ارقالىق – اۋقىمدى ىستەر ايماعى

شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدا   بۇگىنگى كۇندەرى  ەلىمىزدە  ايتارلىقتاي شارۋالار اتقارى­لىپ جاتقانى بەلگىلى. رىنوكتاعى  ءجيى ايتىلاتىن ءسوزدىڭ ءبىرى سانا­لاتىن بۇل سالانى دامىتا بەرۋدەن ەل ەكونوميكاسى  ۇتپاسا, ۇتىل­ماي­تىنى دا داۋ تۋدىرماسا كەرەك. باس­قاسىن بىلاي قويعاندا,  جۇ­مىس كو­لەمىنە قاراي  قاراپايىم حالىقتى  ەڭبەكپەن قامتۋداعى تيگىزەر پاي­دا­سىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى. ايماق­تار­داعى  ەلدىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسار­تۋ­دا جاسالىپ جاتقان    جوبالار­دىڭ قاتارىندا بۇگىندە  ارقالىق­ت­ا  قاناتىن كەڭگە جايعان قۇس فاب­ريكاسى – «اگروينتەرپتيتسا»  جشس مەن وسىنداعى  جاساندى سۋلاردى  بالىقتاندىرۋعا ارنالعان بىرەگەي جوبانى قوسۋعا بولادى. ارينە, اتالعان جوبالاردىڭ قۇلاشىن كەڭ­­گە  سەرمەۋىنە  العاشقى كەزەكتە   ۇكى­مەت  پەن جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ  ىق­پالى مول بولعانىن ايتقان ابزال. اۋەلى قۇس فابريكاسىنا كەلەيىك. وتكەنگە ءسال شەگىنىس جاساساق, سوناۋ سەكسەنىنشى جىلدارى  ارقا­لىق وبلىس ورتالىعى بولعان  كە­زەڭدە  جاپ-جاقسى جۇمىس ىستەگەن  بۇل فابريكا  نارىقتىق  قارىم-قاتىناستار ورناپ, ەلىمىزدىڭ  ەكو­نو­ميكاسى جاڭا جۇيەگە اۋىسقان تۇستا وتپەلى كەزەڭ سىنىنا شىدا­ماي  ءوز  جۇمىسىن توقتاتۋعا ءماج­بۇر بولعان. سودان بەرى قانشاما ۋاقىت ەشكىمنىڭ كەرەگىنە جاراماي بوس تۇرىپ, كەيىن مۇلدە  نازاردان تىس قالا  بەرگەن. وسى  قالپىندا  2000 جىلدىڭ    با­سىندا كاسىپ­ورىننىڭ  بۇرىنعى تسەحتارى مەن  قۇس ۇستايتىن بازا­لارىنىڭ قۇر قاڭقاسى قالعانى  دا جەرگىلىكتى  جۇرتشىلىقتىڭ ەسىنەن كەتە قويعان جوق. قۇس فاب­ريكاسىن قايتا جان­دان­­­دىرۋعا  وب­لىس باس­شىلىعى  ءتى­كە­لەي باس­تا­ما­شى بو­لىپتى. وب­لىس اكىمى قىز­مەتىنە  كەل­گەن ساتتە قا­زىرگى اكىم س.كۋ­­لاگين  ارقا­لىق­قا العاش سا­پا­رىندا  قۇس فاب­ري­كاسىنىڭ قول­عا الىنا­تىنىن ايتا­دى. الايدا  بۇل كۇر­مەۋى كوپ ءما­سەلە ەكەنى كوپشىلىككە  ءمالىم-ءتىن. سوندىقتان دا بولار اكىم  جوبا­نىڭ ورىندالۋىن ءوزى قاداعالاي­دى.  كوپ ۇزاماي ينۆەستور دا  تابىلادى. 2009 جىلدان  باستاپ  «اگروينتەرپتيتسا»  جشس اۋقىمدى جو­بانىڭ  ىسكە اسۋىنا ارقاۋ بولسا, قۋاتتى وندىرىستىك نىساننىڭ  باستالۋ ءساتى  قالا اكىمى  تەمىرجان  ءتو­لەۋباەۆتىڭ كەلۋىمەن بايلانىستى. كۇردەلى جوندەۋ  جۇمىستارى­نىڭ العاشقى كەزەڭىندە  ينۆەستور قوماقتى قارجى جۇمساعان. ىسكە جارامسىز نىسانداردى  تازارتۋ, قايتا جوندەۋ, سونداي-اق  قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارمەن  قامتاماسىز ەتۋدە  «اگروينتەرپتيتسا»  جشس تاباندىلىق تانىتىپ, كوپ  وتپەي-اق ىلگەرى جىلجيدى. العاشىندا  جۇزگە جۋىق ادام  جۇمىس ىستەسە, جۇمىس قارقىنىنىڭ ۇدەي تۇسۋىنە سايكەس  ولاردىڭ سانى  دا ارتقان. 2009 جىلدىڭ كۇزىندە  اتالمىش فابريكادا 200-گە جۋىق ادام ەڭ­بەك ەتكەن. ينۆەستوردىڭ قارجىسى ورتايعان تۇستا  «جول كارتاسى» باعدارلاماسى جۇزدەگەن جۇمىس­شى­نىڭ جالاقىسىن تولەۋدە ەداۋىر كومەگىن تيگىزەدى. بىل­تىر­عى جىل­دىڭ قازان ايىن­دا  فاب­ريكاعا  تاۋىق بالاپاندا­رى­نىڭ العاشقى لەگى اكەلىنىپ, وتىز مىڭعا جۋىق قۇس جوندەۋدەن ءوت­كىزىلگەن  جاڭا تسەحتارعا ورنالاس­تىرىلادى. قازىرگى تاڭدا  قۇس فاب­ريكاسىندا  تاۋلىگىنە  220 مىڭ دانا جۇ­مىرت­قا شىعارى­لادى. فاب­ري­كانىڭ قۇ­رىلعان كۇنىنەن بەرى 60 ميلليون جۇمىرتقا الى­نىپتى. بۇگىندەرى بۇل كاسىپورىن 350 ادام­دى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. فاب­ريكانىڭ ەندىگى ماقساتى – بۇيىرت­سا, كۇنىنە ميلليون دانا  جۇمىرت­قا شىعارۋ. بۇل رەتتە ار­قالىق قۇس فابريكاسى ايماقتىڭ الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق ءال-اۋقا­تىن ارتتى­رۋدا عانا ەمەس, جالپى ەلىمىز بويىن­شا  قۇس  شارۋاشى­لىعىنىڭ  دامۋىنا ءوز ۇلەسىن  قو­سىپ وتىرعا­نىن دا ايتقان ءلازىم. ارقالىقتا  جاساندى سۋلاردى بالىقتاندىرۋعا ارنالعان  اۋقىم­دى جوبانىڭ  باستالعانىنا  دا ءۇش جىلدىڭ ءجۇزى بولىپتى. جالپى, قالا ماڭىندا بوكسيت ءوندىرۋدىڭ ءنا­تيجەسىندە پايدا  بولعان قار سۋى تولعان كارەرلەر كوپ بولسا,  مۇن­داي جاساندى سۋلاردىڭ  تەرەڭدىگى  60 مەترگە دەيىن بارادى ەكەن.  ال سۋدىڭ كولەمى   بالىق وسىرۋگە ەركىن جەتەدى. جوباعا بولىنگەن ءبىرىنشى ين­ۆەس­تيتسيانىڭ كولەمى ون ميلليون  تەڭگەنى قۇراسا, ونى ىسكە اسىرۋ «ارقالىق ازىق-ت ۇلىك كومپانيا­سى» مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق  كا­سىپورنىنا مىندەتتەلگەن. وسى­دان ەكى جىل بۇرىن  بالىقتاندىرۋ جوباسى اياسىندا ارقالىقتىڭ جا­ساندى سۋلارىنا كارپ مايشاباقتا­رى­نىڭ  العاشقى  توبى  جىبەرىلسە, ولاردىڭ سانى 300 مىڭنان اسادى. وتكەن جىلعى جازدا  جۇرگىزىلگەن  باقىلاۋ ناتيجەسىندە  10-15 سانتيمەتر  شاباقتار  جاڭا ورتاعا از ۋاقىتتا بەيىمدەلىپ, ءبىر جىلدا  سالماعى ءبىر كيلوعا جۋىقتاپتى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار تەك  بالىقتى سۋعا جىبەرۋمەن عانا شەكتەلمەيتىنى بەلگىلى. جاساندى سۋدى جاڭا مەكەندەگەن بالىقتاردى اسى­راپ, ساقتاۋدا  قورەكتەنۋ بازاسىن قالىپتاستىرۋ دا باستى جۇمىس­تارعا جاتادى. وسى ماقساتتا ماماندار قاجەتتى ارنايى وسىمدىك  ءتۇر­لەرىن تاستاپ, ولاردىڭ  وسۋلە­رىن  نازاردا ۇستاپتى. جاقىندا  بۇل سۋلارعا  سيگ با­لىعىنىڭ تۇقىمى  جىبەرىلسە, ماماندار پىكىرىنشە,  بالىقتىڭ بۇل تۇرىنە قالانىڭ جاساندى سۋلارى  وتە قولايلى كورىنەدى. بۇل ماقسات­قا قوسىمشا  5 ميلليون تەڭگە قارجى بولىنگەن. بۇل مايشاباقتاردى  اۋلاۋعا ءۇش جىلدان كەيىن عانا رۇقسات بەرىلەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە  ولار ۇرىقتانىپ ۇلگەرەدى دەگەندى العا تارتادى ماماندار. ءوڭىر باسشىسى ارقالىققا كەزەكتى ءىسساپارىندا  با­لىق ەتىن وڭدەيتىن وندىرىستىك  بازا­نىڭ  قۇرىلۋىن جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىنە  ناقتىلاي تاپسى­رىپتى.   يگى باستاما  جۇزەگە اسسا, شاھاردا  بالىق زاۋىتىنىڭ  پايدا بولارى كادىك  دەيدى مۇنداعىلار. ءيا, قازىردىڭ وزىندە قانشاما ادامدى جۇمىسپەن قامتىعان  جوبالارعا تاعى ءبىرى قوسىلسا, جەرگىلىكتى جۇرتتى تاعى دا جارىلقاپ تاستارى انىق.  ءسىرا, «جاقسى  باستالعان ءىس – جارتىلاي بىتكەن ءىس» دەگەن  وسىندايدا ايتىلسا كەرەك. ءابدىراحمان  قىدىربەك, ارقالىق.