1992 جىلى 5 ناۋرىزدا, بۇۇ-عا مۇشە بولىپ قابىلدانعان ساتتەن باستاپ, قازاقستان الەمدىك بەيبىت ءومىر مەن ىنتىماق ترەندتەرىن كۇشەيتۋگە اتسالىسا باستادى. سول جىلى قازاقستان ەقىۇ-عا مۇشە بولىپ, «ەۋروپاعا تەرەزە» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرا باستادى. دامىعان ەۋروپا مەملەكەتتەرىنىڭ بارلىعىمەن دەرلىك ءوزارا پايدالى جانە ءتيىمدى قاتىناستار ورناتىلدى. دامىعان مەملەكەتتەر قازاقستاننىڭ بەيبىتشىلىك ساياساتىنىڭ ۇلگىسىن كوردى.
ەلگە الەمدىك ابىروي اكەلگەن العاشقى قادام 1991 جىلعى 29 تامىزدا سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ جابىلۋىمەن جاسالدى. جەر شارىنداعى ەڭ قۋاتتى 500-گە جۋىق يادرولىق جارىلىس جاسالعان پوليگوننىڭ ءۇنى ءوشتى. بۇل قادام الەمدەگى يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋگە قوسىلعان قوماقتى ۇلەس بولدى. قازاقستاننىڭ ۇلگىسىنە اقش, قىتاي, فرانتسيا سياقتى يادرولىق پوليگوندارى بار مەملەكەتتەر دەن قويدى.
ەكىنشى تاريحي قادام – قازاقستاننىڭ ءوز جەرىنە ورنالاسقان 1200-دەي يادرولىق قارۋلى بالليستيكالىق زىمىرانداردان باس تارتۋى بولدى. يادرولىق قۋاتى الەمدەگى ءتورتىنشى ورىنداعى وسىنشاما الاپات قارۋدى قازاقستان 1994 جىلى حالىقارالىق باقىلاۋشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن رەسەيگە كوشىردى. يادرولىق قارۋدى تارتپاۋ تۋرالى شارتقا, يادرولىق سىناقتارعا تىيىم سالۋ تۋرالى شارتقا قول قويۋ ارقىلى قازاقستان يادرولىق قارۋسىز مەملەكەتتەر قاتارىنا قوسىلدى. ءوز كەزەگىندە اقش, رەسەي, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا قازاقستاننىڭ ساياسي تاۋەلسىزدىگىنە, اۋماقتىق تۇتاستىعىنا كەپىلدىك بەرەتىن مىندەتتەمەگە قول قويدى. الەم حالىقتارى قازاقستاننىڭ بەيبىت ۇلگىسىن قۇرمەت تۇتا باستادى.
قازاقستان الەمدىك قاۋىپتەر مەن قاتەرلەر, ءدىني جانە ەتنوسارالىق قايشىلىقتار, حالىقارالىق تەرروريزم مەن ەسىرتكى تاسىمالىنا قارسى كۇرەس ماسەلەلەرىنە بايلانىستى بىرنەشە ماڭىزدى باستاما كوتەردى. سونىڭ ىشىندە اۋعانستان, سيريا, قىرعىزستان ەلدەرىندەگى داعدارىستى رەتتەۋگە بايلانىستى قازاقستاننىڭ ۇستانىمىن الەم مەملەكەتتەرى قولدادى. وسىنداي ءتيىمدى, حالىقارالىق بەيبىتشىلىكتى ناقتى نىعايتاتىن ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاندى شيرەك عاسىر ىشىندە الەمنىڭ 193 تاۋەلسىز مەملەكەتىنىڭ 160-تان استامى تانىدى. ولاردىڭ 120-سىمەن ديپلوماتيالىق قاتىناستار ورناتىلدى. شەت ەلدەردە قازاقستاننىڭ 70-تەن استام ەلشىلىكتەرى اشىلدى. 2000-نان استام مەملەكەتارالىق جانە ۇكىمەتارالىق شارتتار مەن كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى. قازاقستان 500-دەن استام حالىقارالىق ۇيىمدار مەن قوزعالىستاردىڭ مۇشەلىگىنە ەندى. سونىڭ ىشىندە 10 حالىقارالىق قارجىلىق ۇيىمدار: دۇنيەجۇزىلىك بانك, حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى, ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى, يسلام بانكى سياقتى بەدەلدى قارجىلىق ورتالىقتار بار.
ايتىلعان مىسالدار قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ تولىققاندى سۋبەكتىسىنە اينالعاندىعىن دالەلدەيدى. الداعى ماقسات – الەم مەملەكەتتەرىمەن تىعىز بايلانىستى ەل حالقىنىڭ ماتەريالدىق ءال-اۋقاتىنىڭ ەلەۋلى جاقسارۋىنا قىزمەت ەتكىزۋ. ول ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقستان وزىمەن دوس مەملەكەتتەر قاتارىندا بەيبىت جانە ەركىن دامۋى كەرەك. ەلگە جاۋ ورتانىڭ بولماۋىن ۇدايى قاداعالاپ وتىرۋعا ءتيىسپىز. سەبەبى, ازيا مەن ەۋروپانىڭ ورتاسىندا تۇرعان قازاقستاننىڭ الەمدىك باسىم دەرجاۆالار ءۇشىن گەوساياسي, گەوەكونوميكالىق ماڭىزى ۇلكەن. رەسەي, قىتاي, اقش, يران, تۇركيا, ەو مەملەكەتتەرىنىڭ ءوز مۇددەلەرى مەن كوكەيكەستى ماقساتتارى بار. قىتاي ءۇشىن, مىسالى, قازاقستان – شيكىزات كوزى, تاۋار رىنوگى جانە جىبەك جولى بەلدەۋىنە كىرەتىن ترانزيتتىك ءدالىز.
بۇگىنگى ماقسات – مۇددەلەر جيىنتىعىن دۇرىس باعالاپ, تارقاتا بىلۋدە. قازاقستاننىڭ حالقىنا, ەكونوميكاسىنا, ينفراقۇرىلىمى مەن بولاشاعىنا پايدالى ترەندتەرگە دەن قويۋ. ءوز مۇددەمىزدى باتىل جانە ءتيىمدى شارالارمەن قورعاپ وتىرۋ. ەشبىر ەلگە جالتاقتاماي, وزىمىزدە مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋعا ءتيىسپىز. ۇراندى دا كەن قالپىندا ساتۋدى توقتاتقانىمىز ءجون. ويتكەنى, بۇلار وراسان پايدا اكەلەتىن ماسەلەلەر بولىپ تابىلادى. الداعى ۋاقىتتا مەملەكەتتى قۋاتتى ەتەتىن, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتاتىن قانداي دا بولسىن شارالاردى باتىل ىسكە اسىرۋ سىرتقى ساياساتتىڭ ماڭىزدى مىندەتىنە اينالۋعا ءتيىستى. سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتى ەلىمىزگە الەمدىك وركەنيەتتىڭ, دەموكراتيانىڭ, ازاماتتىق قوعامنىڭ, قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ جانە رۋحاني تاربيەنىڭ ەڭ وزىق ۇلگىلەرىنىڭ ناسيحاتتالۋىنا جانە ەنۋىنە اتسالىسۋى ءتيىس. ونسىز قازاقستان الەمدىك ينتەللەكتۋالدىق دامۋدا ارتتا قالىپ قويادى.
سايىن بورباسوۆ,
ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور
