەرلىگىن ەندى باستاعان اۋىل كاسىپكەرلەرى «باستاۋ-بيزنەس» جوباسى بويىنشا بيزنەستى جۇرگىزۋ نەگىزدەرىن وقىپ, كاسىپكەرلىكتىڭ قىر-سىرىنا قانىعا الاتىنىن جەتكىزدى. ءناسىبىن كاسىپتەن تاپقىسى كەلگەندەر ءبىر اي بويى بيزنەستى جۇرگىزۋ داعدىلارىنا بەيىمدەلىپ, بولاشاق كاسىبىنە قاتىستى كوپتەگەن مالىمەت الا الادى. ولارعا وقۋ كەزىندە 16 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ءبىر رەتتىك شاكىرتاقى تاعايىندالادى. بۇگىندە بيزنەس تاعىلىمدامادان 5 700 ادام وتكەن. ولاردىڭ 4 200-ءى بيزنەس جوسپارىن ۇسىنعان. وبلىستىق كوميسسيا 3 900 جوبانى ماقۇلداپ, وقۋدان وتكەندەرگە 67,8 ملن تەڭگە سوماسىندا شاكىرتاقى بەرىلىپتى.
ۇكىمەت وتىرىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى قايرات ايتۋعانوۆتىڭ ونىكتى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ بارىسى تۋرالى ەسەبى تىڭدالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بيىل باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا ارنايى قاراجاتتار قاراستىرىلىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, 27,1 ملرد تەڭگە – شاعىن نەسيەلەندىرۋگە بيۋدجەتتىك نەسيەگە, 2,8 ملرد تەڭگە – شاعىن نەسيەلەردى كەپىلدەندىرۋگە, 418 ملن تەڭگە حقۇ وپەراتسيالىق شىعىندارىن سۋبسيديالاۋعا بولىنبەك.
2017 جىلعى 1 تامىزداعى جاعداي بويىنشا باعدارلاما اياسىندا قاراستىرىلعان 27,1 ملرد تەڭگەنىڭ 11,7 ملرد تەڭگەسى (43%) يگەرىلىپ, 2 602 شاعىن نەسيە بەرىلگەن.
قولعا الىنعان شارالاردىڭ ارقاسىندا 6 384 جۇمىس ورنى اشىلىپ, 4 083 جاڭا جەكە كاسىپكەرلىك تىركەلىپتى. بۇعان قوسا, 4 254 ستارتاپ جوبا قارجىلاندىرىلعان.
ەڭبەك نارىعى ەسكەرىلەدى
"ونىكتى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ءبىرىنشى باعىتى – تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىمى بار كادرلاردى دايىنداۋ. قازىرگى تاڭدا وسى باعدارلاما بويىنشا ءبىلىم العىسى كەلەتىن 12 مىڭ 500 ۇمىتكەردەن ءوتىنىش كەلىپ ءتۇسىپتى. بۇل جوباعا قوسىمشا 3,4 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەرگە جىبەرىلگەن. بۇل تۋرالى ۇكىمەت وتىرىسىندا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ مالىمدەدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, مينيسترلىك باعدارلاما اياسىندا ەڭبەك نارىعىنىڭ تالاپتارىن ەسكەرە وتىرىپ, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىمى بار كادرلار دايارلاۋعا ۇنەمى مونيتورينگ جۇرگىزىپ وتىرادى. 2017 جىل مەن 2021 جىل ارالىعىندا اتالعان باعىت بويىنشا 320,5 مىڭ ادام تارتىلماق.
باعدارلاما بويىنشا بيىلعى 9-10 سىنىپتاردى جانە بىلتىر مەكتەپ بىتىرگەن تۇلەكتەرگە ارنالعان 1 جىلدان 3 جىلعا دەيىنگى وقىتۋ باعدارلامالارى بار. ولاردى كوللەدجدەردە وقىتۋ قاراستىرىلعان. قازىرگى تاڭدا وڭىرلەردە 1 850 موبيلدىك توپ قۇرىلىپتى. ولار كادرلاردى دايارلاپ, ادامداردىڭ ءتىزىمىن جاسايدى. جاستارعا ءبىلىم بەرەتىن كوللەدجدەر انىقتالىپ, ەندىگى كەزەكتە ماماندىقتاردى بەكىتۋ ءۇشىن وڭىرلىك كوميسسيالار جۇمىس ىستەپ جاتىر.
ۇكىمەت وتىرىسىن تۇيىندەگەن پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ ونىكتى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ مەن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلامالارىن ورىنداۋ بويىنشا اعىمداعى جاعدايعا باعا بەرە كەلە, بۇل باعدارلامالاردى ءالى دە جەتىلدىرە ءتۇسۋ ءۇشىن بىرقاتار تاپسىرما جۇكتەدى. سونداي-اق, ولاردى جاقسارتۋ جانە ودان ءارى ىسكە اسىرۋ بويىنشا بىرقاتار تاپسىرما بەردى. ۇكىمەت باسشىسى جەرگىلىكتى اكىمدەرگە جۇمىستى جالعاستىرۋدى جانە باعدارلاماداعى ماقسات-مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىنداعى ۇسىنىستاردى ەسكەرۋدى تاپسىردى.
جيىننان كەيىن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ جانە ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى عاليا جولدىباەۆا ۇكىمەتتىڭ ءباسپاسوز ورتالىعىندا ونىكتى جۇمىسپەن قامتۋ مەن جاپپاي كاسىپكەرلىك باعدارلاماسى تۋرالى بريفينگ وتكىزىپ, جۋرناليستەردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى.
قىمبات توقتامۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
