گونكونگتاعى ينۆەستيتسيالار جونىندەگى ءبىرىنشى قازاقستاندىق فورۋم تابىستى ءوتتى
داعدارىستان كەيىن جىلىنا 7-8 پايىزدىق دامۋ دەڭگەيىن قايتا قالپىنا كەلتىرىپ وتىرعان قازاقستان ەكونوميكاسى ايدان-ايعا وسە تۇسۋدە. ءوسىمنىڭ وسى دەڭگەيىن ودان ءارى تەرەڭدەتۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ جاس مەملەكەتىمىزگە كوپ قارجى قاجەت بولاتىندىعى تۇسىنىكتى. سوندىقتان ەلىمىزدە ينۆەستيتسيالىق ساياساتقا ەرەكشە ءمان بەرىلۋدە. ونىڭ جولدارى ايقىندالىپ, نىعايتىلۋدا.
قازاقستاننىڭ ءىرى كومپانيالارى سوڭعى جىلداردان بەرى وزدەرىنە ءتيىمدى ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ ۇلكەن كوزى رەتىندە دۇنيە جۇزىندە قارجى كاپيتالى نەعۇرلىم كوبىرەك شوعىرلانعان الەمدىك ءىرى قور بيرجالارىنا شىعا باستادى. وسىنىڭ ءساتتى مۇمكىندىگى رەتىندە قازاقستاندىق بىرقاتار ءىرى كومپانيالاردىڭ لوندون قور بيرجاسىنا تىركەلگەندىگىن ايتۋعا بولادى.
الايدا مىنا وزگەرىسكە تولى ومىردە سوڭعى جىلدار ىشىندە ازيالىق قور رىنوگىنىڭ جەدەل دامۋ ۇستىندە ەكەنىن بايقايمىز. جۋىقتا عانا گونكونگتا وتكەن «ينۆەستيتسيالار مەن كاپيتال تارتۋدىڭ قازاقستاندىق فورۋمىنا» قاتىسۋ بارىسىندا «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ايدان كارىبجانوۆتىڭ بىزگە بەرگەن شاعىن سۇحباتىندا اتاپ كورسەتىلگەنىندەي, قازىرگى ۋاقىتتا وڭتۇستىك-شىعىس ازياداعى, سونىڭ ىشىندە سينگاپۋر مەن قىتايدىڭ قور بيرجالارىنداعى قارجى كولەمى لوندون, نيۋ-يورك قور بيرجالارىمەن تەڭەسە باستادى. ەگەر ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا شىققان وبليگاتسيالار مەن باعالى قاعازدار سانىنىڭ ورنالاسۋىنا نازار اۋداراتىن بولساق, شانحاي, گونكونگ, سينگاپۋر قور بيرجالارىندا ولاردىڭ نەعۇرلىم كوبىرەك شىعارىلعاندىعىن كورۋگە بولادى. ارينە, جەدەل دامۋ ۇستىندەگى قازاقستان كومپانيالارى بۇل فاكتوردى نازاردان تىسقارى قالدىرا قويمايتىنى انىق.
ءسويتىپ, وسى ۋاقىتقا دەيىن باتىس ەلدەرىنەن ينۆەستيتسيالار تارتۋ مۇمكىندىگىنە ءبىرىنشى كەزەكتە نازار اۋدارىپ كەلگەن قازاقستان ەندى وڭتۇستىك-شىعىس ازيانىڭ قور رىنوكتارىنا دا ءوز قولىن سوزا ءتۇستى. سونىڭ سەنىمدى ءبىر كۋاسى رەتىندە جۋىقتا عانا گونكونگ قالاسىندا «سامۇرىق-قازىنا» اق كومپانيالارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن جوعارىداعى ينۆەستيتسيالىق فورۋمدى ايتۋعا بولادى.
ءسوز اراسىندا كەلتىرە كەتەتىن ءبىر ءجايت, بۇل فورۋمنىڭ وتۋىنە قازاقستاننىڭ گونكونگ پەن ماكاوداعى باس كونسۋلى نۇرجان ءابدىمومىنوۆ تا ءوز تاراپىنان بارىنشا ۇلەس قوسقان. باس كونسۋل بۇل باعىتتاعى ءوزىنىڭ جۇرگىزگەن جۇمىستارىن قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنايتىندىعىن بىزبەن اڭگىمەسىندە ايتىپ وتكەن ەدى. ال «سامۇرىقتىڭ», جالپى قازاقستاننىڭ ازيالىق كەڭىستىكتەگى قور رىنوگى بويىنشا العاشقى ينۆەستيتسيالىق فورۋمىن وتكىزەتىن ورىن رەتىندە ءدال وسى گونكونگتى تاڭداپ الۋى بەكەردەن-بەكەر ەمەس سەكىلدى. بىزگە كەلتىرگەن دەرەكتەر بويىنشا, گونكونگ قور بيرجاسى ءوزىنىڭ كولەمى جاعىنان قازىرگى كۇنى الەمدە جەتىنشى ورىندا تۇرسا, ازيا قۇرلىعىندا ءبىرىنشى ورىندى يەلەنەدى. ونىڭ ۇستىنە ۇزاق جىلدار بويى ۇلىبريتانيا سەكىلدى ەركىن رىنوكتى جاقتايتىن ەلدىڭ ەنشىسىندە بولىپ كەلگەن گونكونگتا قور بيرجاسىنىڭ جۇمىسى نەعۇرلىم دەموكراتيالىق قاعيداتتارعا سايكەس كەلەدى دەپ ايتۋعا بولادى. بۇل جاعداي دا قازاقستاننىڭ وڭ جامباسىنا ءدوپ كەلىپ وتىر.
قازاقستان كومپانيالارىنىڭ گونكونگ قور بيرجاسىنا كەلۋىنە بۇل ەلدىڭ ىسكەر توپتارى دا اسا ىقىلاستى. ءبىز مۇنى فورۋم بارىسىندا ايقىن اڭعاردىق. وسىدان بىرقاتار جىلدار بۇرىن, ياعني تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىندا قازاقستاندىق ءىرى بانكتەردىڭ ءبىرىنىڭ باسشىسى بولىپ جۇمىس ىستەگەن بەرلين يريشەۆتىڭ ايتۋى بويىنشا, قازاقستان مەن گونكونگ اراسىندا العاشقى كەلىسىمگە قول قويىلعان تۇستا گونكونگ ءۇشىن قازاقستاننىڭ بەيتانىستىعى سونداي, بۇل ەلدىڭ ىسكەرلەرى قازاقستاننىڭ اتىن قاتە جازعان ەكەن. ال بۇل جولعى باسقوسۋ باسقا راۋىشتە ءوتتى. فورۋم جۇمىسىنا گونكونگتىڭ قارجى مينيسترىنەن باستاپ قور رىنوگىندا قىزمەت ەتەتىن ءىرى تۇلعالار تەگىس قاتىستى دەپ ايتۋعا بولادى. سەبەبى ولار قازاقستاننىڭ قانداي ەلگە اينالىپ كەلە جاتقاندىعىن كورىپ وتىر. ەندى بۇل جاعدايدى قور اكتسيونەرلەرىنەن باستاپ قاراپايىم حالقىنا دەيىن جەتكىزۋ قالعان سەكىلدى. سول كەزدە وسى قور بيرجاسىنا الداعى ۋاقىتتا تىركەلۋدى نيەت ەتىپ وتىرعان قازاقستان كومپانيالارىنىڭ اكتسيالارى نەعۇرلىم قۇندى باعالاناتىندىعى ايقىن بولماق.
گونكونگ جەرىندەگى العاشقى ينۆەستيتسيالىق فورۋمنىڭ وتۋىنە الەمدىك بانكتىك جانە قارجىلىق قىزمەتتىڭ ەۋروپالىق كوشباسشىسى بولىپ تابىلاتىن, الەمدەگى اسا قۋاتتى 6 بانكتىڭ قاتارىنا كىرەتىن BNP Paribas (پاريبا) بانكىنىڭ مۇرىندىق بولعاندىعىن ايتۋعا بولادى. بۇل بانكتىڭ شتاب-پاتەرلەرى پاريج, لوندون, جەنەۆا قالالارىندا ورنالاسقان. ەندى ءوڭتۇستىك-شىعىس ازيانىڭ قور رىنوگىنا بەلسەندىلىكپەن شىعىپ وتىر. Global Finance جۋرنالىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 2010 جىلعى الەمدەگى ەڭ سەنىمدى دەگەن 20 بانكتىڭ قاتارىنا كىرەدى. مىنە, وسىنداي الەمدىك دەڭگەيدەگى ءىرى قارجى ينستيتۋتىنىڭ قولداۋ ءبىلدىرىپ, قىزمەت ەتۋىنەن-اق قازاقستاننىڭ الەمدىك قارجى رىنوگىندا قانداي تارتىمدىلىققا يە بولا باستاعاندىعىن انىق بايقاۋعا بولادى.
وسى بانكتىڭ ازيا-تۇنىق مۇحيت ەلدەرىندەگى قارجىلاندىرۋ كورپوراتسياسىنىڭ باسشىسى كريستيان دە شارنە فورۋمداعى بەتاشار سوزىندە ەلىمىزدىڭ سوڭعى جىلدارداعى ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرىن جاقسىلاپ تانىستىردى. قازاقستاننىڭ ازياداعى ستراتەگيالىق ورتالىقتارىنىڭ بىرىنە اينالا باستاعاندىعىن ايتا كەلە, كونە جىبەك جولىنىڭ بويىندا ورنالاسقان بۇل مەملەكەت بىرتە-بىرتە رەسەي مەن قىتايدى, ءۇندىستان, ەۋروپانى بايلانىستىراتىن باستى بۋىن بولادى دەگەن سەنىمىن جەتكىزدى.
قازاقستاننىڭ گونكونگ پەن ماكاوداعى باس كونسۋلى نۇرجان ءابدىمومىنوۆ قازاقستان اتىنان گونكونگ جەرىندە ءوتىپ وتىرعان وسىناۋ العاشقى ۇلكەن بيزنەستىك باسقوسۋعا قۇتتىقتاۋ ءسوزىن جەتكىزىپ, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ سوڭىندا ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ وتەتىن ەلدە سوڭعى جىلدارى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالادا ۇلكەن وزگەرىستەر ءجۇرىپ جاتقاندىعىن, بۇعان ەل باسشىلىعىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە ءجۇيەلى دە جان-جاقتى ساياسات جۇرگىزۋىنىڭ ناتيجەسىندە تاۋەلسىزدىك جىلدارىنان بەرى قازاقستانعا 120 ميلليارد دوللار كولەمىندە شەتەلدىك تىكەلەي ينۆەستيتسيانىڭ تارتىلۋى ءوز ىقپالىن تيگىزگەندىگىن, ەلدىڭ جاعدايىنىڭ جاقسارۋىنا بايلانىستى زەينەتاقىنىڭ 4,5 ەسە, جالاقىنىڭ ونداعان ەسە كوتەرىلگەندىگىن, سوڭعى جىلداردىڭ وزىندە قازاقستانعا شەتتەن مىڭداعان ادامنىڭ كوشىپ كەلگەندىگىن تىلگە تيەك ەتتى.
گونكونگتىڭ قارجى ءمينيسترى دجون تتسانگ فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا قازاقستاننىڭ قانداي ەل ەكەندىگىن, ونىڭ ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرىن ادەمىلەپ جەتكىزۋگە تىرىستى. ەكى ەلدىڭ ارا قاشىقتىعى 4 مىڭ شاقىرىمدى قۇراعانىمەن, ساۋدا-ساتتىقتىڭ جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقاندىعىن, ەڭ باستىسى, ەكى ەلدىڭ اراسىندا ءبىر-بىرىمەن ىنتىماقتاستىققا دەگەن ۇلكەن ءمۇددەنىڭ بارلىعىن اتاپ كورسەتتى. «قازاقستاننىڭ قانداي ەل ەكەندىگىن تۇسىنۋلەرىڭىز ءۇشىن مىنا ءبىر ءجايتتى اتاپ كورسەتەيىن. بۇل ەلدىڭ جەر كولەمى ءبىزدىڭ گونكونگتان 2,5 مىڭ ەسە ارتىق. بىزدە ءوندىرىس جوق دەسە دە بولادى, شيكىزاتقا اسا ءزارۋمىز. ال بۇل ەلدە وسىنىڭ بارلىعى بار. ەكونوميكاسىنىڭ جىلدىق دامۋى الەم ەلدەرى اۋىر قارجى داعدارىسىنان ەسەڭگىرەپ قالعان قازىردىڭ وزىندە 7 پايىزعا كوتەرىلىپ وتىر», دەي كەلە گونكونگتىڭ ءوز تاراپىنان العاندا قارجىسى ارقىلى مىقتى ەكەندىگىن, مۇندا وتكەن جىلى عانا 17 ميلليارد دوللار كىرىس الىنعاندىعىن ايتىپ ءوتتى.
گونكونگ قور بيرجاسىنىڭ باسشىسى رونالدە اركۋلە ءوز بيرجالارىندا كۇنىنە 5 ميلليارد دوللاردىڭ ساۋدا-ساتتىعى جاسالاتىندىعىن, ونىڭ ساۋدا اۋقىمى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقاندىعىن, وسىعان وراي باتىستىق كومپانيالارمەن قاتار, رەسەي مەن قازاقستاننىڭ بۇل رىنوكقا قاتىسۋى پايدالى بولىپ تابىلاتىندىعىن جەتكىزدى. «بىلتىر بىزگە رەسەيدىڭ «رۋسال» كومپانياسى كەلىپ تىركەلدى. قازاقستان تارابىنان «قازاقمىس» تىركەلىپ وتىر. ءبىز ءوز جۇمىسىمىزدى اعىلشىن ءداستۇرى بويىنشا جۇرگىزەمىز. قىتاي ەكونوميكاسى دامىعان سايىن يۋان بويىنشا كاپيتالدىڭ ارتۋى ءبىزدىڭ دامۋىمىزعا ۇلكەن مۇمكىندىكتەر ۇسىنىپ وتىر», دەدى.
فورۋمعا قاتىسۋشىلار وسىندا قازاقستاندىق ىسكەرلەردى باستاپ كەلگەن «سامۇرىق-قازىنا» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ايدان كارىبجانوۆتىڭ ءسوزىن اسا ءبىر ىقىلاسپەن تىڭدادى. ول ءوز سوزىندە قازاقستان مەن ونىڭ باستى مەملەكەتتىك كومپانياسى «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ ينۆەستيتسيالار بويىنشا جۇرگىزىپ جاتقان جۇمىستارىن جان-جاقتى اڭگىمەلەي كەلە, بۇل قوردىڭ قۇرامىنا تابيعي رەسۋرستىق, ەنەرگەتيكالىق جانە ينفراقۇرىلىمدىق اسا ءىرى كومپانيالاردىڭ كىرەتىندىگىن ايتتى. قازاقستاندا قازىرگى كۇنى ونەركاسىپتىك سەكتوردىڭ, وڭدەۋ سالاسىنىڭ دامۋىنا ينۆەستيتسيالىق ۇلكەن مۇمكىندىكتەردىڭ تۋدىرىلىپ جاتقاندىعىن, ەلدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا, ونى ءارتاراپتاندىرۋ باعىتىندا كوپتەگەن جۇمىستاردىڭ جۇرگىزىلگەندىگىن, قازاقستاننىڭ مۇناي, گازبەن قاتار, استىق پەن مال ونىمدەرىنە باي ەكەندىگىن, ەندىگى ماقسات ولاردى وڭدەپ, ەكسپورتقا شىعارۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالاردى مولىنان تارتۋعا جول اشىلعاندىعىن جەتكىزدى. كەزىندە جىبەك جولى ارقىلى قىتاي مەن باتىس ارالىعىندا ۇلكەن ساۋدا جولى بولعان قازاقستاندا ول ءوز تاۋەلسىزدىگىنە يە بولعان ءساتتەن باستاپ ەل اۋماعى ارقىلى قىتاي مەن رەسەي ارالىعىندا ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستى كۇشەيتۋگە ىقپال ەتەتىن ۇلكەن ينفراقۇرىلىمدار پايدا بولۋ ۇستىندە ەكەندىگىن, بۇل ءدالىز ارقىلى باتىس ەلدەرىنە شىعۋعا دا بولاتىندىعىن ايتىپ ءوتتى.
«قازىرگى كۇنى قازاقستان ەكونوميكاسىندا ۇلكەن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. مىنە, وسى ءۇشىن بىزگە قارجى كەرەك. وسى قارجى ارقىلى ءبىز ءوز ەكونوميكامىزدىڭ الەۋەتىن ودان ءارى اشا الامىز. ينۆەستورلار ءۇشىن قازاقستاندا نازار اۋداراتىن جايتتەر وتە كوپ. ءتىپتى, باسقانى بىلاي قويعاننىڭ وزىندە, قازاقستاندا مينەرالدى تىڭايتقىشتاردىڭ وندىرىستەرىن ۇيىمداستىرۋدان دا ۇلكەن پايدا تابۋعا بولادى. سوندىقتان بىزگە قازىرگى كۇنى الەمنىڭ كوپتەگەن كومپانيالارى نازار اۋدارۋدا جانە ولاردىڭ كەلۋىنە قولايلى جاعدايلار جاسالىنۋ ۇستىندە» دەي كەلە, ەلىمىزدىڭ زاڭ بويىنشا بەرىلەتىن جەڭىلدىكتەرىنە, باسقا دا كورسەتىلەتىن قولداۋلارىنا توقتالىپ ءوتتى.
فورۋمدا «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن بىرقاتار كومپانيالاردىڭ باسشىلارى مەن وكىلدەرى ءسوز الدى. سولاردىڭ ءبىرى «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ وكىلى داستان ابدۋلعاپاروۆتىڭ ايتۋىنشا, كومپانيانىڭ اكتسيالارى باتىستىق قور رىنوگىندا تىركەلگەن. ول قىزمەت ەتەتىن «قازمۇنايگاز» قۇرامىنداعى ىرگەلى كومپانيا سوڭعى جىلداردىڭ وزىندە مۇناي ءوندىرۋدى 60 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋعا قول جەتكىزە الدى. كومپانيانىڭ اكتسيالارىنا كەلەتىن ديۆيدەندتەر 2 ميلليارد دوللاردى قۇراپ وتىر. كومپانيا گاز ءوندىرۋ جونىنەن قازاقستاندا ەكىنشى ورىنعا يە. ونىڭ كەن ورىندارىنداعى بارلانعان گاز قورىنىڭ كولەمى 25 جىلعا ەركىن جەتەدى. كومپانيانىڭ قارجى جاعدايى كۇشتى جانە تۇراقتى دەپ ەسەپتەلىنەدى. رىنوكتاعى كاپيتالدانۋ دەڭگەيى 1 باررەل – 1 دوللار دەپ ەسەپتەگەندە, 7 ميلليارد دوللاردى قۇرايدى. كومپانياعا بارلاۋ, ءونىمدى وڭدەۋ جۇمىستارىمەن شۇعىلدانۋ ءۇشىن جاڭا ينۆەستيتسيالار قاجەت.
فورۋمعا قاتىسۋشىلار ەلىمىزدىڭ تاعى ءبىر ىرگەلى ۇلتتىق كومپانياسى «كەGوC» اق باسقارما توراعاسى باقىتجان قاجيەۆتىڭ ءسوزىن ىنتامەن تىڭدادى. ەلىمىزدىڭ ماگيسترالدى ەلەكتر جەلىلەرىنە مەملەكەت اتىنان يەلىك ەتىپ كەلە جاتقان بۇل كومپانيا ەلەكتر قۋاتىنىڭ قازاقستان اۋماعى ارقىلى مەملەكەتارالىق جانە ءوڭىرارالىق تاسىمالدانۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
كومپانياداعى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى 2000 جىلدان باستاۋ العان بولاتىن. سودان بەرى اكتيۆتەردى جاڭارتۋ, قاجەتتى ەلەكتر قۋاتىن تاراتۋ جەلىلەرىن سالۋ جۇمىستارى ۇزدىكسىز جۇرگىزىلىپ كەلەدى. وسى ماقساتقا حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنان 1 ميلليارد دوللاردان استام ينۆەستيتسيا تارتىلىپ وتىر. سونىمەن قاتار «كەGوC» اق قازاقستاندىق ەلەكتر رىنوگىن رەتتەۋدىڭ ۇكىمەتتىك وپەراتورى بولىپ تابىلاتىندىقتان, وعان دەگەن مەملەكەتتىك قولداۋ دا كۇشتى. مەملەكەت كومپانيانى قارجىلاندىرۋ ىسىنە قاتىسۋمەن قاتار, مەملەكەتتىك كەپىلدىكتى بەرۋ سەكىلدى كومەكتەر كورسەتەدى.
فورۋمدا قازاقستان جاعىنان «سامۇرىق-ەنەرگو» اق باسقارۋشى ديرەكتورى سالتانات شۋناەۆا, «مەملەكەتتىك جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى» اق اتقارۋشى ديرەكتورى, استانالىق دەربەس قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى سالتانات ەلشىبەكوۆا, «جايىق مۇناي» كومپانياسىنىڭ باسشىسى فرانك مونسترەي, SB Capital كومپانياسىنىڭ ارىپتەسى بەرلين يريشەۆ جانە باسقالار ءسوز الىپ, ەلىمىزدە قاجەت ەتىلەتىن ينۆەستيتسيالىق كوزدەر مەن ونىڭ جۇمسالۋ باعىتتارى جايىندا اڭگىمە قوزعادى.
جالپى, گونكونگ جەرىندە قازاقستاننىڭ ءبىرىنشى رەت وتكىزىپ وتىرعان ينۆەستيتسيالىق فورۋمى وتە تابىستى ءوتتى دەپ ايتۋعا بولادى. وعان ەلىمىز جاعىنان بارعان ءار قاتىسۋشى ءوز كومپانياسىنا قاجەتتى ماسەلەلەر تۋرالى تىڭ يدەيالار مەن پايدالى مالىمەتتەرگە يە بولدى. ماسەلەن, مەملەكەتتىك جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى سالتانات ەلشىبەكوۆا فورۋمنان كەيىنگى بىزبەن اڭگىمەسىندە بۇل جيىن وزىنە فورۋمدا ءسوز سويلەپ, قازاقستانداعى زەينەتاقى قورىنىڭ جۇمىس ءتاجىريبەسىن ورتاعا سالۋمەن قاتار, الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدەگى وسى جۇيەنى جەتىلدىرۋگە قاتىستى بىرقاتار جاڭا ىستەردى نازارعا الۋىنا مۇمكىندىك بەرگەندىگىن اتاپ كورسەتتى.
– وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, سوڭعى ۋاقىتتاردان بەرى الەمدىك قارجى جۇيەسىندە جاڭا ورتالىقتار پايدا بولىپ, ولاردىڭ جۇمىسى قايناپ جاتىر. گونكونگ قۇرامىنا كىرەتىن ۇلى كورشىمىز قىتاي مەملەكەتى ەكونوميكاسىنىڭ كولەمى جونىنەن الەمدە ەكىنشى ورىنعا بەرىك تابان تىرەدى جانە قارجىسىنىڭ مولدىعى مەن كاپيتالدانۋى جونىنەن الەم نازارىن اۋدارىپ, وڭتۇستىك-شىعىس ازيانى ۇلكەن ينۆەستيتسيالىق كوزگە اينالدىرىپ وتىر. ول ءوز ساياساتى بويىنشا شانحاي, گونكونگ, سينگاپۋر قور بيرجالارىنىڭ قانات جايۋىنا ۇلكەن ىقپال ەتىپ كەلەدى. قازاقستان قالىپتاسقان تاريحي-ەكونوميكالىق فاكتورلار بويىنشا ءوزىنىڭ ينۆەستيتسيا تارتۋ ساياساتىندا ءبىرىنشى كەزەكتە باتىس ەلدەرىنە ۇلكەن ءمان بەرسە, ەندى شىعىس ەلدەرىنىڭ كۇشەيۋىنە بايلانىستى بۇل وڭىردەگى قور رىنوكتارىنا شىعۋ ماسەلەسىن ويلاستىرۋدا. جالپى, بۇل جۇمىس بۇگىنگى كۇنى عانا باستالىپ وتىر دەۋگە كەلمەيدى. جۇمىس بىرتە-بىرتە جۇيەلى ءجۇرىپ جاتىر. ماسەلەن, ءبىزدىڭ وسى گونكونگتا ينۆەستيتسيالىق فورۋم وتكىزۋىمىزدىڭ قارساڭىندا «سامۇرىق-قازىنا» قورى ەكونوميكالىق بايلانىستاردى نىعايتۋ ماقساتىندا بىرقاتار شارالاردى جۇزەگە اسىرعان بولاتىن. گونكونگتاعى قور بيرجاسىنا قازاقستان جاعىنان ءبىرىنشى بولىپ «قازاقمىس» اق تىركەلدى. ەندى ءبىز وسى بيرجاعا «سامۇرىق-قازىنا» قورىنا قارايتىن ۇلتتىق كومپانيالارىمىزدى كىرگىزۋ ماسەلەسىمەن شۇعىلدانۋ ۇستىندەمىز. مەنىڭ ويىمشا, ەندى ءبىراز ۋاقىتتاردان كەيىن مۇنداي جۇمىستار ەلىمىزدە جۇيەلى سيپاتقا يە بولادى دەپ ويلايمىن. ارينە, ءبىز ءبىرىنشى كەزەكتە تاياۋداعى ۋاقىتتىڭ ىشىندە بىرقاتار ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ اكتسيالارىن قاراپايىم حالىق اراسىندا تاراتۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك ماڭىزدى شارانى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسەمىز. مۇنداعى ماقسات ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ قولىنداعى يگىلىكتەرگە حالىقتىڭ قولىن جەتكىزۋ. دەگەنمەن, حالىققا تاراتىلعان باعالى قاعازدار ارقىلى كومپانيالاردىڭ سەرپىندى دامۋى ءۇشىن كوپ قارجى كەلە قويماس. سوندىقتان مۇنان كەيىنگى ۋاقىتتاردا دامۋعا قاجەتتى مول قارجىنى تارتۋدا قور بيرجالارىنا شىعاتىن بولامىز. ءبىزدىڭ بۇگىنگى ساپارىمىز وسىنىڭ الدىنداعى قاجەتتى ءبىر قادام بولدى. بۇل قادام ارقىلى ءبىز وڭتۇستىك-شىعىس ازياداعى گونكونگ, سينگاپۋر, شانحاي قور بيرجالارىنىڭ (ولاردىڭ وكىلدەرى وسى فورۋمعا قاتىستى), سونداي-اق جەكەلەگەن ينۆەستورلاردىڭ قازاقستانمەن جۇمىس ىستەۋگە مۇددەلى ەكەندىگىن بايقاپ قايتتىق. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا بۇل شارانىڭ وزىندىك ناتيجەسى زور بولادى دەگەن سەنىمدەمىن, – دەدى وسى فورۋمعا قازاقستاندىقتاردى باستاپ كەلگەن «سامۇرىق-قازىنا» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ايدان كارىبجانوۆ فورۋم سوڭىنان جۋرناليستەرگە بەرگەن شاعىن سۇحباتىندا.
استانا – گونكونگ – استانا.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن كۇلپاش قوڭىروۆا.
