قاراعاندىنىڭ جاڭا جاۋھارى

قالانىڭ قاق تورىندە — بۇقار جىراۋ داڭعىلى مەن بەيبىتشىلىك كوشەسىنىڭ قيىلىسىندا ءسان تۇزەگەن  ساكەن سەيفۋللين  اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترى­نىڭ جاڭا شاڭىراعى ءوز ەسىگىن ايقارا اشتى. ارقا توسىندە التىن القا­داي جارقىراعان كەنشىلەر شاھارىنا جەتپىس جىلدان اسىپ قالدى. ونىڭ ءوسۋ جولى وزىنشە ءبىر اڭگىمە. اسىرەسە, كەيىنگى كەزدەردەگى كوركەيۋى ادەمى­لىك­كە ەرەكشە بەت بۇر­عان­دىعىن ەلەستەتەدى. اجارىن ودان سايىن اشقان كوز تارتارلىق عيماراتتار قاتارى جيىلەپ كەلەدى. ءسانى مەن ءساۋ­لەتى جاعىنان بىرىنەن ءبىرى اسىپ تۇسەر­لىكتەي. قاي-قاي­سى­سىنان دا زامان تالابىنا ساي بيىك تالعامنىڭ تابى تانىلا­دى. كىم اينالاداعى سۇلۋلىق­تى جاقسى كورمەس. بۇل كۇندە ءار قاراعاندىلىقتىڭ كوڭىلى سونداي  كورىنىستەرگە تولىپ-اق ءجۇر. سولاردىڭ ىشىندە شاھار بەينەسىنىڭ شوقتى­عىنا اينالعان ءبىر عيماراتتىڭ پايدا بولعانىنا كوپ بولا قويعان جوق. بۇرناعى جىلى بوي كوتەرگەن ول قاراعاندىنىڭ ايشىقتى سيمۆولى ىسپەتتەس ايگىلى قوس كەنشى ەسكەرت­كىشىندەي الدىمەن جارقىراپ كوزگە تۇسەدى. قالانىڭ قاق تورىندە, بۇقار جىراۋ داڭعىلى مەن بەيبىتشىلىك كوشەسىنىڭ قيىلىسىندا ءسان تۇزەگەن سىرتقى سىمباتى قانداي اسەم بولسا, ءىشى ءتىپتى كىرسە شىق-­قى­سىز اسەر قالدىرادى. الدىندا ورىن­دىقتا وتىرعان ساكەن سەيفۋللين ءمۇسىنى بۇل كوز تويعىسىز كۇمبەزى كۇن ساۋلەسىمەن جارقىراعان ءزاۋلىم ءۇيدىڭ نەندەي ەرەكشەلىگى بارىن تانىتادى. ءيا, ول اياۋلى اقىن اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترى­نىڭ جاڭا شاڭىراعى. ماۋەلەنگەن ولكە ونەرى مەن مادەنيەتىنىڭ مايەگىنە اينالا باستاعان ورداسى. اڭگىمەنى ارىدەن ساباقتاعاندا سەنەر-سەنبەستەي جاي, بۇعان دەيىن قاراعاندى تەاترىنىڭ جەكە عيماراتى بولماي كەلگەن ەدى. وتكەن عاسىردىڭ 30-شى جىلدارىندا قۇرىلعاندا سول كەزدەگى كەنشىلەر كلۋبىندا ءبىراز ۋاقىت ورىن تەپكەننەن كەيىن ورىس تەاترىمەن قوڭسىلاس بولىپ, جارتى عاسىردان استام كىرىپتارلىق كۇي كەشىلدى. قانشا ايتقانمەن ءوز ەلىندەگى, ءوز جەرىندەگى ءمانى مەن ءجونى بولەك ونەر ورتاسىنىڭ ءتول ورداسى بولۋى كەرەكتىگى كوزگە ۇرىپ تۇراتىن دەسەك, تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزىلگەن شاقتا عانا تۇرعىلىقتى جۇرت ءوتىنىش-ۇسىنىسى ەس­كەرىلۋىنە ءۇمىت ويانعان-دى. ەلباسىنىڭ وبلىسقا كەلگەن جۇ­مىس ساپار­لارى­نىڭ بىرىندە جەرگىلىكتى قاۋىمنىڭ وسى ءتى­لەك­­تەرىن ورىنداۋعا تىكەلەي تاپسىرما بەرۋى ءىستى تەزدەتتى. تەاتر قۇرىلىسىنىڭ العاشقى كىرپىشىن قالاۋعا دا قاتىسقان بولاتىن. ايتا كەتۋ كەرەك, ونىڭ قازىرگى ور­نىن­دا قالا ساۋلەت ونەرىنىڭ بۇعان دە­يىن­گى بەتكە ۇستار­لىق عيماراتى ۇزاق جىلدار تۇردى. سوعىستان سوڭعى جىلداردا جاپوندىق تۇتقىندار اعاشتان ءورىپ سالعان سول جازعى تەاتر ءۇيىنىڭ جەرىنە قىزىققان الدەكىمدەر ونى بۇزىپ, ساۋدا ورتالىعىن تۇرعىزباق بولعاندارى ءبىراز دۇربەلەڭ تۋعىزعان وقيعا. ساتىپ جىبەرىلگەن ورنى قايتارىلىپ الىنىپ, تاعى ءبىر بازارعا قوسىلۋىنان ساقتالىپ قالىندى. وندا قازاق دراما تەاترىن سالۋ شەشىلدى. ءسويتىپ, 2006 جىلدىڭ تامىز ايىندا باستالعان قۇرىلىس ەكى جىل ىشىندە اياقتالدى. جوعارىدا اتالىپ وتكەندەي, تەاتر تاڭعاجايىپ ءسان-سالتاناتىمەن تامسان­دىرا­دى. ءتۇرلى-ءتۇستى اشەكەيلى تاس توسەلگەن ەدەنى­نەن باستاپ, جان-جاقتىڭ ءبارى اسەمدىك الەمى­نە باۋرايدى. كىلەم جايىلعان باسپالداق­تار­مەن جوعارى قاباتتارعا كوتەرىلىپ ارالاعان سايىن قابىرعالارعا ىلىنگەن قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ تۋىندىلارى ونەر كورمەسىن­دەي الدان شىعادى. تەاتر تاريحىنان سىر شەرتەتىن مۇراجاي تانىم بايىتادى. اۋەزدى اۋەن بوي بالقىتادى. كوڭىل قيالىن ءالدي­لەگەن ماۋجىراعان تىنىشتىق, اينالادان ەسكەن ادەمىلىك جان جادىراتادى. تەاتردىڭ ۇلكەن جانە كىشى زالى كەلۋ­شىلەرگە كەزەك­پە-كەزەك اشىق. ءبىرىنشىسى – 600 كورەرمەنگە ار­نال­عان. جاڭا قويى­لىمدار تۇساۋكەسەرى وسىندا جاسا­لا­دى, كوپ­شىلىك كوڭىلىنەن شىققاندارى كورسەتىلىپ تۇرادى. اينالمالى كەڭ ساحنا قانداي دا بولماسىن درامالىق شىعارمالاردى ءتيىستى تالاپتاردا بەينەلەۋگە قولايلى. تەحنيكالىق قۇرال-قوندىرعىلار دا بارلىق مۇمكىن­شىلىكتى جاساي الادى. وركەستر ورنالاسقان تومەنگى ورىن ساز اۋەنى كەرنەگەن شاقتا بولماسا سىرت كوز­گە بايقالا بەرمەيدى. زال اكۋستيكاسى قۇلاقتى ار­تىق تۇرگىزبەيدى. ەكىنشىسى – 200 ورىندىق. ادەتتە مۇندا ءجاسوسى­پى­رىم­دەر مەن بالالار ءوز سۇيىكتى سپەكتاكلدەرىن تاما­شا­لايدى. بۇعان قوسا ء“ۇىۆ” زال دا ورىن العان. وركەن­يەتتىك ۇلگىدە جوبالانىپ سالىنعان مۇنداي ونەر عيماراتى ەلىمىزدە عانا ەمەس, كورشى مەملە­كەت­­تەردىڭ وزىندە ازىرگە جوق دەسەم, ارتىق ايتقاندىق بولماس, – دەيدى تەاتر ديرەكتورى, مەملەكەتتىك سىي­لىقتىڭ لاۋرەا­تى كەڭەس جۇمابەكوۆ, – بىزدە بارلىق جاعداي قاراس­تىرىلعان. ارتىستەردىڭ ارقايسىسىنىڭ ساحناعا شىعۋعا دايىندالاتىن بولمەلەرى بار, ەكى بي, دەنە شيراتۋ, دايىندىق زالدارى جانە بولەك. قويى­لىمداردان سوڭ مونشاعا ءتۇسىپ الۋلارىنا دا بولادى. تىگىن, اعاش وڭدەۋ تسەحتارى جۇمىس ىستەيدى. قويىلىم­دار­عا قاجەتتى كيىمدەر, ساحنالىق بۇيىمدار وزىمىزدە جاسالادى. ال بۇلاردى بىلاي قويعاندا, ونەر ساپارى­مەن كەلۋشىلەر 26 ورىندىق مەيمان­حانا­مىزعا ورنالاسا الادى. “جاقسىنى كورمەك ءۇشىن” دەيدى حالقى­مىز. بۇگىندە تەاترعا كەلۋشىلەر جيىلەدى. ولاردى جارقىراپ-جاڭعىرعان تەاتر ونەرى ءبىر قىزىقتىرسا, كوڭىل قوشىن شارىقتاتار جاۋھار عيمارات قوسا تارتادى. بىلتىر وسىن­دا وتكەن ءبىرجان سال قوجاعۇلوۆ اتىن­داعى رەسپۋبليكالىق تەاترلار فەستيۆالىنە قاتىسۋشى­لاردىڭ “شىركىن-اي, شىنىندا كەرەمەت ەكەن. وسىنداي عاجايىپ شاڭىراق­قا ءبىز قاشان جەتەمىز” دەپ تامسانىپ كەتكەندەرى ەستە. ەل وسۋدە. ءومىر جاڭارۋدا. نەسى بار, ونداي قۋانىش كەلەدى بارىنە. ال ءسوز سوڭىندا اتالعان عيماراتتىڭ ارحي­تەكتورى كىم دەسەك, قانات مۇساەۆ ەسىمدى ازاماتتى اتايمىز. قاراعاندىنىڭ جاڭارعان بەت-بەينەسىنە قولتاڭبالىق ۇلەسى ۇلكەن ول ءبىز بىلگەندەي جەرلەستەرىن تاعى ءبىر قۋانتپاق شىعارماشىلىق ىزدەنىس ۇستىندە. ايقىن نەسىپباي, قاراعاندى.