جاڭارمالى ەنەرگيانى جەتپىس پايىزعا جەتكىزبەك
«پايدالى قازبالاردىڭ سارقىلۋىنا جول بەرمەۋىمىز كەرەك. سوندىقتان, الەم حالقى جاڭارتىلعان ەنەرگيا كوزدەرىنە كوشۋ قاجەت», دەدى باسقوسۋدىڭ رەسمي بولىمىندە مارتەبەلى مەيماندار. دەلەگاتسيانى باستاپ كەلگەن چيلي ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى حيمەنا حارا وزدەرىنىڭ بۇل سالاداعى تاجىريبەسىمەن بولىسۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن دە جەتكىزدى. سەبەبى, وندا كۇن كوزىنەن قۋات الاتىن باتارەيالار وتە كوپ ەكەن. «ستانسالار كەيدە ەلەكتر قۋاتىن ارتىعىمەن وندىرەدى. ءاردايىم كۇن اشىق بولعاندىقتان, كوپ مولشەردە قۋات جينايمىز. ونىڭ بارلىعىن ساتۋ مۇمكىن ەمەس», دەيدى ولار. تۇتىنۋشىلارعا ەلەكتر قۋاتى كەيدە تەگىن بەرىلەدى ەكەن. چيلي جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزىن يگەرۋدە لاتىن امەريكاسى مەملەكەتتەرى اراسىندا كوش باستاپ تۇر.
«سوڭعى ءتورت جىلدا ءبىزدىڭ ەلدە كۇن مەن جەلدەن ەنەرگيا ءوندىرۋ ءىسى قارقىندى تۇردە دامىپ كەلەدى. ارنايى مەملەكەتتىك باعدارلامامىز دا جاسالعان. سول بويىنشا الدىمىزعا ناقتى مىندەتتەر قويىپ, جوسپارمەن جۇزەگە اسىرۋدامىز. 2050 جىلعا قاراي وسى سالانىڭ ۇلەسىن 70 پايىزعا جەتكىزۋدى ماقسات ەتتىك. بالامالى ەنەرگيانى قولدانۋ تەك ءبىزدى عانا ەمەس, بۇكىل الەم حالقىن الاڭداتۋى ءتيىس دەپ سانايمىز. استاناداعى ەكسپو--
2017 كورمەسى وسى ماسەلەگە جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراۋعا مۇمكىندىك بەرگەندىگىن اتاپ وتكىم كەلەدى», دەدى حيمەنا حارا.
گامبيا شاقىرادى
ەكسپو-2017 كورمەسى اياسىندا گامبيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كۇنىنە ارنالعان ءباسپاسوز ءماسليحاتى ءوتتى. جيىندا مەملەكەتتىڭ تۋريزم مينيسترلىگى ماركەتينگ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ادام ندجي گامبيا قازاقستانعا تىكەلەي اۋە رەيستەرىن اشقىسى كەلەتىنىن مالىمدەدى.
ء«بىز قازاقستاندىق تۋريستەردىڭ گامبياعا قولجەتىمدىلىگى ءۇشىن بار جاعدايدى جاساعىمىز كەلەدى, قازىرگى اۋە باعىتتارىن ىڭعايلى دەپ ايتا المايمىز. ماركەتينگتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ, ءبىزدىڭ بىرەگەي ەلىمىزگە ءتيىمدى تۋر ۇسىناتىن تۋريستىك اگەنتتىكتى بەكىتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. مۇنىڭ بارلىعى جاقىن ارادا ىسكە اسىرىلادى», دەدى ادام ندجي.
گامبيا – افريكا قۇرلىعىنداعى ەڭ كىشكەنتاي مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. سولتۇستىگىندە, شىعىسىندا جانە وڭتۇستىگىندە سەنەگالمەن شەكتەسەدى. باتىسىندا اتلانت مۇحيتىنىڭ جاعالاۋى بار. تۋريستىك سەكتور – گامبيانىڭ ەڭ ۇلكەن تابىس كوزى جانە ەكونوميكاسىنىڭ قوزعاۋشى كۇشى.
وپەرا مايتالماندارى ونەر كورسەتتى
«استانا وپەرا» تەاترىنىڭ ساحناسىندا اتاقتى پلاسيدو دومينگو مەن ۇلكەن وپەرا جۇلدىزدارى دجۋزەپپە ۆەرديدىڭ «تراۆياتا» اتتى تۋىندىسىن قويدى. وپەراداعى باستى ۆيولەتتا مەن الفرەدونىڭ پارتيالارىن الەمدەگى ۇزدىك سوپرانولاردىڭ ءبىرى مارينا رەبەكا (لاتۆيا) مەن تانىمال قازاقستاندىق تەنور, «استانا وپەرانىڭ» جەتەكشى ءسوليسى مەدەت شوتاباەۆ ورىنداعان. ديريجەرى – اقش-تىڭ اتاقتى ماەستروسى يۋدجين كون.
مۇنداي اۋقىمدى مادەني شارا ەكسپو-2017 كورمەسى اياسىندا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ءوتتى. پلاسيدو دومينگو مارينا رەبەكانى سوڭعى ەلۋ جىلدا ۆيولەتتا پارتياسىن ەڭ ۇزدىك ورىنداعانداردىڭ ءبىرى دەپ سانايدى. ول دج.ۆەردي شەدەۆرىنىڭ ون بەستەن استام ءتۇرلى قويىلىمدارىندا ونەر كورسەتكەن جانە الەمنىڭ ۇزدىك وپەرا تەاترلارى وبرازدىڭ مارينا رەبەكانىڭ ينتەرپرەتاتسياسىندا تولىققاندى ءارى ناقتى بەرىلگەنىن مويىنداعان. الەمدىك وپەرا جۇلدىزى مارينا رەبەكا تالعامپاز كورەرمەن مەن قاتال سىنشىلاردى ءمىنسىز اكتەرلىك شەبەرلىگىمەن, تاماشا داۋىسىمەن جانە ايرىقشا تەمبرىمەن ءتانتى ەتتى. ول ۇزدىك حالىقارالىق ساحنالاردا ءجيى ونەر كورسەتىپ تۇرادى.
ۆيولەتتانىڭ عاشىعى الفرەدو جەرموننىڭ پارتياسىن ورىنداعان تانىمال ۆوكاليست, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى مەدەت شوتاباەۆ تا شەت مەملەكەتتەردە سۇرانىسقا يە. «استانا وپەرانىڭ» جەتەكشى ءسوليسى يتاليا, شۆەيتساريا, اۆستريا, سلوۆاكيا, فرانتسيا, بەلگيا, نيدەرلاند, برازيليا, اقش, كانادا ەلدەرىنە ءجيى گاسترولگە شىعادى. اتالعان مەملەكەتتەردىڭ بارلىعىندا قازاقستاندىق ءارتىستىڭ تۇراقتى تىڭدارماندارى قالىپتاسقان. جاقىندا عانا م.شوتاباەۆ اۆسترياداعى اتاقتى «Graz Opera» ساحناسىندا ونەر كورسەتتى جانە 14 سپەكتاكلدە ۆينچەنتسو بەللينيدىڭ «نورما» وپەراسىنداعى پوليوننىڭ باستى پارتياسىن الىپ شىقتى.
دارىندى امەريكالىق ديريجەر يۋدجين كون اڭىزعا اينالعان رەناتا تەبالدي, دجۋزەپپە دي ستەفانو, فرانكو كورەللي, ماريا كاللاس, رەناتا سكوتتو, لۋچانو پاۆاروتتي سىندى ۆوكاليستەرمەن بىرگە ونەر كورسەتكەن. سوڭعى 25 جىلدا ديريجەر پلاسيدو دومينگومەن تىعىز ىنتىماقتاستىقتا جۇمىس ىستەپ, بىرلەسكەن سپەكتاكلدەر, كونتسەرتتىك باعدارلامالار, كوپتەگەن CD جانە DVD ديسكىلەرىن جازۋمەن اينالىسىپ ءجۇر. سونداي-اق, يۋدجين كون 2008 جىلدان باستاپ, تانىمال يتاليالىق ءانشى اندرەا بوچەلليمەن بىرگە جۇمىس ىستەپ كەلەدى.
ايتا كەتەرلىگى, پلاسيدو دومينگو مەن الەمدىك وپەرا جۇلدىزدارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن «تراۆياتا» «استانا وپەرادا» 3 تامىز كۇنى قايتا قويىلادى.
بيوماسسانى پايداعا جاراتقان بەنين ۇلتتىق كۇنىن مەرەكەلەدى
ەكسپو-2017 كورمەسى قالاشىعىندا بەنين رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كۇنى ءوتتى. باتىسافريكالىق ەلدىڭ ءتول مەرەكەسى مەملەكەتتىڭ تاۋەلسىزدىك كۇنىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەن. سالتاناتتى شارانىڭ داستۇرگە ساي جيىن ەكى ەلدىڭ تۋلارىن كوتەرۋمەن اشىلىپ, ءانۇراندارى ورىندالدى.
رەسمي بولىمدە ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جəنە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى ارىن ورساريەۆ ءسوز سويلەپ, بەنين دەلەگاتسياسىن ۇلتتىق كۇنىمەن قۇتتىقتادى. بيىل قوس تاراپ اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناسقا 6 جىل تولدى. ال مەملەكەتتىڭ ەگەمەندىگىن العانىنا 57 جىل تولىپ وتىر. ەكسپو-2017 كورمەسىندەگى جاڭا يدەيالار قازاقستان ءۇشىن عانا ەمەس, جالپى جاھاندىق ەنەرگيا ءۇشىن قولدانىلادى. بۇل ماڭىزدى شاراعا بەنيننىڭ قاتىسۋى – ول ەلدىڭ قازاقستانمەن جاقسى قاتىناسىنىڭ كۋاسى. ءبىز ءۇشىن بۇل – افريكانى اشۋدىڭ مۇمكىندىگى», دەدى ول.
بەنيندىكتەر بالامالى قۋات كوزدەرىنەن ەنەرگيا ءوندىرۋ تاقىرىبىن وزەكتى سانايدى. ويتكەنى, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ جارتىسىنان استامى اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. سوندىقتان دا, ولار بيوماسسا قالدىقتارىن پايداعا جاراتىپ كەلەدى. ء«بىز ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ جەك پەن تازا ەنەرگيانى قولدانۋعا ارنالعان تاقىرىبىن قولدايمىز. بەنين ۇكىمەتىنىڭ باستى ماقساتىنىڭ ءبىرى – اعاشتاردى كەسۋگە قارسى تۇرۋ. وسى سەبەپتى, اعايىندى ەگىزدەر بالامالى ەنەرگيا كوزدەرى نەگىزىندە جۇمىس ىستەيتىن «Atingan do zosi» پەشىن ويلاپ تاپتى. العاشىندا ول قورشاعان ورتانى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن, ىشكى گاز قاجەتتىلىگىن تومەندەتۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن بولاتىن», دەدى ەۋروپا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ دەپارتامەنت ديرەكتورى سەتچەحو كريستوف دانگنيحين.
بەنين پاۆيلونىندا ۇلتتىق ەكسپوزيتسيا بار, ول ەلدىڭ مادەنيەتى مەن سالتىن تانىستىرادى. پاۆيلون «افريكا پلازا» ۇجىمدىق پاۆيلونىندا ورنالاسقان. وسى كورمەگە دەيىن ەل شانحايداعى ەكسپو-2010, ميلانداعى ەكسپو-2015 كورمەسىنە قاتىسقان. سونداي-اق, رەسپۋب-
ليكادا بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ الەۋەتى جوعارى. ونداعى ەنەرگەتيكا سەكتورىندا بيوماسسادان ەنەرگيا ءوندىرۋ 59,4 پايىزدى قۇرايدى, ودان كەيىن مۇناي ونىمدەرى – 38,4 پايىز. مەملەكەت 100 پايىز مۇناي يمپورتىنا تاۋەلدى. اۋماعى ءبىزدىڭ ءبىر اۋدانىمىزداي عانا بولسا دا, حالقىنىڭ سانى 12 ميلليونعا جۋىقتايدى. استاناسى – پورتو-نوۆو, بىراق ەل باسشىلىعى كوتونۋ اتتى ءىرى قالاسىندا ورنالاسقان.
كونتسەرتكە ۇلاسقان شارا سوڭىندا بيشىلەر, داۋىلپازدار ۇلتتىق ونەرلەرىن ورتاعا سالدى.
ەكسپو-عا قوش كەلدىڭىز
ولەڭىن جازعان ءشومىشباي ساريەۆ
مۋزىكاسىن جازعان ءشامىل ابىلتاەۆ
استاناعا قوش كەلدىڭىز كۇللى الەم,
ەكسپو-عا قوش كەلدىڭىز كۇللى الەم.
تۇڭعىش قازاق پرەزيدەنتى اتىنداي,
قازاق ەلى – عاجايىپ ەل/2/, - نۇرلى الەم!
قايىرماسى:
سول ءبىر نۇردان شاشۋ شاشتى استانام,
اينالايىن, اقيىعىم – باس قالام!
بولاشاقتىڭ نۇر وتىنا اينالدى,
قادامدارىن كەلەر كۇنگە/2/, باستاعان.
قازاق ەلى – ءتاڭىر سۇيگەن ارقالى ەل,
كوككە جەتتى ءاربىر شىڭىڭ, ءار توبەڭ,
دالام كەڭىپ,
تاۋلارىم تۇر اسقاقتاپ,
تۋعان ەلىم بيىكتەدى/2/, مارتەبەڭ!
قايىرماسى:
قۇشاعىڭ مەن كەۋدەڭ تولى گۇلدى بول,
قوشەمەتتەپ مىڭ-ميلليون مىڭدى قول,
ەكسپو-نىڭ شامشىراعى جاعىلعان,
ال, اعايىن, الدىمىزدا/2/, نۇرلى جول!
تاۋەلسىز ەل! تۋعان ۇلتقا تىلەگىم,
ال, قالايشا تولعانباسىن جۇرەگىم,
الاشىمنىڭ اۋىز بىرلىك ارقاسى,
ەڭسەڭ بيىك ۇلى قازاق/2/, ۇلى ەلىم!
قايىرماسى:
وسىنداي ءبىر ۇلى شۋاق كۇنگە الاڭ,
كوزىن الماي,
ويعا باتىپ تۇر عالام,
ەكسپو بۇل الەمدەگى ەڭ جارىق,
جەر جاھانعا ساۋلە شاشقان/2/, نۇر عالام!!!
توپتامانى ازىرلەگەن
اسحات رايقۇل,
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
ورىنباي بالمۇرات, ەرلان ومار,
«ەگەمەن قازاقستان»
