كادر ساياساتى جاڭاشا جاندانادى

كەشە “نۇر وتان” حدپ ورتالىق اپپاراتىندا “كادرلىق رەزەرۆ” باعدارلاماسىنىڭ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋ جونىندەگى جۇمىس كوميسسياسىنىڭ كەزەكتى وتىرىسى ءوتتى. وتىرىسقا مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىك, پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. باسقوسۋ كەزىندە ءسوز العان “نۇر وتان” حدپ توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نۇرلان نىعماتۋلين ساياسي, الەۋمەتتىك, يدەولوگيالىق جانە باسقارۋشىلىق قىزمەتتەردى كە­شەندى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بيلىك پار­تياسىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇك­تە­لەتىنىن, بۇل رەتتە مەملەكەت باس­قارۋشى كادرلاردى ىرىكتەۋگە ايرىق­شا ءمان بەرۋى قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. “مەملەكەت باسشىسى, “نۇر وتان” حدپ توراعاسى نۇرسۇلتان نا­زارباەۆ مەملەكەتتىك كادر ساياساتىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن پارتيا الدىنا ءۇل­كەن مىندەتتەر قويىپ, سول بويىنشا اتقارىلاتىن جۇمىستاردىڭ قارقى­نىن كۇشەيتۋ باعىتىندا تاپسىر­ما­لار جۇكتەگەنى بەلگىلى. ساياسي, اكىم­شى­لىك جانە سايلاۋ قىزمەتتەرىن باس­شىلىققا العان “كادرلىق رەزەرۆ” باعدارلاماسى, مىنە, وسىنىڭ نەگىزىنە اينالۋى ءتيىس. ۇكىمەتتىڭ وتكەن جىلى اتقارعان جۇمىسى تۋرالى ەسەبىن تىڭ­داۋ بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى كادر­لىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ كەزىن­دە كەزدەسكەن بىرقاتار كەمشىلىكتەردى كورسەتىپ, ەلدەگى كادر ساياساتىنىڭ جاندانۋىنا ايرىقشا نازار اۋدارعان بولاتىن. سول ۋاقىتتان بەرى “نۇر وتان” حدپ وسى ماسەلە توڭىرەگىندە ءبىر­قاتار جۇمىستاردى قولعا الدى”, دەدى ن.نىعماتۋلين. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, بيلىك پارتياسى ءوز كاسىبي بىلىكتىلىگى مەن ازاماتتىق ۇستانىم­دا­رىن, قارىم-قابىلەتىن قوعام ءمۇد­دەسىنە ساي جۇزەگە اسىرۋعا دايىن جانە جۇزەگە اسىرا الاتىن, ياعني قولىنان ءىس كەلەتىن تۇلعالاردى انىقتاۋعا جانە كوتەرمەلەۋگە ىقپال ەتۋ باعىتىندا جۇمىستار جۇرگىزە باستاعان ەكەن. “بۇل رەتتە پارتيا توراعاسىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن قولعا الىنعان “كادرلىق رەزەرۆ” جوباسى ءبىزدىڭ باس­تى باعدارىمىزدىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. سەبەبى, ەلباسى تاپسىرما­لا­رىن, پارتيانىڭ جوبا-جوسپارلارىن جوعارى دەڭگەيدە ورىنداۋ ءۇشىن  جۇمىس ىستەي الاتىن ءبىلىمدى, ءتاجىري­بەلى, دارىندى, ءومىردى جاقسى بىلەتىن, قولىنان ءىس كەلەتىن ازاماتتار قاجەت. بۇل ورايدا, ساپالى مامانداردى داي­ىنداپ, تاجىريبەلى كادرلىق رەزەرۆتى جاساقتاۋىمىز قاجەت”, دەدى پارتيا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى. باسقوسۋ كەزىندە اڭعارعانىمىز, كادرلىق رەزەرۆتى قۇرۋ جانە دامىتۋ, وعان جاستاردى تارتۋ – ەل دامۋىنا جاڭاشا ىقپال ەتپەك. بۇل ورايدا, مەملەكەتتىك قىزمەتكە قابىلدانعىسى كەلەتىن جاستارعا قويىلاتىن تالاپتى, ياعني بايقاۋ شارتتارىن كۇردەلەندىرۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. ماسەلەن, وتى­رىس­قا قاتىسۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك قىزمەتكە قابىلدايتىن سىناقتار كوپ جاعدايدا ازاماتتاردىڭ تولىق ءبىلىم-بىلىگىن ايقىنداۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى ەكەن. سول ءۇشىن بايقاۋ شارتتارىنا وزگەرىستەر ەنگىزىپ, جاڭاشا جانداندىرۋ قاجەت. “وسىدان 10 جىل بۇرىن ءبىزدىڭ الدىمىزدا پارتيا مۇشەلەرىنىڭ قاتارىن كوبەيتۋ تۇرسا, بۇگىن سولاردىڭ ساپاسىن كوتەرۋگە ايرىقشا ءمان بەرىلۋدە. قوعامنىڭ كەز كەلگەن سالاسىندا كادر ساياساتىنىڭ الاتىن ورنى وراسان. سەبەبى, باسەكەگە قابىلەتتى ماماندار مەملەكەت الدىندا تۇرعان وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن شەشۋگە اسەر ەتەتىن بولادى”, دەدى ن. نىعماتۋلين. ءلايلا ەدىلقىزى. جەڭىستىڭ ءدامى تالپىنىسىنان بىلىنەدى “نۇر وتان” حدپ – بيلىك پارتياسى. الايدا, باسقا پارتيالارعا قاراعاندا ايىمىز وڭىنان, جۇلدىزىمىز سولىنان تۋعان, بولىپ تولعان پارتيامىز دەپ بەكەرگە ماقتانعا بوي الدىرىپ جۇرۋگە بولمايدى. حالىق سەندى, تاعدىرىن سەنىپ تاپسىردى, سول قۇرمەتكە لايىق ءىس قىلۋ كەرەك. مەملەكەتتىڭ, حالىقتىڭ ءتۇيىندى ماسەلەلەرىنىڭ وڭ شەشىلۋىنە ىقپال ەتىپ, ەلدى ەل قىلاتىن, كەسەل ءىس-ارەكەت­تەر­دىڭ الدىن العانى ابزال. قازاقستان پرەزيدەنتى, پارتيا توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2008 جىلى 6 قاراشادا وتكەن فورۋمدا پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ ەرەكشە ءرولىن انىقتاپ, كوميتەت قۇرۋ تۋرالى شەشىمىن ايتقان ەدى. پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ قۇرىلۋى جاڭا سەرپىلىس اكەلدى. كوميتەت سەنىم ءبىلدىرىلىپ تاپسىرىلعان مىندەتتەر مەن تاپسىرمالاردى ورىنداۋ بارىسىندا ناقتى شەشىمدەرگە قول جەتكىزە باستادى. جاقىندا “نۇر وتان” حدپ پارتيالىق با­قى­لاۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى, “ەگەمەن قازاقستان” رەسپۋبليكالىق گازەتى” اق پرەزيدەنتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا ار­نايى ساپارمەن كەلىپ, بىرنەشە اۋدان, قالا­لار­دا­عى ءماسليحاتتاردىڭ دەپۋتاتتىق فراكتسيالار جەتەكشىلەرىنىڭ ەسەبىن تىڭدادى. وتىرار اۋدا­نىن­داعى كەزدەسۋدە “نۇر وتان” حدپ وقو في­ليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ۇلاسبەك سادىبەكوۆ ساپارنامانىڭ ماقسات-مۇراتىن ءتۇ­سىن­دىردى. پارتيانىڭ ايماقتارداعى بەلسەندىلىگىن كوتەرۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە تۇرعاندىعىن ايتتى. وتىرارداعى فيليال توراعاسى, وتىرار اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى ءادىلحان ماقا­تاي كىرىسپە سوزىندە پارتيا مۇشەلەرىنىڭ سانى اۋدان­دا 2920 ادام, دەپۋتاتتىق فراكتسيا مۇشە­لەرىنىڭ سانى سەگىز ەكەندىگىن جەتكىزدى. فراكتسيا ءتورايىمى ءماريا بەلگىباي بايانداما جاسادى. – قايىرىمدىلىق قالتانىڭ قالىڭدىعىمەن ولشەنبەيدى, جۇرەكتىڭ ۇلكەندىگىمەن ولشەنەدى, – دەدى ول. – ادام بالاسىنا ادام دەپ قاراۋدىڭ ءوزى قايىرىمدىلىق. اۋدانىمىزدا “نۇر وتان” حدپ مۇشەسى, حالىق اقىنى ءا.قالىبەكوۆانىڭ باستاۋىمەن “جەتىم كورسەڭ, جەبەي ءجۇر” اتتى اكتسيا وتكىزىلىپ, ءبىر ۇيدە جەتىم قالعان 6 بالاعا اۋداندىق “نۇر وتان” حدپ مۇشەلەرى جانە فراكتسيا دەپۋتاتتارىنىڭ تىكەلەي اتسالىسۋىمەن ءۇي الىپ بەردىك. ولاردىڭ ءسال دە بولسا رۋحىن كوتەرىپ, وتانىنا, ەلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن وياتتىق. ولار وتانىنىڭ سايالى قاناتىنىڭ ارقاسىندا ءوسىپ كەلە جاتقان ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ۇرپاقتارى ەكەندىگىن سەزىندى. سونداي-اق قازىرگى تاڭدا مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇل جەتىمدەردى تەگىن وقىتۋمەن اينالىسۋدا مەنىڭ باستى ماقساتىم بولىپ وتىر. وسى ماسەلە جونىندە الماتى قالاسىنداعى بانك ءىسى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتىمەن كەلىسۋدەمىن. جىلدا ءبىر-ەكى بالانى تەگىن وقىتۋعا كەلىسىم بەردى. قىتاي ويشىلى كونفۋتسي ايتقان ەكەن: “وزگەنىڭ جاعدايىن جاقسارتۋدى ماقسات تۇتقان ادامنىڭ ءوز جاعدايى دا جاقسارا تۇسەدى”, دەپ. وتىراردا ەلگە بولسىن دەيتىن كا­سىپ­كەرلەر دە از ەمەس. كاسىپكەرلەر­دىڭ قولداۋىمەن 2 ملن. 250 مىڭ تەڭگە قارجى جينالدى. ول قارجى­دان تۇرمىسى تومەن, ءۇيى قۇلاۋ ءۇس­تىندە تۇرعان, ءوزى مۇگەدەك, ايەلى ناۋ­قاس تولەگەن تولەۋوۆكە ءۇي اپەرىلدى. وسى سياقتى زياش شولاقوۆاعا دا ءۇي سالىپ بەرۋ جوبالانىپ, قازىر ىرگەتاسى قۇيىلىپ, قۇرىلىس ماتەريالدارى الىندى. ەلباسىنىڭ ارنايى تاپسىر­ما­سىمەن قولعا الىنعان “جول كار­تاسى”, “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسىنىڭ اۋداندا ورىن­دالۋىنا بايلانىستى پارتيالىق باقىلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى ق.نالىبەك حابارلاما جاسادى. مەردىگەرلەردىڭ سالعىرتتىعىنان, اتقارعان جۇمىستارىنىڭ ساپاسىز­دىعىنان جەلگە ۇشقان بيۋدجەت قار­جىلارى بار ەكەندىگى انىقتالعان. ونى مەردىگەر قارجىسىنا تياناقتى ورىنداتۋ كوميسسيانىڭ باقى­لاۋىندا. اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى جاق­سىبەك اسىلبەك ەلباسىنىڭ تىكەلەي باقى­لاۋىندا تۇرعان مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋ بارىسىن باياندادى. ەلگە ەڭبەگى وتكەن ءبىر قادىرمەندى قاريا اۋدانعا جىل سايىن ءبولىنىپ جاتقان قارجىنىڭ مولدىعىنا ماساتتانىپ, “داعدارىس كەزىندە وسىنشاما قارجىعا قولىمىز جەتسە, وسىنىڭ بولىپ تۇرعانىنىڭ ءوزى جاقسى ەكەن-اۋ”, دەپتى. داعدارىستان جاقسىلىق كۇتۋ اشەيىن ايتىلا سالعان لەبىز عوي. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن تەلەگەي تەڭىز قارجى قۇيىلىپ جاتسا, ول مەملەكەت قورجىنىندا باسى ارتىق اقشانىڭ كوپتىگىنەن ەمەس. اۋىل, اۋدان, قالا حالقى داعدارماسىن, جاعدايى وڭالسىن, دامۋ جولىنا ءتۇسسىن دەگەن جاقسى نيەتتەن تۋعان تالپىنىس. سول قارجىنىڭ شىپ-شىرعاسىن شىعارماي جىرتىق, جاماۋىن بۇتىندەپ السا, ىرگە بۇتىندەلدى دەگەن سول. تۇركىستان قالاسىندا “نۇر وتان” پارتياسى مۇشەلەرىنىڭ سانى 10975 ادامعا جەتكەن. دەپۋتاتتىق فراكتسيا مۇشەلەرىمەن بولعان جۇزدەسۋدى توراعانىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى الماسبەك تەمىرباەۆ جۇرگىزىپ وتىردى. اۋداندىق فيليالدىڭ بۇرىنعى توراعاسى جانبولات يبراگيموۆ وبلىسقا قىزمەت اۋىستىرعاندىقتان, قالالىق فيليال توراعاسىز جۇمىس ىستەۋدە. ونىسى اتقارىلعان جۇمىستاردان سەزىلىپ قالدى. جيىندا دەپۋتاتتىق فراكتسيا ءتورايىمى تاسكۇل ماحمۇتوۆا جاسالعان جۇمىستار جونىندە ەسەپ بەردى. الايدا, وبلىستىق فيليال توراعا­سىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ۇلاسبەك سادىبەكوۆ اتقارىلعان جۇمىستارعا قاناعاتتانباعاندىعىن ءبىلدىرىپ قالدى. پارتيالىق باقىلاۋ كوميسسياسى توراعاسى ورىنباسارىنىڭ بايانداماسىنداعى مالىمەتتەر تاق-تۇق. جۇرتتىڭ جوعارىعا شاعىنىپ ارىز-شاعىم جازاتىن وڭىرلەرىنىڭ ءبىرى – تۇركىستان. “ارقادا قىس جايلى بولسا, ارقار اۋىپ نەسى بار” دەمەكشى, اۋداندىق فيليال جاۋاپتى ورگاندار ارقىلى اق-قاراسىن انىقتاتىپ جاتسا, جابىرلە­گەن ادامدار جانى ىشقىنىپ اراشا سۇرار ما ەدى؟! سايرام اۋدانىندا وتكەن جيىندا دا فراكتسيا توراعاسى مەن پارتيالىق باقىلاۋ كوميسسياسى توراعالارىنىڭ ەسەبى تىڭدالدى. 300 مىڭعا دەيىن جۇرت جايلايتىن سايرامدا پارتيا مۇشەلەرىنىڭ سانى – 7045. 19 باستاۋىش پارتيا ۇيىمى بار. جىپ-جىلماعاي, جاداعاي باياندامالار ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرا الماق ەمەس. پارتيا قاتارىنان سىبايلاس جەمقورلىققا بايلانىستى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى مەن اۋىلشارۋاشىلىق ءبولىمى باستىعىنىڭ شىعا­رىلعاندىعى ويلانتاتىن-اق ماسەلە. شىمكەنت قالاسىندا وتكەن جيىندا دەپۋتاتتاردىڭ جوعارى بەلسەندىلىگى اڭعارىلدى. شىمكەنت قالالىق فيليالىندا فراكتسيا مۇشەلەرى مەن پارتيالىق باقىلاۋ كوميسسياسى جاندى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. شيكىلى-ءپىسىلى ماسەلەلەرگە پارتيا تۇرعىسىنان باقىلاۋ مىقتى. ماسەلەلەردى اكىمدىك الدىنا وتكىر قويا الادى. جيىنعا قاتىسىپ وتىرعان قالا اكىمى ارمان جەتپىسباەۆتىڭ ءتۇيىندى سوزدەرىنەن دە اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار اڭعارىلىپ قالدى. 2007 جىلى سەبەپتىسى بار, سەبەپسىزى بار 26 مەكتەپ ديرەكتورى جۇمىسىنان الىنىپتى. كەيبىرى زاڭسىز قۋدالاۋعا تۇسكەن. بىلتىر 6 ديرەكتور جۇمىسىن وتكىزىپ بەرسە, ونىڭ 5-ءۋى زەينەت جاسىنا جەتكەن. ياعني, سىبايلاستىق جەمقورلىقتىڭ ادىمى قىسقارىپ, سالاماتتى احۋال قالىپتاسىپ كەلەدى. قالادا مەكتەپتەر جەتىسپەيدى. بالاباقشاعا 30 مىڭ ءبۇلدىرشىن كەزەكتە تۇر. كەزەك-كەزەگىمەن ينتەرنەتكە كوشىرىلگەندىكتەن, تامىر-تانىستىقپەن ەشكىم ءتىزىم الدىنا تۇسە المايدى. ءار اتا-انا ينتەرنەتتەن ءوز كەزەگىنىڭ جىلجۋ ۇدەرىسىن كورىپ وتىرادى. جەر تەلىمىن الۋ كەزەگىندە 50 مىڭنان استام قالالىق تىركەلگەن. مۇندا دا بىردە-ءبىر جەر “نۇر وتان” حدپ شىمكەنت قالالىق فيليالى پارتيالىق باقىلاۋ كوميسسياسى مەن دەپۋتاتتىق فراكتسيا مۇشەلەرىنىڭ قاتىسۋىنسىز بەرىلمەيدى. حالىق مۇددەسى قورعالاتىن جەردە پارتيا مۇشەلەرىنىڭ جاۋاپتىلىعى اڭعارىلادى. ەلباسى ءوزىنىڭ ءداستۇرلى جولداۋىندا جانە “نۇر وتان” حدپ-نىڭ كەزەكتەن تىس ءحىى سەزىندە “تۇرعىن ءۇي سالۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى”, “تازا سۋ”, “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلامالارىنا سايكەس سالىنىپ جاتقان قۇرىلىس نىساندارىنىڭ ۋاقتىلى, ساپالى سالىنۋىنا, بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارجىعا پارتيا تاراپىنان باقىلاۋدى كۇشەيتۋى تاپسىرعان. وسىعان بايلانىستى بارلىق قالا, اۋدانداردا 488 پارتيالىق باقىلاۋ بەكەتتەرى اشىلىپ, وعان مۇشەلىككە 1468 ادام تارتىلعان. مەديتسينا سالاسىنداعى وزگەرىستەرگە وراي “ايبوليت” بالالار ەمحاناسىنداعى جاعدايمەن تانىسقان س.ابدراحمانوۆ سول كۇنى وبلىس اكىمى, “نۇر وتان” حدپ وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى اسقار مىرزاحمەتوۆپەن كەزدەستى. وبلىس باسشىسى وڭىردەگى جاعدايدى جۇيە-جۇيەسىمەن بايانداپ بەردى. شەشىلمەي تۇرعان ماسەلەلەر جەتكىلىكتى. اكىمدىكتىڭ وراسان كۇش سالۋىنىڭ ارقاسىندا نەگىزگى پروبلەمالار جىلىكتەلدى. ونى اياعىنا جەتكىزۋدە پارتيا مۇشەلەرىنىڭ بەلسەندىلىگى قاجەت بولادى. دەپۋتاتتىڭ مىندەتى – دەپۋتات ارالاسپاسا بىتپەيتىن شارۋالاردى اياعىنا دەيىن جەتكىزۋ. مۇندايدا, مەملەكەتتىك باعدارلامامەن كەلگەن قارجىعا جاسالعان جۇمىستاردى مالدانۋعا بولمايدى. ءوز باستاماسى, قوسىمشا رەسۋرستار تارتۋ ارقىلى ەلدىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا قىزمەت ەتۋ پارتيانىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرادى. كەزدەسۋدە وسىنداي ويلار ايتىلدى. باقتيار تايجان. باعالاي بىلمەگەنگە باق قونبايدى “نۇر وتان” حدپ پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى, “ەگە­مەن قازاقستان” رەسپۋبليكالىق گازەتى” اق پرەزيدەنتى ساۋىتبەك اب­دراحمانوۆ اۋدان, قالالاردا ءوت­كەن جيىنداردىڭ بارىندە قورى­تىن­دى ءسوز سويلەپ, سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى. مەملەكەتىمىزدىڭ جۇل­د­ىزدى ءساتتى باسىنان كەشىرىپ, ەۋروپا تورىنە شىعۋىمەن پارتيا مۇشەلەرىن قۇتتىقتادى. بۇل مە­رەيلى مىندەت پارتيانىڭ ەل, قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن بۇرىن­عىدان دا ارتتىراتىندىعىن ايتتى. ەل ىشىندەگى كەيبىر جەلاۋىزدار قازاقستان ومىرىندەگى جاقسىلىق­تار­دى قارا بوياۋمەن كورسەتۋگە ىن­تالى. جۇرت سەنەتىندەي ەتىپ ايتادى. وسىعان پارتيا مۇشەلەرىنىڭ توي­تا­رىس بەرەتىندەي ءبىلىم-بىلىگى, پاراساتى قاجەت. سالىستىرمالى تۇردە الساق, قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمى سەگىز ەسەگە ارتىپ, ۋكراينامەن تەڭەستى. 16 ميلليون حالقى بار قازاقستان مەن 50 ميل­ليون حالقى بار ۋكراينانىڭ تەڭە­سۋى ۋكراين حالقى ءۇشىن جاقسىلىق بولىپ كەلگەن جوق. كەشەگى پرە­زيدەنتتىك سايلاۋدا 5 پايىز عانا داۋىس العان پرەزيدەنت باسقارعان ەلدە وسىنداي سوراقى جاعدايلار بولادى. ايتپەسە, 1946 جىلى بۇۇ-عا مۇشەلىككە وتكەن ۋكرينانىڭ وندىرىستىك الەۋەتى وراسان كۇشتى ەدى عوي. دنەپردىڭ ۇستىنەن استىنا ءبىر تىرەۋ قويماي تەمىر بالقىتىپ كوپىر سالعان مەملەكەتتىڭ تۇبىنە ەل باسشىلارىنىڭ بەرەكەسىزدىگى جەتكەن سىڭايلى. ال, قازاقستان داعدارىس كەزىندە الەۋەتىن ساقتاپ قالدى. ەلباسىنىڭ پارمەنىمەن مەملەكەت ءتورت ءىرى بانككە 10 ملرد. دوللار قارجى قۇيىپ, بانكروتتىقتان امان الىپ قالدى. بانكتەردىڭ ساۋىعۋى – حالىق ءۇشىن ۇلكەن نەسىبە. داعدارىس تالاي مىقتى مەم­لەكەتتەردى تالتىرەكتەتىپ كەتتى. بالتىق جاعالاۋىنداعى ەلدەردە جالاقى 15 پايىزعا, زەينەتقى 10 پايىزعا ازايدى. شاراسىزدىقتان بارعان امال ەكەنىن جۇرت ءتۇسىندى. ال, بىزدە جالاقى مەن زەينەتاقى ۇدايى وسۋمەن كەلەدى. جۇرت ەلباسىنىڭ جولداۋىنان ۇكىمەتتىڭ قانداي ماسەلەلەردى شەشۋگە تاپسىرمالار العاندىعىن ەمەس, وسىنداي جەڭىلدىكتەر كۇتەتىن بولدى. مۇنىڭ اياعى – ماسىلدىق پيعىل. قازاقستان – شيكىزاتقا باي ەل. الەمدە شيكىزات نارقى تومەن­دەپ, ەكسپورت جانە ازايعاندىقتان, جەڭىل قارجى بولمايدى. ەل وسىنى ءتۇسىنىپ, ۇكىمەتتىك تاپسىرمالاردىڭ شەشىلۋىنە الدىمەن مۇددەلى بولۋى كەرەك. وسىنداي جاقسىلىقتارعا ۇيىتقى بولىپ وتىرعان پارتيانىڭ باعاسىن ءبىلدىرۋ, قادىرىن ارتتىرۋ پارتيا مۇشەلەرىنە ۇلكەن سىن بولعالى تۇر. ەلباسىنىڭ بەدەلىن بەتپەردە قىلا بەرمەي, پارتيانىڭ ءوز بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ جاعدايىن ويلاسۋ كەرەك. حالىق پەن بيلىك – ءبىر ۇعىم. حالىق بيلىكتى ءوزى قالىپتاستىراتىندىعىن سەزىنە باستادى. “نۇر وتان” حدپ-عا سەنىم ءبىلدىرۋى دە سونىڭ ايعاعى. سوندىقتان, كوشباسشى پارتيا حالىققا شىنايى قىزمەتىن بۇرىنعىسىنان دا جاقسى جولعا قويىپ ايماقتارداعى جۇمىسىن شيراتۋى قاجەت. جيىندا وسىنداي ويلار ايتىلدى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.