تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ ءىسى جەتىلۋدە
تۇتىنۋشى تۇتىلىپ, قۇقىق بۇزعان قۇتىلاتىن زامان كەلمەسكە كەتسە دەيمىز. ويتكەنى, ەلىمىز بۇل سالاداعى زاڭداردى كۇشەيتىپ, الەمدىك تالاپتارعا تالپىنىپ جاتىر. تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ سالاسىنداعى قازاقستاندىق زاڭنامانى شەتەلدىك نورمالار مەن ەرەجەلەرگە سايكەستەندىرۋ مەن جەتىلدىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل تۋرالى ۇكىمەت وتىرىسىندا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ جەتكىزدى. ماسەلەن, وسى ماقساتتا وتكەن جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ سالاسىنداعى زاڭناماعا بىرقاتار وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەن.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى − تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ سالاسىنداعى ساياساتتى جانە ۆەدومستۆوارالىق ۇيلەستىرۋدى باقىلاۋ-قاداعالاۋ فۋنكتسيالارىن قولدانۋسىز جۇزەگە اسىراتىن ۋاكىلەتتى ورگان. سول سەبەپتى دە, تۇتىنۋشى قۇقى تۇرعىسىندا ماسەلە كوتەردى. ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋدە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسى جۇيەلى ەمەس. اركىم وزدەرىنىڭ نەگىزگى قىزمەت ارەكەتى اياسىنداعى مەملەكەتتىك فۋنكتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋدى كوزدەۋدە. ول تۇتاس العاندا, وتىنىشتەردى قاراۋدا جانە شەشىم قابىلداۋدا بىرقاتار قيىندىقتار تۋدىرادى. سەبەبى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ شەشىم قابىلداۋداعى ادىستەرى – ءتۇسىندىرۋ, اكىمشىلىك ىستەردى قاراۋ نەمەسە تەكسەرۋلەر جۇرگىزۋ سياقتى سان قىرلى بولىپ كەلەدى.
«جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ جۇيەسىندەگى جانە ءوز قىزمەت ارەكەتى باعىتىنداعى ءرولىن تۇتاس كورىپ وتىرعان جوق. الايدا, ولاردىڭ جەرگىلىكتى جەردە حالىقپەن جۇمىس ىستەيتىنىن ەسكەرسەك, بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى جانداندىرۋ قاجەت», دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ.
مالىمەتكە سۇيەنسەك, 2016 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندار تۇتىنۋشىلاردان تۇسكەن 23 مىڭنان استام ءوتىنىشتى قاراعان. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە 4486 ءوتىنىش, ياعني, جالپى ءوتىنىشتىڭ 19 پايىزى تۇسكەن. ۇلتتىق بانككە بارلىق وتىنىشتەردىڭ 56 پايىزى, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگىنە 11 پايىزى, قارجى جانە ەنەرگەتيكا مينيسترلىكتەرىنە 3 پايىزى تيەسىلى.
«مەملەكەتتىڭ باقىلاۋشىلىق فۋنكتسياسىن ازايتۋ جاعدايىندا تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ ءۇشىن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى جەكەلەگەن تاۋارلىق نارىقتارداعى تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋدى كۇشەيتۋدى جوسپارلاۋدا. ەلەكتروندى ساۋداعا قاتىسۋشىلاردىڭ قىزمەت ارەكەتىن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن ساقتاۋ كەپىلدىگىن انىقتاۋ ارقىلى رەگلامەنتتەۋ, سونداي-اق, جارنامالاردى ورنالاستىرۋ تالاپتارىن كۇشەيتۋ, ونىڭ ىشىندە ورنالاستىرۋ ۋاقىتى, شىندىققا سايكەستىگى جانە تاۋاردىڭ تۇتىنۋشىلىق ەرەكشەلىگى تالاپتارىن كۇشەيتۋ قاراستىرىلۋدا», دەدى مينيستر. سونداي-اق, تاۋاردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگى ستاندارتتارىن ساقتاماعاندىعى ءۇشىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ ۇسىنىلىپ وتىرعانىنا توقتالدى. سونداي-اق, تۇتىنۋشىلىق ساۋاتتىلىق, تۇتىنۋشىلاردىڭ ازاماتتىق بەلسەندىلىگىنىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا جانە ولاردىڭ تاۋارلار, قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى تۋرالى اقپاراتتانۋىنا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە.
وتىرىس بارىسىندا قارجى قىزمەتتەرىن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى جونىندە ۇلتتىق بانك توراعاسى د.اقىشەۆ, مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ تۋرالى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ە.ءبىرتانوۆ, سونداي-اق, قاراپايىم جۇرتشىلىق اتىنان «قازاقستان تۇتىنۋشىلارىنىڭ ۇلتتىق ليگاسى» باسقارما ءتورايىمى س.رومانوۆسكايا ءسوز سويلەدى. ماسەلەنى تالقىلاۋ قورىتىندىسىندا پرەمەر-مينيستر ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ بويىنشا بەلسەندى شارالار قولدانىپ, حالىققا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى كەڭىنەن اقپارات تاراتۋدى تاپسىردى.
جەكەشەلەندىرۋ جۇيەلى جۇزەگە اسۋدا
ۇكىمەت وتىرىسىنىڭ ەكىنشى ماسەلەسى بويىنشا جەكەشەلەندىرۋدىڭ 2016-2020 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارىن ورىنداۋ بارىسى قارالدى. ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ مەملەكەتتىك جانە كوممۋنيكاتسيالىق مەنشىكتەگى كاسىپورىندار مەن ءىرى كومپانيالاردى وتكىزۋ جوسپارى تۋرالى باياندادى. ال قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ ءوز كەزەگىندە, مەملەكەتتىك مەنشىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور نىساندارىن ساتۋدى جىلدامداتۋ بويىنشا قولدانىلعان شارالاردىڭ ارالىق ناتيجەلەرى جانە بەكىتىلگەن كەستەلەر اياسىنداعى الداعى مىندەتتەر جايىندا ايتتى. ماسەلەن, 2016 جىلدان باستاپ جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى جوسپارى بويىنشا 221 نىسان وتكىزىلگەن, 189 نىسان قايتا قۇرۋ نەمەسە جويۋ كەزەڭىندە ەكەن.
«قولدانىلعان شارالار جەكەشەلەندىرۋ ۇدەرىسىن جانداندىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. كەشەندى جوسپار نىساندارىنىڭ نەگىزگى بولىگى, ياعني 80 پايىزدان استامى اعىمداعى جىلى وتكىزىلەدى. جالپى, جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى جوسپارىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا ءىس-شارالاردى ۋاقتىلى جانە تابىستى ورىنداۋ ءۇشىن بارلىق العىشارتتار جاسالعان», دەدى ب.سۇلتانوۆ.
جيىندا سونداي-اق, «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق باسقارما توراعاسى ءو.شوكەەۆ, «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ باسقارما توراعاسى ە.دوساەۆ, «قازاگرو» حولدينگىنىڭ باسقارما توراعاسى ن.مالەلوۆ قوسىمشا باياندادى. سوڭىندا پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ مەملەكەتتىك ورگاندار مەن حولدينگتەردىڭ باسشىلارىنا نىسانداردى ساتۋ كەستەسىن ساقتاۋدى جانە ولاردى بەلگىلەنگەن مەرزىمدەردە وتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. بۇدان وزگە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ مەملەكەتتىك مەنشىكتە قالاتىن نىساندارى ءتىزىمىن دايىنداۋ تۋرالى تاپسىرمالارىن ورىنداۋ بويىنشا جۇمىستى بارىنشا قىسقا مەرزىمدە اياقتاۋ قاجەتتىگىن, ۇلتتىق ەكونوميكا, قارجى جانە ادىلەت مينيسترلىكتەرىنە اتالعان ءتىزىمدى بەكىتۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ كەرەكتىگىن ايتتى. اتالعان تاپسىرمالاردى ورىنداۋدى باقىلاۋ پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اسقار مامينگە جۇكتەلدى.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»
