مەملەكەتسىز ازاماتتىق قوعام ءومىر سۇرە المايدى. ال ازاماتتىق قوعام دامىعان جاعدايدا جەكە تۇلعانىڭ نەگىزگى قۇقىقتارى مەن ەركىندىكتەرى زاڭ جۇزىندە قامتاماسىز ەتىلەدى, ساياسي جاعىنان قورعالىپ, ۇيلەسىمدى دامۋ ءۇردىسى كورىنىس بەرەدى. ەل دامىعان دەموكراتيالىق مەملەكەتكە اينالىپ, ازاماتتار وركەندەگەن ازاماتتىق قوعامدى قۇرايدى. جالپى, ءۇشىنشى سەكتور – ەلدەگى قوعامدىق-ساياسي ۇردىستەردىڭ دەموكراتيالانۋىنا وڭ ىقپالىن تيگىزەتىن كۇش.
ەلىمىزدە تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان باستاپ, ازاماتتىق قوعامنىڭ نەگىزى رەتىندە سانالاتىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ قالىپتاسۋىنا جانە دامۋىنا ساياسي, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك قولداۋ-كومەكتەر مۇمكىندىگىنشە جاسالىپ كەلەدى. ولاردىڭ قوعامداعى ءرولىن ارتتىرۋعا ەلباسىمىز دا ۇلكەن ءمان بەرىپ وتىر. العاش رەت شاقىرىلعان ازاماتتىق فورۋمعا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى قاتىستى, وندا سويلەگەن سوزىندە پرەزيدەنت ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتىن ارتتىرۋداعى الاتىن ورنىنا, سونداي-اق, ساياسي تۇراقتىلىق پەن ەتنوسارالىق ىنتىماقتى نىعايتۋداعى رولىنە جان-جاقتى توقتالعان بولاتىن.
«100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا دا ەلىمىزدە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىن ءارى قاراي دامىتىپ, ولاردىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋعا ەرەكشە ماڭىز بەرىلىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى قولعا الىنعان جانە ىسكە اسىرىلعان جۇمىستار از ەمەس. راس, كەز كەلگەن ماسەلەنىڭ زاڭنامالار اياسىندا جۇزەگە اسىرىلاتىنى, ونىڭ ءارى قاراي دامىتىلاتىنى بەلگىلى. باسەكەلەستىكتى, ىسكەرلىكتى قاجەت ەتەتىن قازىرگى زاماندا بىرقاتار وزگە سالالار سياقتى ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ نىعايۋىنا, ولاردىڭ قىزمەتتەرىنىڭ جاندانۋىنا ىقپالىن تيگىزەتىن جاڭا زاڭناما قاجەت ەدى. وسىنى ءوز جاۋاپكەرشىلىگىنە العان ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ۇسىنىستارىن ەسكەرە وتىرىپ, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەپ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىنا ۇسىندى.
بۇل قۇجاتتىڭ ماڭىزى ءۇشىنشى سەكتور ءۇشىن عانا ەمەس, ەلىمىزدەگى وزگە سالالار ءۇشىن دە زور بولماق. ويتكەنى, زاڭ جوباسىندا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس ناتيجەلەرىن باعالاۋدى ەنگىزۋ قاراستىرىلعان. ونىڭ ەڭ باستى ەرەكشەلىگى – ول تۇرعىنداردىڭ مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس اياسىندا ىسكە اسىرىلاتىن قىزمەت ساپاسى مەن وعان قاناعاتتانۋ دارەجەسىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار, مۇندا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس بويىنشا جۇزەگە اسىرىلاتىن قىزمەت كورسەتۋلەردىڭ ساپاسى مەن مازمۇندىلىعىنا, شارتتارى مەن باعالاۋ كريتەريلەرىنە بىرىڭعاي تالاپتار, ياعني ستاندارتتار ەنگىزۋلەر ۇسىنىلىپ وتىر. بۇعان قوسا, ەلىمىزدە ۇەۇ-لارعا ارنالعان گرانتتار مەن سىيلىقتار تاعايىنداۋ ماسەلەسى دە قاراستىرىلعان. مىنە, بۇل ءۇشىنشى سەكتور قۇرىلىمدارى مەن ۇيىمدارىنا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋدىڭ ناقتى كورىنىسى بولىپ تابىلادى.
«100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنا سايكەس, ازاماتتىق قوعام سالاسى بويىنشا بيىلعى جىلى 55 جوبانى ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن. بۇگىندە وسىعان قاتىستى جۇمىستار بەلسەندى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلەدى. قولعا الىنعان جوبالاردىڭ تاقىرىپتارى الۋان ءتۇرلى. بالالار مەن جاستاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, پاتريوتتىق تاربيە, ۇەۇ-نىڭ الەۋەتى مەن ولاردىڭ وڭىرلەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا قوسقان ۇلەسىنە تالداۋ جاساۋ, راديكالدى يدەولوگيادان زارداپ شەككەن ازاماتتاردى وڭالتۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالار سياقتى وزەكتى دە وتكىر جوبالار بار. سونداي-اق, بۇعان تاقىرىپتى قالىپتاستىرۋ راسىمىنەن باستاپ مونيتورينگ پەن باعالاۋعا دەيىن مەملەكەتتىك-الەۋمەتتىك تاپسىرىسقا قاتىستى مالىمەتتەر جيناقتالاتىن ەلەكتروندى اقپاراتتىق رەسۋرستى ازىرلەۋ جانە ونى ەنگىزۋ ماسەلەسىن قوسۋعا بولادى.
بيىلعى جىلى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى گرانتتىق قارجىلاندىرۋ شامامەن 588 ميلليون تەڭگەنى قۇرايدى. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا, قارجىلاندىرۋ ءۇش ەسەگە ۇلعايتىلعان. سونىمەن بىرگە, گرانتتاردى ۇيلەستىرۋ تاقىرىپتارى ەداۋىر كەڭەيتىلدى, گرانتتار سومالارى تۇرعىنداردىڭ اتاۋلى جۇمىس ءۇشىن بولىنەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. گرانتتىق قارجىلاندىرۋ تاجىريبەسىن ءارى قاراي جەتىلدىرۋ شارالارى دا قولعا الىنىپ جاتىر. ال ءتيىستى گرانتتاردى بولۋمەن وتكەن جىلى قۇرىلعان «ازاماتتىق باستامالاردى قولداۋ ورتالىعى» كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعامى ۇلگىسىندەگى قارجىلاندىرۋ ورتالىعى اينالىسادى.
اعىمداعى جىلدىڭ ماڭىزدى جەتىستىگىنىڭ ءبىرى رەتىندە جىل باسىندا گرانتتار بويىنشا كونكۋرستىق راسىمدەردىڭ وتكىزىلگەنىن اتاۋعا بولادى. ناتيجەسىندە گرانتتىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ مەرزىمى ۇلعايتىلدى. ءوز كەزەگىندە ولار ءۇشىن بۇل ساپالى ناتيجەنىڭ كەپىلى بولىپ تابىلادى. وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا ۇەۇ-لار ءۇشىن مەملەكەتتىك گرانتتار ءبولۋ بويىنشا اقپان جانە مامىر ايلارىندا ەكى كونكۋرس وتكىزىلدى.
ءۇشىنشى سەكتوردى نىعايتۋعا بايلانىستى قولعا الىنعان يگى شارانىڭ تاعى ءبىرى – گرانتتىق قارجىلاندىرۋ اياسىندا اۋىلدىق اۋدانداردى قوسا العاندا, ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرى بويىنشا حالىقتىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە باعالاۋ جۇرگىزىلىپ جاتقاندىعى دەر ەدىك. قازىرگى كەزدە وسى ماسەلەگە بايلانىستى كەشەندى زەرتتەۋ جۇرگىزۋگە ۇسىنىمدار ازىرلەنۋدە. سول كەشەندى زەرتتەۋ ناتيجەسى بويىنشا ەلىمىز تۇرعىندارىنىڭ قاجەتتىلىكتەرى كارتاسى جاسالادى. سونداي-اق, ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن باستاۋ العان جوبالاردىڭ قاتارىنا قازاقستاننىڭ ەرىكتىلەر ۇيىمدارىنىڭ كارتاسىن قۇرۋ جوباسىن دا قوسۋعا بولادى. قازىرگى كەزدە كوپشىلىك اراسىندا قىزىقتى دەپ تانىلعان بۇل جوباعا قاتىستى ءىس-شارالار ويداعىداي جۇرگىزىلۋدە. جوبا ششەڭبەرىندە قازاقستاندىق ەرىكتىلەر ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتى ناقتى كورسەتكىشتەر بويىنشا تالدانادى. ەرىكتىلەر ۇيىمدارىنىڭ كارتاسىندا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ نەمەسە باستاماشىل توپتاردىڭ جانە ەرىكتىلەر ۇيىمدارىنىڭ زەرتتەيتىن وڭىرلەردەگى قاجەتتىلىكتەرى باياندالادى.
ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋعا باعىتتالعان يننوۆاتسيالىق جوبانىڭ تاعى ءبىرى – ۇەۇ-نىڭ مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا قوسقان ۇلەسىن باعالاۋ جوباسى. اتالعان جوبادا ۇەۇ-نىڭ ەلىمىزدىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسىن باعالاۋ ادىستەمەسىن جاساۋ كوزدەلگەن. ادىستەمە قاناتقاقتى اپروباتسيالاۋ ۇدەرىسىنە نەگىزدەلەدى جانە تۇراقتى قولدانۋدىڭ ناقتى الگوريتمى بولادى. وسى تۇستا اتاپ وتەيىك, بيىلعى جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنان باستاپ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ مالىمەتتەر بازاسىنىڭ infonpo.kz ينتەرنەت-پورتالى ىسكە قوسىلدى, سول بويىنشا ۇەۇ-لار ەلەكتروندى پورتال ارقىلى ءوزىنىڭ قىزمەتى تۋرالى مالىمەتتەردى تولتىرادى, ءوز بەتىنشە جۇكتەيدى جانە جاڭعىرتادى. مالىمەتتەر بازاسىندا بولعان جاعدايدا ۇەۇ-لارعا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس بويىنشا كونكۋرستان ءوتۋ كەزىندە قوسىمشا بالل بەرىلەدى. سونداي-اق, infonpo.kz-عا تىركەلۋ ۇەۇ-لارعا گرانت الۋ كونكۋرسىنا قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال مالىمەتتەر بازاسىندا تىركەلمەگەن ۇەۇ مەملەكەتتەن گرانتتىق قارجىلاندىرۋعا ۇمىتكەر بولا المايدى.
«100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنا سايكەس, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىن دامىتۋ ماقساتىندا «كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدار تۋرالى» زاڭعا ۇەۇ-نىڭ ءوز قىزمەتتەرى بويىنشا مىندەتتى ەسەپتىلىگى جونىندە تالاپ ەنگىزىلىپ وتىر. بۇل ەسەپتىلىك ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ دەرەكقورىنا ۇسىنىلۋى ءتيىس. اتالعان نورما الەمدىك تاجىريبەدە بار جانە ونى دامىعان ەلدەر قولدانىپ كەلەدى. بۇگىندە ۇەۇ-نىڭ دەرەكقورىنا 3 مىڭنان استام قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك ۇيىمداردىڭ تاجىريبەسى ەنگىزىلگەن. ول ۇەۇ-نىڭ قىزمەتى تۋرالى اقپاراتتىق قوعام جانە دونورلار ءۇشىن اشىق ءارى قولجەتىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
ەلىمىزدەگى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار ءۇشىن كەلەسى ءبىر جاعىمدى جاڭالىق – ولارعا سىيلىقتار تاعايىندالعاندىعى. سىيلىقتار ۇەۇ-نىڭ ينستيتۋتتىق دامۋىنا, ۇيىمنىڭ جارعىسىندا كورسەتىلگەن ماقساتتارىنا, قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا جانە ولاردىڭ ماتەريالدىق بازاسىن نىعايتۋعا باعىتتالادى. ال سىيلىقتار ون بەس اتالىم بويىنشا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار جوبالاردى ىسكە اسىرۋدا جاقسى ناتيجە كورسەتكەن ۇەۇ-لارعا بەرىلەدى. قازىرگى كەزدە كونكۋرسقا قاتىسۋعا وتىمدەر قابىلدانىپ جاتقانىن دا ايتا كەتەيىك.
ەلىمىزدىڭ ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگى وسى جىلدىڭ قاڭتارىندا ۇكىمەتتە وڭىرلەردەگى جاستاردى دامىتۋ بويىنشا ينفراقۇرىلىمدى كۇشەيتۋ ماسەلەسىنە قاتىستى باستاما كوتەرگەن بولاتىن. ناتيجەسىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ تاپسىرماسىمەن وبلىستار, استانا جانە الماتى قالالارىنىڭ اكىمدىكتەرى 2017-2020 جىلدارعا ارنالعان جاستاردى دامىتۋدى ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىن ازىرلەدى. وسىعان بايلانىستى جاستار ساياساتى سالاسىندا بەس نەگىزگى باسىمدىق انىقتالدى. ولار – اۋىل جاستارىنىڭ بوس ۋاقىتىن ۇيىمداستىرۋ جانە الەۋمەتتەنۋىنە جاعداي جاساۋ, قيىن جاعدايعا تاپ بولعان جاستاردى دامىتۋ جانە ولار ءۇشىن «الەۋمەتتىك ءليفتى» قۇرۋ, جاس وتباسىلاردى قولداۋ جانە بالا تاربيەسىنە كوڭىل ءبولۋ, جاستارمەن جۇمىس ىستەيتىن كادر اپپاراتىن دامىتۋ جانە ۆەدومستۆوارالىق جۇمىستى ۇيلەستىرۋ.
جالپى, «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ ءمانى دە, ماڭىزى دا ەرەكشە. تاۋەلسىزدىگىمىزدى باياندى ەتۋدە, ونى ماڭگىلىك ەلگە اينالدىرۋدا ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ اتقاراتىن قىزمەت اياسى اۋقىمدى. ويتكەنى, ولار حالىقتىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرىن, ءوتىنىش-تىلەكتەرىن بيلىككە جەتكىزەتىن قوعامداعى نەگىزگى كۇش سانالادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلىمىزدە ازاماتتىق قوعامدى نىعايتۋعا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىرعانى سوندىقتان.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ەرلان ومار,
«ەگەمەن قازاقستان»
