جاقسى تۋار كوپ ءۇشىن

اعىندى سۋدىڭ ارىندى تولقىنى سەرپىپ, سى­ناپتاي سىرعىپ ءوتىپ بارا جاتقان ءومىردىڭ قالعان ىزىنە قايىرىلىپ ءبىر مەزگىل قاراي قالساڭ, تالاي جاقسى دا جاسامپاز ادامدار بەينەسى كوز الدىڭنان ەلەس بولىپ ءوتىپ جاتادى. ولاردىڭ كەسكىن-كەلبەتى, سويلەگەن ءسوزى, اتقارعان ىستەرى, قورشاعان ورتاسى ەرىكسىز قيا­لىڭدى قيانعا جەتەلەيدى. «كوكىرەكتەگى كورىكتى وي» (اباي) سىرتقا شىعىپ, نە ايتىلا, نە جازىلا باستاسا تۇزدىعى تاپشى تاماقتاي بولىپ قالۋى دا مۇمكىن-اۋ. ايتايىن دەگەن اڭگىمەم «جەتىسۋ­دىڭ جۇلدىزى» اتانعان, حالقىنا قالتقىسىز 55 جىل ەڭبەك ەتكەن زىليحا تامشىباەۆا تۋرالى بولماق. ول – ەرەن ەڭبەكتەرى ءۇشىن بىرنەشە مارا­پاتتارعا يە بولدى. اتاپ ايتقاندا سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, ەكى مارتە لەنين, ەڭبەك قىزىل تۋ, «وكتيابر رەۆو­ليۋتسياسى», «قۇرمەت», «پاراسات» وردەندەرىن الدى. كوكپ ححII, ححIV, ححVII سەزدەرىنىڭ, سونداي-اق قازاق­ستان كومپارتياسىنىڭ سەزدەرىنە دەلەگات بولىپ سايلانىپ, قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى V, ح, حI, حII شاقى­رىلىمىنىڭ دەپۋتاتى, قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ حI شاقىرىلى­مىنىڭ توراعا ورىنباسارى قىزمەتىن اتقاردى. زىليحا جانبولاتقىزى 1936 جىلى 5 قازاندا تۇلكىلى تاۋىنىڭ سىلەمىندەگى ماتاي شوقىسىنا تىرەلەتىن التى­نەمەل اسۋىنىڭ ماڭىنداعى شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كولحوزدا قارا­پايىم وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ەل قاتارلى جۇپىنى تىرشىلىك ەتىپ جۇرگەن اكە-شەشەسى «ەل اش بولسا, توقپىن دەگەنىڭ وتىرىك, ەل توق بولسا, جوقپىن دەگەنىڭ وتىرىك» دەگەندەي, شۇكىر­شىلىكپەن ءومىر ەتىپ ءسۇرىپ جاتقان ەدى. بەيبىت ءومىردى اڭساعان ەلدىڭ ۇلى جەڭىستى تويلاپ, قۋانىشى باسىلا قويماعان شاقتا 9 جاسار زىليحا اناسى بيبىشتەن ماڭگىلىك كوز جازىپ, جەتىمدىكتىڭ زاردابىن تارتتى. «جەر تۋرالى جىر» دەگەن دەرەكتى ەستەلىك كىتابىندا زىليحا بىلاي دەپ جازادى: «بالالىق بالعىن شاعىمىز ادام ءومىرىنىڭ ەڭ قيىن كەزەڭىنە تاپ كەلدى. ءوز باسىم ويىنشىق دەگەننىڭ نە ەكەنىن بىلمەي ءوستىم. قىز بولىپ بار ەرمەگىم – ءبىر قارىس اعاشقا شۇبەرەكتى وراپ, ونى قۋىرشاق ەتىپ ويناۋ بولاتىن». ورتا مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن ءوزىنىڭ تۋعان اۋىلىندا كىتاپحانا مەڭگەرۋشىسى بولىپ ەڭبەك جولىن باستادى. وسى جەردە كوركەمونەر­پازدار ۇيىرمەسى قۇرىلدى. اۋىل جاستارى, مەكتەپ وقۋشىلارىمەن بىرىگىپ كونتسەرتتەر بەردى. ۇيىمداستىرۋ قابىلەتىمەن كوزگە تۇسكەن كىتاپحاناشى قىزدى جاستار كولحوزدىڭ باستاۋىش كومسومول ۇيىمىنا حاتشى ەتىپ سايلادى. ۇيىم مۇشەلەرى قوعامدىق جۇمىستارعا, قولعابىس تيگىزە باستادى. مىسالى, تۇقىم تازالاۋ, كۇزەت ۇيىمداستىرۋ, قارت ادامدارعا كومەك­تەسۋ, قار كۇرەۋ, باۋباقشالارعا قول ۇشىن بەرۋ سياقتى شارۋاشىلىق جۇمىستارىمەن شۇعىلدانۋ ولاردىڭ پاتريوتتىق سەزىمدەرىن كۇشەيتىپ, قوعام ىسىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتى انىق سەزىندىرەتىن ەدى. وسى جىلدارى كەڭسەدەگى قىزىل مۇيىستە تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ ۇرانىمەن ءار جەرلەردەن قازاق­ستانعا جاستاردىڭ اعىلۋى, ولاردىڭ يگى باستامالارى تۋرالى اڭگىمەلەر راديو مەن گازەت-جۋرنالداردا كۇن قۇر­عاتپاي باياندالاتىن. شوقان ءۋالي­حانوۆ اتىنداعى كولحوزعا جاقىن ماڭنان «قاراشوقى» سوۆحوزى قۇرىل­دى. وعان الىستاعى مولداۆيا, بەلورۋسسيا ەلدەرىنەن جاستار كەلگەن بولا­تىن. جەرگىلىكتى قىز-جىگىتتەر ولارعا قىزىعا قارايتىن. ال ءبىزدىڭ تالدى­قورعان وبلىسىنىڭ جاستارى قارا­عاندى, كوكشەتاۋ وبلىستارىنا تىڭ يگەرۋگە وزدەرى ءوتىنىش بەرىپ, اتتانىپ جاتتى. تەمىرتاۋ ماگنيتكاسى, سو­كولوۆ-سارىباي, اتاسۋ كەن بايىتۋ كومبيناتتارى سياقتى ۇلكەن قۇرى­لىستارعا كومسومولدىق جولدامالار بەرىلدى. ەلىمىز ءۇشىن ەندىگى كەزەكتەگى ماڭىز­دى سالانىڭ ءبىرى مال شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋ ەدى. 1955 جىلعى كوكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ كەزەكتى پلە­نۋمى وسى ماسەلەگە ارنالدى. جەر-جەرلەردە بۇل شارانى دا قولداۋ­شىلار كوبەيدى. شانحاناي اۋى­لىنداعى ون قىز بەن ەكى ۇل مال فەرماسىنا ات­تانىپ, ونى جايلاۋعا باستاۋىش كومسومول ۇيىمىنىڭ حات­شىسى زىليحا تامشىباەۆا باستاپ باردى. سول جەردە كومسومول-جاستار بريگاداسى قۇرىلدى. ولاردىڭ «مال شارۋاشىلىعىنا اتتانايىق!» دەگەن ۇندەۋى رەسپۋبليكانىڭ بۇكىل جاستا­رىنا ونەگە بولدى. وسىنداي باستا­مانىڭ جارشىسى بولعان تالدىقورعان وبلىستىق كومسومول كوميتەتى قىز-جىگىتتەردىڭ جىگەرىن جانىپ, ولارعا ۇدايى كومەك قولىن سوزدى. زىليحا جوعارىداعى جۇمىسىن ىستەپ ءجۇرىپ الماتى زووتەحنيكالىق مال دارىگەرلىك ينستيتۋتىن ءتامامدادى. ەڭبەگى ءادىل باعالانىپ, قازاقستان رەسپۋبليكا­سىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا سايلاندى. ول مال فەرماسىندا 8 جىلدان اسا ادال ەڭبەك ەتتى. بريگادا مۇشەلەرى ەڭبەكتە زور تابىسقا جەتۋىنىڭ ناتيجەسىندە رەسپۋبليكا جاستارىن ءوز­دەرىنىڭ سوڭدارىنان ەرتە ءبىلدى. ەڭبەككە يكەمدى بولساڭ, ەلىڭە سۇيكىمدى بولارسىڭ دەگەن ەمەس پە؟ ولاردىڭ ەرلىگى ءبۇ­كىلوداقتىق كومسومول كوميتەتىنىڭ كەزەكتى پلەنۋمىندا اتالىپ ءوتتى. الماتىدان التىنەمەلگە زيالى قاۋىم وكىلدەرى ارنايى اتباسىن بۇرىپ, جاستاردىڭ جۇمىستارىنا ريزاشىلىق ءبىلدىردى. ەلىمىزگە بەلگىلى «بەۋ, قىزدار-اي!» پەساسى (اۆتورلارى قانابەك بايسەيىتوۆ پەن قۋاندىق شاڭعىتباەۆ), «ونىڭ ۋاقىتى كەلدى» اتتى دەرەكتى كينوفيلم (رەجيسسەرى فايزوللا ءابسالياموۆ) مىنە, وسى كومسومول-جاستار بريگاداسىنىڭ ءومى­رىنە ارنالعان ەدى. ۋاقىت وتە كەلە زىليحا جانبولات­قىزىنا ارناپ اتاقتى اقىندارىمىز: قۋاندىق شاڭعىتباەۆ, فاريزا وڭعار­سىنوۆا, كۇلاش احمەتوۆا, مارفۋعا ايتحوجينا, ابەن داۋرەنبەكوۆ ولەڭنەن شاشۋ شاشتى. بەلگىلى قوعام قايراتكەرى, اتاقتى كومپوزيتور ەركەعالي راحماديەۆ پەن اقىن ءابدىراحمان اسىلبەكوۆتىڭ «جەتىسۋدىڭ قىزدارى-اي!» ءانى حالىق ءارتىسى نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆتىڭ ورىن­داۋىندا : بالقىعان باۋلارى, تاكاپپار تاۋلارى جەتىسۋ ايماعى-اي! كۇلكىسى قىمباتتى, ءازىلى تىم ءتاتتى ءسۇمبىل شاش سىمباتتى, ءوڭ بەرگەن ايانباي, جىبەك پەن بايانداي جەتىسۋ قىزدارى-اي! زىليحا, كۇلاشتاي, ءماريا, جۇماشتاي – جەتىسۋدىڭ قىزدارى -ا-ا-ا-ي! – دەپ بارىپ ۇزىلگەندە تىڭداعان جۇرت ءبىر ءسات ءۇنسىز قالاتىن. بۇل ءان سول ۋاقىتتاردا تەك جەتىسۋ قىزدارىنا عانا ەمەس, بۇكىل حالقىمىزدىڭ بويجەتكەندەرىنە ارنال­عان ءان ىسپەتتى قابىلدانعان ەدى. 1964 جىلعى جەرگىلىكتى كەڭەس ورىن­دارىنا سايلاۋى كەزىندە شانحاناي اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ۇيىمداستىرۋ قابىلەتىمەن كوزگە تۇسكەن زىليحا تام­شىباەۆانى اۋىلدىق كەڭەستىڭ ءتور­ايىمى ەتىپ سايلادى. بۇل جۇمىستى ول بىردەن مەڭگەرىپ اكەتتى. ال, 1969 جىلى وبلىستىق پارتيا كوميتەتى ونى كەربۇ­لاق اۋدانىمەن كورشىلەس ورنا­لاسقان كوكسۋ اۋداندىق كەڭەسى اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىز­مەتىنە بەكىتتى. وسى ورىندا قىزمەت ىستەپ ءجۇر­گەندە اۋدانداعى ارتتا قالعان شارۋا­شىلىقتىڭ ءبىرى «ەڭبەكشى» كەڭ­شارىنا پارتكوم حاتشىلىعىنا ۇسى­نىلىپ, ءبىراۋىزدان سايلاندى. ءسويتىپ, زىليحا­نىڭ تاعى دا اۋىل شارۋاشى­لىعىنا ارالاسۋىنا تۋرا كەلدى. سودان كەيىنگى عۇمىرى قايناعان ەڭبەكتىڭ بەل ورتاسىن­دا ءوتتى. «جۇمىستىڭ كوزىن تاپقان, جاقۇتتىڭ ءوزىن تابادى», دەگەندەي ءسىڭلى­مىز قاجەتتى سالانىڭ ءار بۋىنىن تەرەڭ مەڭگەرە وتىرىپ, وزىق ءتاجىري­بەلەردى ورتاعا تارتتى. مۇندايدا وتباسىنىڭ تاتۋلىعى بولماي, ايەل ادامنىڭ باسشىلىق قىزمەتتى اتقارۋى ەكىتالاي ەدى. بۇل رەتتە وتاعاسى توقسانباي ءارىپ ۇلىنىڭ ناعىز جاناشىر جار بولا بىلگەنىن اتاپ وتكەن ءلازىم. ويتكەنى, ونىڭ دا جاس كەزىندە قاراي­لاسار ەت جاقىنى بولماي, جەتىمدىكتىڭ كەرمەگىن از تاتپاعان ازامات-تىن. اقتو­بەدەن الماتىنىڭ زووتەحنيكالىق-مال ءدارى­گەر­لىك ينستيتۋتىنا كەلىپ وقۋعا ءتۇسىپ, ونى ويداعىداي بىتىرگەن ول جولدامامەن وسى شانحاناي اۋىلىنداعى شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كەڭشارعا مامان­دىعى بويىنشا قىزمەتكە كەلگەن ەدى. ادامنىڭ ءنار بەرەتىن تامىرى مەن ءسان بەرەتىن جاپىراعى قاشاندا پەرزەنتتەرى ەكەنى راس. باۋىرىڭنان وربىگەن ۇرپاق – جاراتقان يەمىزدىڭ ۇلى سىيى, ولشەۋسىز باقىتى. دانا حالقىمىز: «ەل قاناتىمەن تانىلادى, ونەرىمەن تەڭە­سەدى جانە ۇرپاعىمەن جالعاسادى», دەپ بەكەر ايتپاعان. باقىتتى وتباسىندا ءتورت بالا: ەكى ۇل, ەكى قىز تاربيەلى بولىپ ءوستى. ءبارى دە جوعارى وقۋ ورىندارىن ءتامامدادى. ءبىرى دارىگەر, ەندى ءبىرى ينجەنەر-مەحانيك بولسا, قال­عاندارى ەكونوميست, اگرونوم مامان­دىقتارىن تاڭدادى. تۇڭعىش قىزى ساعيرا مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوك­تورى, پروفەسسور, ال شولپان ەكونوميست بولدى. كۇيەۋ بالالارى دا رەسپۋب­ليكاعا بەلگىلى ازاماتتار دەر ەدىك. سەرىك ءابدىراحمانوۆ قازاقستان لكسم ورتا­لىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قىزمەتىن اتقارىپ, جوعارعى كەڭەسكە تالاي رەت دەپۋتات بولىپ سايلانسا, توكەن ەگىنباەۆ اتاقتى «قۇلاگەر» قۇرىلىس كورپوراتسياسىن باسقارىپ, استانا قالاسىن كوركەيتۋدە ۇلكەن ەڭبەك ءسىڭىرىپ كەلە جاتقان ازامات. باقىتتى شاڭىراقتار 14 نەمەرە مەن 4 شوبەرەنىڭ كۇلكىسىن كورىپ, اتا-انا جۇرەگىن شاتتىققا بولەدى. ءبىز جوعارىدا زىليحانىڭ ومىرىنە, ەڭبەك جولىنا, وتباسىنا توقتالىپ وتتىك. ونداعى ويىمىز – ادام ۇنەمى ىزدەنۋ ۇستىندە ءجۇرىپ, شارۋانىڭ جۇيەسىنە تەرەڭ ءۇڭىلىپ, تەتىگىن تابۋعا تىرىسسا, تاۋ­داي تالاپ پەن ىزگى نيەتتى تەڭ ۇستاپ, وعان تاباندىلىقتى قوسسا, ءار ءىستىڭ دە ناتيجەسى ايتارلىقتاي بولارى انىق دەگەن ءجايتتى ەلگە جەتكىزۋ ەدى. تەگىندە ادام ىسىمەن ءىرى, ارەكەتىمەن ابىرويى اسقاقتاماي ما؟! ءبىزدىڭ انىق بايقا­عانىمىز, زىليحا جانبولاتقىزى السىزدەرگە مەدەت, زارىققانعا جەبەۋ, تورىققانعا دەمەۋ بولا بىلەتىن جان بولاتىن. كوكسۋ اۋدانىنىڭ «ەڭبەكشى» كەڭ­شارىندا باسشىلىق ەتۋ ءۇشىن پارتكوم حاتشىسى زىليحا تامشىباەۆا اسىرەسە, قانت قىزىلشاسى تەحنولوگياسىن تولىق مەڭگەرۋى ءتيىس ەدى. كانادا, فرانتسيا سياقتى شەتەلدەرگە ىسساپارمەن بار­عاندا, ولاردىڭ وسى داقىلدى ءوسىرۋ تاجىريبەلەرىنە باسا دەن قويىپ, سول ەلدەن بىرنەشە تەحنيكالار العىزدى, ساپالى تۇقىمدارىن پايدالاندى. ويتكەنى, 1971 جىلى «ەڭبەكشى» كەڭشا­رىنا ديرەكتور بولىپ تاعايىندالعان كەزدە بۇل, جوعارىدا ايتىپ وتكەنى­مىزدەي, اۋدانداعى ەڭ ارتتا قالعان شارۋاشىلىق ەدى. قانت قىزىلشاسىنىڭ ءار گەكتارىنان نەبارى 240 تسەنتنەردەن, ءداندى داقىل­داردان 15 تسەنتنەردەن عانا ءونىم الىپ, ءار سيىردان 1600 كيلوگرامم ءسۇت ءوندىلىرىلىپ كەلگەن. جۇمىستىڭ بارلىق سالاسىنا ۇنەمى تەحنولوگيالىق جاڭا­لىق­تاردى ەنگىزىپ, مال باسىن اسىل تۇقىمداندىرۋ ناتيجەسىندە 1975 جىلى كەڭشار ءار گەكتاردان 512 تسەنتنەردەن ءتاتتى ءتۇبىر, 40-45 تسەنتنەردەن التىن ءدان الىپ, ءار سيىردان 4500 كيلوگرامم ءسۇت ساۋدى قامتاماسىز ەتتى. بۇلارمەن قوسا كەڭشاردىڭ ىشكى-سىرتقى بەينەسى مۇلدەم وزگەردى. از ۋاقىتتا 480 ورىندىق مادەنيەت ءۇيى, جازعى كينوتەاتر, 640 ورىندىق ەكى قاباتتى مەكتەپ, 90 ورىندىق بالاباق­شا, مالشىلار بالالارىنا ارنالعان ينتەرنات, دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, اسحانا-ساۋدا ورتالىعى, جۇزدەگەن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىستارى بوي كوتەردى. اۋىل ءسويتىپ كىشىگىرىم قالاشىققا اينالدى. ءاربىر وتباسى ەلەكتر جارىعىمەن, راديو جەلىسىمەن, تەلەفون بايلانىستارىمەن قام­تاماسىز ەتىلىپ, كوشەگە اسفالت پەن تاس جولدار سالىندى. كەشەگى 90-شى جىلدار مەن نارىق كەزەڭىندە بىرقاتار شارۋاشىلىقتاردىڭ جەكەشەلەنگەنى ءمالىم. كورشىلەس كەڭ­شار­لاردىڭ ءوندىرىسى قۇلدىراپ, تۇرعىن­دارى الا سومكە ارقالاپ, قالالاردى جاعالاپ كەتتى. الدىڭعى قاتارداعى كەيبىر كەڭشارلاردا تۇرعىن ۇيلەردىڭ ورنى قاڭىراپ بوس قالىپ جاتسا, «ەڭبەكشى» اۋىلىنىڭ تىرشىلىگى باستاپقى قارقى­نىنان تانباعان, 247 شاعىن شارۋا قوجالىقتارى قۇرىلعان قۇرىلىم رەتىندە ەلگە اڭىز بولدى. ولاردى تۇقىممەن, تەحنيكامەن, جانار-جاعارمايمەن قام­تا­ماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى سەرۆيستىك قىز­مەت كورسەتۋ جۇيەسى ارقىلى جۇرگىزىلدى. وسىنىڭ ارقاسىندا «ەڭبەك­شى» تۇر­عىندارى باياعى «ايرانداي ۇيىعان» قالپىن ساقتاپ قالدى. بۇل جاعداي بىرىنشىدەن, زىليحا ءسىڭىلىمىزدىڭ جاڭالىققا بەيىمدىگىن اڭعارتسا, ەكىنشى جاعىنان, اۋىلداستارىنىڭ وعان دەگەن زور سەنىمى ەدى. 2006 جىلى كۇزدە 50 جىلدىق ەڭبەگىنىڭ قورىتىندىسى ىسپەتتەس بولىپ, زىليحا تامشىباەۆانىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويى «ەڭبەكشى» اۋىلىندا جانە تالدىقورعان قالاسىندا دۇركىرەپ اتالىپ ءوتىلدى. وعان لاۋازىمدى ازاماتتار, دەپۋتاتتار, كورشىلەس وب­لىستاردان قوناقتار كوپ كەلدى. قوستانايدان زامانداسى, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى كامشات دونەنباەۆا, ۇس­تازدارى مەن شاكىرتتەرى قۇتتىقتاۋ سوزدەر ارنادى. وسى سالتاناتتى ماجىلىسكە باسشىلىق ەتكەن سول كەزدەگى الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ: «ءسىزدىڭ وبلىس دامۋىنا قوسقان ەرەن ەڭبەگىڭىزدى رياسىز باعالايمىز. قۋاتتى قاجىر-قايرا­تىڭىز, اقىل-ويىڭىزدىڭ كەمەلدىگى ءسىزدى تالاي بيىكتەردى باعىندىرۋعا جەتەلەدى. وسىناۋ جارىق دۇنيە جا­راتىلعالى بەرى ءومىردىڭ باستاۋى ايەل بولعان. ايەل-انا وتباسىنىڭ جى­لىلىعىن ساقتاۋشى, سەنىمدى جار. تال بويىڭىزداعى ءپىر تۇتۋعا لايىقتى قاسيەتتەردى جيناعان سىزگە دەنساۋلىق, باقىت, تولاعاي تابىس تىلەيمىن!» دەگەن ءسوزىن ءدۇيىم جۇرت زور ريزاشىلىقپەن قابىلداعان بولاتىن. مەن زىليحا جانبولاتقىزىن بالا كەزىنەن بىلەتىندىكتەن, ازدى-كوپتى ءومىر جولىنا كۋا بولعان جايىم بار ەدى. ونىمەن حابارىمىز ەش ۇزىلمەگەن­دىكتەن, كەيبىر ادامگەرشىلىك قاسيەت­تەرىنە توقتالىپ وتكەندى ءجون كورىپ وتىرمىن. ونداعى وي – بۇگىنگى زەردەلى جاس قاۋىم, قۇراقتاي جايقالىپ ءوسىپ كەلە جاتقان بالالارىمىز ءوز كادە­لەرىنە جاراتار دەگەن نيەت. زىليحا – تاعدىرى, ەڭبەگى ارقىلى تۇلعالىق كەلبەتىن ءوزى قالىپتاس­تىرعان جان. ادامنىڭ ويلىلىعى, جاسامپازدىعى مەن جاقسىلىعى دا ەڭبەكپەن كەلىپ ىسكە اساتىنىن ول ومىرلىك ورنەگىمەن دالەلدەپ بەردى. قانداي ءىس باستاسا, سونىسىن تىڭ­عىلىقتى ەتىپ اياقتادى. بابامىز ءال-فارابي: «ادام ماقساتىنا ءوزىن-ءوزى جەتىلدىرۋ ارقىلى جەتەدى», دەگەن ەكەن. سول ايتقانداي, ول تىنىمسىز ەڭبەك پەن ىزدەنىستىڭ ارقاسىندا دىتتەگەن ماقساتىنا قول جەتكىزدى. شىدامدى, سابىرلى قالپىنان اينىمادى. نازىك جاراتىلىس يەسى بولعانمەن وزگەنى كۇندەۋدەن, بىرەۋدىڭ اتىنا عايبات ايتۋدان ادا ەدى. وزىمەن تاعدىرلاس, زامانداس ءار ادامنىڭ ماڭدايىنان سيپاپ, جان-دۇنيەسىن ءتۇسىنۋى ونىڭ تۋا بىتكەن اسىل قاسيەتى بولاتىن. مەيلىنشە كىشىپەيىل ەدى, قاي ورتانىڭ دا «ءوز ادامى» بولاتىن. زامانداستارى مەن قۇربىلارى اراسىندا قالجىڭدارى جاراسقان زىليحا, اۋدان, وبلىس باسشىلارى الدىندا ءادىل دە ادال ورىنداۋشى قىزمەتكەر, جاۋاپتى جينالىستاردا ءار ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن بۇكپەسىز ايتار بىلىكتى باسشى, وزىنەن جاسى ۇلكەن اعا-اپالارىنىڭ اراسىندا ۇياڭ ءجۇزدى تىڭداۋشى, جاستار اراسىندا, اسىرەسە, قىز-كەلىنشەكتەرگە ۇلگى-ونەگەلى ىستەردى ناسيحاتتاۋشى, ال وتباسىندا – سۇيىكتى جار, اياۋلى انا, مەيىرىمدى اجە بولىپ عۇمىر كەشتى. ەگەر ول ديقاندىق كاسىپپەن ەمەس, شىعارماشىلىقپەن شۇعىلدانعاندا مۇنان دا ۇلكەن تابىسقا جەتەر ەدى دەپ ويلايمىن. بۇلاي دەۋگە سەبەپ – ەستەلىك كىتاپ جازىپ شىعاردى. كوپتەگەن گازەت-جۋرنالدارعا, تەلەارنالاردا تەرەڭ مازمۇندى سۇحباتتارى شىقتى. تالاي جاۋاپتى مىنبەلەردە ءسوز سويلەگەندە ماقال-ماتەلدەرمەن ويىن استارلاپ, ايشىقتاپ جيناقى جەتكىزەتىن. «باتىر تۋار ەل ءۇشىن, جاقسى تۋار كوپ ءۇشىن», دەمەكشى, حالىققا جاقسىلىق جاساۋدان تارىنباي, كول-كوسىر كومەگىن ايامادى. ول كۇيگە قۇمار, انگە اۋەس ەدى. حالىق رۋحانيا­تىنىڭ شىن جاناشىرى بولاتىن. وتباسىنا قاجەتتى كيىم-كەشەك, توسەك-ورىن زاتتارىن دا وزدىگىنشە ۇقساتا بىلەتىن. «سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى» دەگەن تەڭەۋ قازاقتىڭ ناعىز وسىنداي ەڭبەكپەن ەرجەتىپ, وتان ءۇشىن ادال قىزمەت اتقارىپ كەتكەن ارداقتى پەرزەنتتەرىنە ارنالىپ ايتىلسا كەرەك. بۇگىندە ارامىزدا زىليحا جانبو­لاتقىزىنىڭ ءوزى جوق. كوزى ءتىرى بولعان­دا وسى جىلدىڭ قازان ايىندا 75 جاسقا كەلەر ەدى. تاۋەلسىز قازاق ەلىنە قاجىرلى ەڭبەك ەتكەن اياۋلى جان رەسپۋبليكامىزدىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىن بارىمىزبەن بىرگە تويلار ەدى. ءار ادامعا ولشەممەن بەرىلگەن ۋاقىت شەشىمىن ەشكىم وزگەرتە المايتىنى حاق. الايدا, ونىڭ ۇزاق جىلدار اتقارعان ىستەرى تاريحتا ساقتالىپ, جاستارعا ۇلگى-ونەگە بولىپ قالادى دەپ ويلايمىز. تاريح كوشى العا جىلجىپ ۇرپاقتار ساباقتاستىعى جالعاسا بەرمەك. تاۋەلسىزدىگىمىز بايان­دى بولىپ, التىن قۇرساق انالارىمىز امان بولسا ومىرگە ءالى دە تالاي داڭقتى ءاليا, مانشۇك, حيۋاز, زىليحانىڭ ءىزباسار سىڭلىلەرى كەلە بەرەرىنە كۇمان جوق. بۇل كۇندەرى ونىڭ ارىپتەستەرى, ەڭبەكتەس اۋىلداستارى قىزۋ ەڭبەك ەتۋدە. كەشەگى وتپەلى كەزەڭنىڭ, ءولارا شاقتىڭ قيىندىعىن جەڭىپ, جاس مەملەكەتىمىزدىڭ قاز تۇرىپ قادام باسۋىنا ءوز شاما-شارقىنشا ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان «ەڭبەكشى» اۋى­لىنىڭ تۇرعىندارى, اسىرەسە, جاستار جاعى كوكتەممەن بىرگە گۇلدەپ, جازبەن جادىراپ, كۇزدىڭ قاربالاس شارۋا­لارىندا قىس قامى ءۇشىن جۇمىلا قىزۋ ەڭبەك ەتۋدە. بيجامال رامازانوۆا, قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى. الماتى.