پوليگون: دەرەك پەن دايەك

1953 جىلدىڭ 12 تامىزىندا وسى ءوڭىر, وسى جەردە تۇڭعىش سۋتەگى بومباسى سىنالدى.

1949 جىلدان 1963 جىلعا دەيىن يادرولىق بومبالار اشىق اۋادا, جەر بەتىندە جارىلىپ جاتتى. وسى مەرزىم ىشىندە بارلىق جيىنى 30 مەگاتوننا بولاتىن يادرولىق قارۋ سىناقتان وتكىزىلدى. چەرنوبىلدەگى اپات كەزىندە سىرت­قا شاشىلعان, تاراعان زاريادتىڭ قۋاتى 100 حي­روسيمالىق بومباعا تەڭ بولسا, ال 15 جىل بويى دەگەلەڭدە اشىق اسپاندا جارىلعان بومبا حيروسيماعا تاستالعان بومبانىڭ قۋاتىنان ەكى جارىم مىڭ ەسەگە ارتىق.

سەمەي پوليگونىنىڭ توڭىرەگىندەگى ەكولوگيالىق اپاتقا ۇشىراعان ايماق قانا 300 مىڭنان استام شارشى شاقى­رىم­دى الىپ جاتىر. قازاقستان اۋماعىنىڭ گەرمانيا اۋما­عىنا تەڭ وننان ءبىر بولىگى ۋلانعان قۇلا دۇزگە اينا­لىپ, جۇزدەگەن يادرولىق جارىلىس وعان جازىلماستاي جارا سالدى. رادياتسيالىق ساۋلە زاردابىنا تۇسكەن قازاق­ستان­دىقتاردىڭ جالپى سانى ميلليون ادامنان اسىپ تۇسەدى.

جەر بەتىندە وركەنيەتتى, تىرشىلىكتى قۇرتىپ جىبەرۋ ءۇشىن 100 مەگاتوننا تەرمويادرولىق بومبالار جارىلسا جەتكىلىكتى.

توقسانىنشى جىلدارى اينالدىرعان ونشاقتى جىلدا پوليگوننىڭ ناق ەپيتسەنترىندەگى ءبىر عانا سارجال اۋىلىنان سىناق سالدارىنان جيىرمادان استام ازامات وزىنە ءوزى قول جۇمساعان. سوڭعى وتىز جىلدان بەرى اتالعان اۋىلدا ءبىر مىڭعا جۋىق ادام سىناق سالدارىنان كوز جۇمعان. كەزىندە وسى اۋىلدان سەمەيدەگى رادياتسيالىق ديسپانسەر ارقىلى باقىلاۋعا الىنعان 300 ادامنان قازىردە تەك ەكى-ءۇش-اق ادام ءتىرى ءجۇر. 1931 جىلعى قولدان جا­سالعان ناۋبەتكە دەيىن اباي اۋدانىنداعى حالىق سانى – 31, ال ابىرالى اۋدانىن­دا­عى حالىق سانى 30 مىڭ بولسا, قازىردە وسى وڭىرلەردە تيىسىنشە العاشقىسىندا – 16 مىڭ, ال ەكىنشىسىندە نەبارى 6-7 مىڭ عانا ادام تۇرادى.

1991 جىلدىڭ 29 تا­مى­زىندا ەگەمەن ەلىمىزدىڭ تۇڭ­عىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ العاشقى جار­­لىقتارىنىڭ بىرىمەن اجال اج­داھاسى اتانعان سەمەي اتوم پوليگونى اۋىز­دىق­تالدى.

2009 جىلى بىرىككەن ۇلت­تار ۇيىمى ءبىزدىڭ ەلى­مىزدىڭ ۇسىنىسىمەن سەمەي اتوم پوليگونىنىڭ جا­بىلعان كۇنى –  29 تامىزدى يادرولىق سىناقتارعا قار­سى حالىق­ارا­لىق ءىس-قيمىل كۇنى دەپ جاريالادى.

تاۋەلسىز مەملەكەتىمىز سى­­ناقتاردىڭ سالدارىنا ۇرىن­عان حالقىمىز بەن اۋم­ا­عى­مىز­دى الەۋمەتتىك نارلەن­دى­رۋ جونىندە تۇراق­تى جۇمىس جۇرگىزۋدە. جال­پى جيىن­تى­عىندا وسى ماق­ساتتارعا 34 ميلليارد تەڭ­گەگە جۋىق قا­راجات جۇم­سال­دى. ەلباسى تاپسىرماسى­مەن ۇكىمەت سەمەي قالاسىن دامىتۋ باعدار­لاماسىن جۇ­زە­گە اسىرىپ كەلەدى. وسى ماقساتقا بۇگىنگى كۇنگە دەيىن 20 ميللياردتان استام تەڭگە يگەرىلدى.