الاشتانۋ – قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنداعى سونى سالا. كۇنى كەشەلەر الاش وردا جايلى اۋىز دا اشا المايتىنسىڭ. «قازاقتىڭ تۇڭعىش دارىگەرلەرى» (1986) اتتى جۇپ-جۇقا شاعىن كىتاپشادا ەكى الاشورداشى: رەسەيدىڭ يمپەراتورلىق اسكەري-مەديتسينا اكادەمياسىن التىن مەدالمەن بىتىرگەن, رەسەي عىلىم اكادەمياسى ولكەتانۋ بيۋروسىنىڭ كوررەسپوندەنت- مۇشەسى دارىگەر حالەل دوسمۇحامەدوۆ پەن ترويتسكىنىڭ داڭقتى ەمشىسى ابۋباكىر الدياروۆتىڭ ەسىمدەرى اتالعانى ءۇشىن عانا باسىلىمدى شىعارعان باسپاگەرلەر ۇلتشىلدىق ايىبى تاعىلىپ, ىستەپ جۇرگەن قىزمەتتەرىنەن ايىرىلدى.
ءوستىپ قاتاڭ جازالاناتىنىن بىلە تۇرا, قايسىبىر ادەبيەتشى عالىمدار, مىسالى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, سىنشى, جازۋشى مىرزابەك دۇيسەنوۆ « ۇلى وكتيابر شۋاعى» اتتى كىتابىندا (1988) ساۋىسقانداي ساق تسەنزۋرانى اينالىپ ءوتىپ, الاش وردا اقىن, جازۋشىلارى جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ, ماعجان جۇماباەۆ, سماعۇل سادۋاقاسوۆ ەسىمدەرىن اتايتىنى سياقتى جەكەلەگەن فاكتىلەر دە ۇشىراسىپ قالاتىن.
كەي-كەيدە الاش وردا اقىن, جازۋشىلارىنىڭ, عىلىم قايراتكەرلەرىنىڭ ەسىمدەرى اتالماعانىمەن, شىعارمالارىنان تام-تۇم ءسوز, ۇزىندىلەر جاريا ەتىلەتىن. ماعجان جۇماباەۆتىڭ ولەڭىنە جازىلعان «سەن سۇلۋ» ءانى كوپ جىلدار بويى راديودان, ساحنادان شىرقالىپ ءجۇردى. ال, وقۋلىقتارىمىزداعى تەڭەۋ, اۋىستىرۋ (مەتافورا), الماستىرۋ (مەتونيميا), شەندەستىرۋ, كوسەم ءسوز, اۋەزە, الىپتەمە, بايىمداما سەكىلدى تەرميندەردى الاش وردا كوسەمى احمەت بايتۇرسىنوۆ ويلاپ تاپقانىن قالىڭ جۇرتشىلىق كەيىن عانا بىلدىك.
قازاق ادەبيەتى تەورياسىنىڭ سارقىلماس قاينار بۇلاعى – «ادەبيەت تانىتقىش», الاش وردا ارىستارىنىڭ باسقا دا ەڭبەكتەرى تەك وتكەن عاسىردىڭ سەكسەنىنشى جىلدارىنىڭ ورتا بەلىندە, بەتبۇرىس داۋىرىندە, تاريحتاعى «اقتاڭداقتاردى» جويۋ كەزەڭىندە ەل يگىلىگىنە قايتارىلدى. مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ۇجىمى ءاليحان بوكەيحانوۆ, احمەت بايتۇرسىنوۆ, مىرجاقىپ دۋلاتوۆ, جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ, ماعجان جۇماباەۆ سىندى الاش قوزعالىسى ارىستارىنىڭ ءومىرى مەن شىعارماگەرلىگى تۋرالى الەمدىك ادەبيەتتانۋ كونتەكسىندە جازىلعان ونداعان كىتاپ, مونوگرافيالار جاريالادى. ءسويتىپ, قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ قابىرعالى تارماعى – الاشتانۋ قايتا وركەندەدى.
الاش عالىمدارىنىڭ ادەبي زەرتتەۋلەرى, تەوريالىق ۇستانىمدارى كەزىندە حالقىمىزدىڭ ەل ازاتتىعى جولىنداعى جانقيارلىق كۇرەسىنىڭ ارقاۋى بولدى. ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىنوۆ قازاق حالقىن قاراڭعىلىقتان قۇتقارۋ ءىسىن, ۇلتتىق ويلاۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدى ياكي رۋحاني جاڭعىرۋىمىزدى انا ءتىلىن وقىتۋدان باستاۋىمىز كەرەك, تۋعان ءتىلىمىز قارىم-قاتىناس قۇرالى عانا ەمەس, ۇلتتىق قۇندىلىق, ۇلتتىق تۇتاستىعىمىزدىڭ كەپىلى دەپ ەسەپتەگەن. ماعجان اقىن «قازاق ءتىلى» ولەڭىندە ادەمى دە ءدال بەينەلەگەنىندەي, انا ءتىلى – ۇلتتىق بەرەكە-بىرلىگىمىزدىڭ «التىن كۇنى»:
جارىق كورمەي جاتساڭ دا ۇزاق, كەن – ءتىلىم,
تازا, تەرەڭ, وتكىر, كۇشتى, كەڭ ءتىلىم.
تاراپ كەتكەن بالالارىڭدى باۋىرىڭا
اق قولىڭمەن تارتا الارسىڭ سەن, ءتىلىم.
الاش زيالىلارى ارتتا قالعان قازاق قاۋىمىنىڭ ىلگەرىلەۋىنىڭ جانە ءبىر شارتى, باسقا تىلدەردى, اسىرەسە, ورىس ءتىلىن يگەرۋ دەپ بىلگەن. الاش وردانىڭ ءىرى قايراتكەرى مىرجاپقىپ دۋلاتوۆ «ويان, قازاق» (1909) جيناعىندا:
مەدرەسەگە سايلاسىن ەكى مولدا,
ءبىرى وقىتسىن مۇسىلمانشا, ءبىرى ورىسشا.
پەداگوگيكا تارتىبىمەن وقىسا ولار
قازاعىم, كەتەر ەدىڭ سوندا العا, – دەپ جىر توكسە, بۇل يدەيا قازىرگى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ماقسات, مۇددەسىمەن ۇندەسىپ, رۋحاني جاڭعىرۋىمىزدىڭ اسا ماڭىزدى فاكتورى بولىپ وتىر. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتاپ كورسەتكەندەي: ء«بىز ءححى عاسىردىڭ رۋحاني كارتاسىندا ەشكىمگە ۇقسامايتىن, دەربەس ورنى بار ۇلت بولامىز دەسەك, «جاھانداعى زاماناۋي قازاقستاندىق» جوباسىن ىسكە اسىرۋعا ءتيىسپىز... بۇل جوبا «وتاندىق مادەنيەت بۇۇ-نىڭ التى ءتىلى – اعىلشىن, ورىس, قىتاي, يسپان, اراب جانە فرانتسۋز تىلدەرىندە سويلەۋى ءۇشىن ماقساتتى ۇستانىم» بولۋىن كوزدەيدى.
قازىرگى ۋاقىتتا رەسپۋبليكا پارلامەنتىندە, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ءجاسوسپىرىم ۇرپاقتى قازاق, اعىلشىن, ورىس تىلدەرىندە وقىتۋ ماسەلەسى قىزۋ تالقىلانۋدا. وقىتۋ ءجونى قانداي بولماق؟ ءۇش ءتىلدى كەزەك-كەزەگىمەن وقىتامىز با, جوق الدە كەيبىر ەلدەردەگىدەي, مەكتەپ پارتاسىنا العاش وتىرعان بالدىرعانداردى قاتارىنان ەكى تىلدە وقىتۋ كەرەك پە؟ بىزدىڭشە, بۇل ماسەلەدە تۇڭعىش ءتىلشى- عالىمىمىز احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ مىنا ءبىر كەڭەسى ءالى دە ماڭىزىن جويعان جوق. «...ءبىزدىڭ ويىمىزشا,- دەپ جازدى الاش ۇستازى, – باستاۋىش مەكتەپتەر وقۋى قازاق ءۇشىن بەسجىلدىق بولارعا ءتيىس. اۋەلگى ءۇش جىلدا بالالار كىلەڭ قازاقشا وقۋ كەرەك. سوڭعى ەكى جىلدا كىلەڭ ورىسشا وقۋ كەرەك».
احمەت بايتۇرسىنوۆ, مىرجاقىپ دۋلاتوۆ, جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ, ماعجان جۇماباەۆ, مۇحتار اۋەزوۆ, تاعى باسقا الاش زيالىلارى قازاق بالاسىنىڭ ءوز انا تىلىندە ساۋات اشۋىنا ۇلكەن ءمان بەرىپ, ءار ءپان بويىنشا وقۋ قۇرالدارىن جازدى. قازاق جۇرتىن ناداندىقتان, قاراڭعىلىقتان قۇتقارۋدىڭ, رۋحاني سەرپىلتۋدىڭ باسقا دا امالدارىن جاتپاي-تۇرماي ىزدەستىردى.
احمەت بايتۇرسىنوۆ: «قازاق حالقى قاراڭعى دەگەندە, كىنا حالىقتا ەمەس, قاراڭعىلىقتان قۇتقاراتىن مۇمكىندىكتەردىڭ جوقتىعىندا», – دەي كەلىپ, حالىق اعارتۋ ماسەلەلەرىن ەلدىڭ ەكونوميكالىق جاعدايىمەن تىعىز بايلانىستا قاراستىرۋعا شاقىردى. الاش وردا ۇكىمەتىنىڭ وقۋ-اعارتۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى, كەيىن قازاقستان حالىق اعارتۋ كوميسسارياتى جانىنداعى عىلىمي-ادەبي كوميسسيانىڭ توراعاسى, قازاق اسسر-ءنىڭ وقۋ-اعارتۋ كوميسسارى بولىپ, ءارتۇرلى مەملەكەتتىك-الەۋمەتتىك ىستەرمەن شۇعىلدانا ءجۇرىپ, عىلىمي-ۇستازدىق جۇمىستارىن توقتاتپاي, قازاق حالقىن جاپپاي ساۋاتتاندىرۋ باعدارلاماسىن جاسادى.
1905 جىلى قوياندى جارمەڭكەسىندە وتكەن قازاق سەزىندە قابىلدانعان پەتيتسيادا الاش زيالىلارى رەسەي ۇكىمەتىنەن قازاق جەرىنە «قاراشەكپەندەردى» (ماعجان) كوشىرىپ اكەلۋدى توقتاتۋ, ءدىني باسقارما ۇيىمداستىرۋ, قازىلار سوتىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرىمەن قاتار, رەسمي ءىس قاعازدارىن قازاقشا جۇرگىزۋدى تالاپ ەتتى. انا ءتىلىنىڭ ۇلان-بايتاق قازاق دالاسىنىڭ بار تۇكپىرىندە سالتانات قۇرۋىن كوزدەيتىن سول باعدارلامادا قويىلعان پروبلەمالار بۇگىنگى كۇندەرى دە ماڭىزىن جويعان جوق.
ماعجان جۇماباەۆ «تۋعان جەرىم – ساسىق كول» ولەڭىنىڭ سوڭعى شۋماعىن: «بىلمەيمىن نە بولارىن, قايران كولىم, جارايدى تەڭ بولماسا كۇن مەن ءتۇنىڭ. ءيتيىپ قاراشەكپەن كەلىپ قونسا, باسىڭنان قۇسىڭ ۇشىپ كەتەر سەنىڭ» - دەپ اياقتاپ, قازاق حالقىنا اتا قونىسىنان ايىرىلۋ قاۋپى تونگەنىن اشىنا جازدى. رەسەي وتارشىلدىعى, كەڭەس كەزىندەگى اشارشىلىق, ودان سوڭ تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ ناۋقانى – ءشوۆينيزمنىڭ جىمىسقى ارەكەتتەرىنىڭ اقىر سوڭى قازاقتىڭ ءوز ەلىندە ازشىلىققا اينالۋىنا اكەپ سوقتى. مۇنىڭ كەسىرى الدىمەن انا تىلىنە ءتيدى. ۇلتتىق ءتىلىمىز جويىلۋعا شاق قالدى. كەڭەس كەزىندە 700 قازاق مەكتەبى جابىلدى.
ءشوۆينيزمنىڭ انا ءتىلىمىزدى مانسۇق ەتۋگە باعىتتالعان قيتۇرقى ساياساتىنىڭ زاردابىن كۇنى بۇگىنگە دەيىن تارتۋدامىز. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ «تاريح تولقىنىندا» (2003) ەڭبەگىندە جازعانىنداي: «قازاق ساناسىنىڭ ويدان شىعارىلماعان درامالارىنىڭ ءبىرى – قازاقتاردىڭ ءبىر بولىگىنىڭ انا ءتىلىن تولىق بىلمەيتىندىگى».
انا ءتىلى اۋىر احۋالىنىڭ قارا بۇلتى ەلىمىزدىڭ اسپانىندا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ كوك تۋى جەلبىرەگەننەن كەيىن عانا سەيىلە باستادى. قازاق بالالارىنىڭ انا تىلىندە وقىپ ءبىلىم الۋى ءۇشىن قاجەتتى ءىس-شارالار اتقارىلۋى ارقاسىندا قازىر ءبىر عانا الماتى قالاسىندا بۇرىنعى كەڭەس كەزىندەگىدەي جالعىز مەكتەپ ەمەس, 65 قازاق مەكتەبى جۇمىس ىستەيدى. بۇلاردا 36 مىڭنان استام وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ بالالارى دا ءبىلىم الۋدا.
ءۇش تۇعىرلى ءتىل – رەسپۋبليكامىزداعى بۇگىنگى قازاق قاۋىمىنىڭ عانا ەمەس, باسقا ەتنوس وكىلدەرى الدىنا دا قويىلىپ وتىرعان ءزارۋلى ماسەلە. جاھاندىق تەحنولوگياعا, جاڭا يننوۆاتسيالىق يندۋسترياعا ەركىن كىرىگىپ جۇمىس ىستەۋدىڭ باستى شارتى – اعىلشىن ءتىلىن جاپپاي جانە جەدەل ۇيرەنۋ, ۇلتارالىق قاتىناسى ءتىلى – ورىس تىلىندە سويلەۋ, مەملەكەتتىك ءتىل – قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ ناتيجەسىندە رەسپۋبليكامىزدا بارا-بارا ءۇش ءتىلدى جاڭا قاۋىم گەنەراتسياسى, ۇرپاعى قالىپتاسپاق...
«الايدا, قانداي جاعدايدا دا تۋعان ءتىلىمىز – قازاق ءتىلى ءوز مارتەبەسىن جوعارى ۇستاۋى ءتيىس, – دەيدى ەلباسى, – تۋعان ءتىلدىڭ تۋى قاشان دا بيىك بولۋى قاجەت». اتا زاڭىمىزدا التىن ارىپتەرمەن جازىلعان مەملەكەتتىك ءتىل سالاسىنداعى جەتىستىكتەرىمىزدى بۇدان بىلاي دا مولايتا بەرۋگە ءتيىستىمىز. بوركىمىزدى اسپانعا اتىپ الاقايلاۋعا ءالى ەرتە.
بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا كەلتىرىلگەن ماعلۇماتتارعا قاراعاندا, ايتالىق, قوستاناي وبلىسىنىڭ قارابالىق اۋدانىندا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ 5-6 پايىزى عانا مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم الادى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن قازاقتىڭ دەنى دەمەسەك تە, ءبىرسىپىراسى ءوز ءتىلىن سىيلاماي, پەرزەنتتەرىن ورىس ءتىلدى مەكتەپتەردە وقىتىپ ءجۇر. ول بالدىرعاندار ۇلى اباي ءسوزىن بىلمەسە, انا تىلىندە جاسالعان رۋحاني يگىلىكتەردەن ماقۇرىم قالسا, سوڭىرا نە كۇي كەشپەك؟! ۇلت كوسەمى احمەت بايتۇرسىنوۆ: «اباي سوزدەرى ءدۇنيادا قالعانى – قازاققا زور باق. بەتىن تۇزەپ, ءجون سىلتەگەن كىسىلەرگە دە, سىلتەگەن جولدى ىلاقپاي تۇپ-تۋرا تاپقان ادامعا دا قازاق بالالارى تالاي العىس بەرەر... ابايدى قازاق بالاسى تەگىس تانىپ, تەگىس ءبىلۋ كەرەك» – دەگەن. جەتكىنشەكتى انا ءتىلى ادەبيەتىنەن جۇتاتۋ الدىمەن اتا-اناعا, قالا بەردى, بارىمىزگە سىن...
الاش قايراتكەرلەرى «تۋعان تىلىندە ادەبيەتى جوق حالىقتار «دۇنيەدە ءومىر ءسۇرۋى, ۇلتتىعىن ساقتاپ ىلگەرى باسۋى قيىن. ادەبيەتى, تاريحى جوق حالىقتار باسقالارعا ءسىڭىسىپ, جۇتىلىپ جوق بولادى» – دەپ ەسەپتەپ, اباي, ماعجان, مىرجاقىپ, ت.ب. قازاق اقىندارىنىڭ ونەگەلى, ورنەكتى سوزدەرىن «قازاق» گازەتىندە, كىتاپتارىندا ۇدايى جاريالاپ وتىردى.
امال نە, انا ءتىلدى ءباسپاسوزدىڭ, كىتاپ جانە كىتاپ شىعارۋ ءىسىنىڭ ءرولىن ءبىز ءالى دە الاشورداشى اتا-بابالارىمىز تۇسىنگەندەي دارەجەدە جەتە تۇسىنە الماۋدامىز. ايتپەگەندە, مىنا ءبىر كەلەڭسىزدىكتەردى قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ تاسقا باسىلعان كىتاپ تيراجى ايتۋعا دا تۇرمايدى. شىرەگەندە 2000 دانادان اسپايدى. پارلامەنت ەندىگى جاريالانباق كىتاپتاردىڭ تارالىمىن 5 مىڭ داناعا جەتكىزۋ جونىندە شەشىم قابىلداپتى دەگەندى ەستىدىك. ءوز باسىم مۇنى ەلىمىزدە كوپ تيراجدى, ارزان باعالى كىتاپ شىعارۋ پروبلەماسىن تۇبەگەيلى شەشكەندىككە جاتقىزباس ەدىم. شۇكىرلىك, قازىر رەسپۋبليكا حالقىنىڭ سانى – 18 ميلليون. وسىنىڭ 12 ميلليونى, باسىم كوپشىلىگى قازاق بولعاندا, تارالىمى تام-تۇم كىتاپ سونشاما جۇرتقا قالايشا جەتپەك؟!
مۇنداي ولقىلىقتاردىڭ ايىبىن نارىققا جۇكتەيىن دەسەڭ, مىنا ءبىر فاكتىنى قالاي تۇسىنەمىز؟ 1913 جىلى احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ «قىرىق مىسال» كىتابى ورىنبوردا ءتورت باسپا تاباق كولەمىندە 3000 دانا تيراجبەن باسىلدى. ال بۇدان كەيىنگى عاسىرعا جۋىق ۋاقىتتان سوڭ, 2003 جىلى الماتىدا «اتامۇرا» باسپاسى جارىققا شىعارعان احاڭنىڭ «ادەبيەت تانىتقىش» كىتابىنىڭ تارالىمى دا – 3000 دانا...
بۇگىنگى قازاقستاندا 11421 كىتاپحانا بار دەپ ەسەپتەلەدى. 5 مىڭ دانا سول كىتاپحانالارىمىزدىڭ جارىمىنا جەتسە جارار. ونىڭ وزىندە دە بۇل سالاعا بيۋدجەتتەن ءتيىستى قاراجات بولىنسە...
رەسپۋبليكامىزدا كىتاپ دۇكەندەرىنىڭ سانى دا, ساپاسى دا تالاپقا ساي ەمەس. مەگاپوليس قالا الماتىدا قازاق كىتابىن ساۋدالايتىن دۇكەندەر ءبىر قولدىڭ ساۋساعىنا دا جەتپەيدى. كوشەلەردەگى جۇزدەگەن دۇڭگىرشەكتەردە قازاق كىتابى, جۋرنالى ساتىلمايدى. سورەلەرىندەگى قازاق ءتىلدى گازەتتەر نەكەن-ساياق. ەسەسىنە رەسەي گازەتتەرى مەن جۋرنال, كىتاپشالارى كوزدىڭ جاۋىن الادى. سورەلەرىندە تەمەكى قوراپتارى, سۋسىن شولمەكتەرىنىڭ قازداي ءتىزىلىپ تۇرعانى.
وسى كۇنگە دەيىن پاۆلودار قالاسى قازاقشالانباۋدا. انەۋ ءبىر كۇندەرى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا پاۆلودار بۇدان بىلاي كەرەكۋ اتالسىن دەگەن ماسەلە توڭىرەگىندەگى ايتىسقا ءبىرسىپىرامىز قاتىستىق. كەرەكۋ جات جۇرت وكىلى - كورياكوۆ دەگەندەرگە, مەنىڭشە, ورىندى داۋ ايتىلدى. بىرىنشىدەن, كەرەكۋ قالا ماڭىنداعى جەر اتاۋى. ەكىنشىدەن, مايرا ۋاليقىزىنىڭ ءبارىمىز ۇيىپ تىڭدايتىن «مايرا» ءانىنىڭ (2-ءشى ءتۇرى) شۋماقتارى «قىزى ەدىم كەرەكۋدىڭ مايرا اتىم», «كەرەكۋ ۇلكەن قالا, ۇزىن كوشە» دەپ باستالماي ما؟
قازاق ءىشى سولتۇستىك وبلىس ورتالىعىن «پەتروپاۆل» دەمەي, ءباز-باياعىدان قىزىلجار اتاپ كەلەدى. جۋىردا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنەن (23 مامىر, 2017) باقتيار تايجاننىڭ «قىزىلجار قۇتتى قونىس بولسىن» دەگەن ماقالاسىن وقىدىم. وندا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ورتالىق قالاسى دا, ءوڭىردىڭ ءوزى دە قىزىلجار اتالعان. وڭتۇستىكتەن قونىس اۋدارۋشى اعايىندارىمىزدىڭ, ءبارىمىزدىڭ جۇرەگىمىزگە جىلى تيەتىن سۇلۋ سوزبەن!
سەميپالاتينسكىنى قازاق جۇرتى سەمەي اتاپ, «احاۋ سەمەي, ءتىل مەن كومەي» دەپ انگە دە قوستى. ەلباسى وسى ءجايتتى ەسكەرگەن بولۋعا كەرەك, بۇدان بىلاي سەميپالاتينسكىنى سەمەي اتايىق دەگەنى قۇبا-قۇپ بولدى. «ۋست-كامەنوگورسك» قالاسىن قازاق ءىشى, قازاق ءباسپاسوزى ءباز-باياعىدان وسكەمەن دەپ اتاپ كەلە جاتقانى ءمالىم. وسىناۋ ابدەن قالىپتاسقان ءداستۇردى رەسمي زاڭداستىراتىن ۋاقىت ءپىسىپ جەتكەن سياقتى.
جوعارىدا اتالعان الاششىلار جازعان پەتيتسيادا ءدىني باسقارمالار ۇيىمداستىرۋ, قازىلار سوتىن سايلاۋ, اكىمشىلىك ورىندارىن قۇرۋ تالاپ ەتىلسە, مۇنىڭ استارىنداعى يدەيانى ءتۇسىنىپ جەتۋ قيىن ەمەس: ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى مولايتۋعا بيلىك تاراپىنان قامقورلىق, باسشىلىق جاساۋ كەرەك. سونسوڭ انا تىلىندە سويلەۋ, جازۋ ۇلگىسىن الدىمەن بيلىكتىڭ ءوزى كورسەتۋى ابزال. پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كىتاپتارىن, ماقالالارىن وقىپ وتىرعانىڭدا قازاق ساياسي ءتىلىن ەلباسىنان ۇيرەنۋ كەرەكتىگىنە سۇيسىنە كوز جەتكىزەمىز. ال ەندى پارلامەنت, ءماجىلىس قابىلداعان قۇجاتتاردى وقۋ ورىسشادان اۋدارعان ءتارجىما بولعاندىقتان, قاسقىردىڭ موينى سياقتى يكەمسىز سويلەمدەردى تۇسىنە الماي, اقىرى ورىسشا وريگينالعا كوز سالماسىڭا امالىڭ قالمايدى. بيلىكتەگى كوپ-كوپ شەنەۋنىك قازاقشا سويلەپ, رەسمي قۇجاتتاردى انا تىلىندە جازۋعا قاشان توسەلەر ەكەن دەپ ارماندايسىڭ.
قيىنشىلىق كوپ. بىراق انا ءتىلىنىڭ ەلىمىزدىڭ بارلىق تۇكپىرىندە سالتانات قۇرۋىنا بوگەت بولىپ وتىرعان كەمشىلىكتەردىڭ سەبەپ-سەبەبىن مادەنيەتىمىز بەن ادەبيەتىمىزدى دامىتۋ ءىسىن ءتيىستى دارەجەدە باسقارا الماي وتىرعان قازاق وزىمىزدەن كورۋىمىز كەرەك. انا ءتىلى ءورىسىن كەڭەيتە بەرۋگە باعىتتالعان ءىس-شارالاردى دايەكتى تۇردە جۇزەگە اسىرۋ – ماڭگىلىك ەل بولۋىمىزدىڭ باستى شارتى.
شەريازدان ەلەۋكەنوۆ,
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
