مەنى ءاردايىم تاعلىمدى اكە مەن ىزەتتى بالا اراسىنداعى رۋحاني بايلانىس ءھام ساباقتاستىق قاتتى تولعاندىرادى. ولاي بولۋىنىڭ وزىندىك سەبەپتەرى دە بار. اسقار اكە بار عۇمىرىندا جان-تانىمەن حالقىنىڭ رۋحانياتى مەن ونەرىنە, مادەنيەتى مەن ۇلتتىق مۇددەسىنە قىزمەت ەتىپ وتسە, ونەگەلى ۇل اكە اماناتىنا قيانات جاساماي, وتانىنا قالتقىسىز ادال قىزمەت ەتىپ كەلەدى.
اسقار اكە دەپ تەبىرەنىپ وتىرعانىم – جۇرەكتى عالىم مۇحتار عالي ۇلى بولسا, اماناتقا ادال ۇل دەگەنىم – سەزىمتال قايراتكەر ەرلان مۇحتار ۇلى.
اقيقاتىندا, اقتوبە ءوڭىرىنىڭ قازاقى رۋحپەن تىنىس الۋىنا قىزمەت ەتكەن مۇحاڭا قارىزدارمىز. ال كەرەكۋ-بايان جەرىنىڭ قازاقى اجار الۋىنا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ەرلان مۇحتار ۇلىنا دا ايتار العىسىمىز زور.
ەرلان باۋىرىمنىڭ كەرەكۋ ەلىندەگى مەملەكەتشىل, وتانشىل قىزمەتتەرى كوز الدىمدا. س. تورايعىروۆ اتىنداعى پاۆلودار مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە بارىسىمەن بىلەك سىبانا تاۋ قوپاردى. تاۋ قوپارعانى نەسى دەرسىز؟!
ونى مىنا ويىمنان اڭعارا الاسىز: حح عاسىردىڭ سوڭى. پاۆلودار ءوڭىرى. اعىسىندا بۋىرقانعان تولقىنى جوق قارت ەرتىستىڭ اعىسىنداي ءبىر سارىنمەن ءوتىپ جاتقان جايماشۋاق تىرشىلىك. جاڭا عاسىرعا, ياعني ءححى عاسىرعا قول سوزىم ۋاقىت. بۇل – ءبارى دە اسىعا كۇتكەن ۋاقىت, ءبارى دە ءۇمىت كۇتكەن ۋاقىت.
جاڭا عاسىر وڭىرگە جاڭا تىنىسپەن بىرگە, جاڭا تۇلعاسىن دا الا كەلدى. ءيا, جاڭارىندا وت جانعان جانىنداعى ءار ادامنىڭ بويىنا بولاشاققا دەگەن سەنىمدى ۇيالاتا الاتىن وسى تۇلعا كەلىسىمەن بۇل ءوڭىر جاڭا سەرپىلىس, قازاقى رۋح ورلەۋ ءداۋىرىن باستادى. ءيا, س.تورايعىروۆ اتىنداعى پاۆلودار مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە رەكتور بولىپ كەلگەن ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ەرلان مۇحتارۇلىنىڭ باستاماسىمەن نەبىر كومەسكىلەنە باستاعان رۋحاني ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن ادەبي-مادەني مۇرالارىمىز, جادىگەرلەرىمىز تىرىلە باستادى.
سودان بولار, وسى كۇندەرى, ونى الدىڭعى ارداگەرلەر تولقىنى دا, وتتى بۋىن – ورتا تولقىن دا, تەگەۋرىندى, تىزگىن قاعىستىرعان ونان كەيىنگى تولقىن دا ۇلكەن ساپارعا بەت العان ۇكىلى ۇمىتكەر تولقىن دا شىن قادىرلەپ, شىنايى قۇرمەت كورسەتەدى.
اتانىڭ ۇلىنان حالىقتىڭ ۇلىنا اينالعان ەرلان مۇحتار ۇلى پاۆلودارعا كەلگەن ساتتەن-اق تالاي دۇلدۇلدەردىڭ ەسىمى حالىقپەن قايتا قاۋىشتى, تابىستى.
ويىمىزدى تارقاتا تۇسسەك, كەرەكۋ-بايان توپىراعىنىڭ دارىندى دارابوز تۋمالارىنا ارنالعان ەسكەرتكىشتەر قاراسى كوبەيدى. بۇقار جىراۋ, مۇسا شورمانوۆ, ءماشھۇر-ءجۇسىپ كوپەەۆ, جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ, سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ, ابىكەي ساتباەۆ, قانىش ساتباەۆ, ەرمۇحان بەكماحانوۆ, الكەي مارعۇلان, ابىكەن بەكتۇروۆ, شافىق ءشوكين ەسكەرتكىشتەرى (بيۋستەر) سونىڭ ايعاعى.
سونىمەن قاتار, ەسكەلدى جەرىندە قازاق ادەبيەتىنىڭ ءىرى وكىلى, اقىن, شەجىرەشى, تاريحشى, اعارتۋشى, پۋبليتسيست ءماشھۇر-ءجۇسىپ كوپەي ۇلىنىڭ كەسەنەسى بوي كوتەرۋىنە ۇيىتقى بولدى. ال بۇگىندە اقكول-جايىلعا جەرىندەگى حازىرەتى يسابەك يشان مەن جانداربەك قوجانىڭ كەشەندىك كەسەنەلەرىنىڭ بوي كوتەرۋىنە اتسالىسىپ, باس بولىپ ءجۇر.
ەكىنشىدەن, دانىشپان دانالارعا ارنالعان عىلىمي ەڭبەكتەر, مونوگرافيالار مەن كوپ تومدىق ادەبيەتتەر, ەڭ باستىسى, ەنتسيكلوپەديالار جارىق كورە باستادى. ماسەلەن, «قازاق ەتنوگرافياسى كىتاپحاناسى» سەرياسىمەن 50 توم, «رۋحناما» سەرياسى بويىنشا عۇلامالارعا ارنالعان 50 توم, «اتامەكەن» سەرياسىمەن 15 توم, «قازاق ءتىل ءبىلىمىنىڭ انتولوگياسى» سەرياسىمەن 45 توم, م-ج. كوپەي ۇلى شىعارمالار جيناعىنىڭ 15 تومى (جوسپار بويىنشا 20 توم), ءماشھۇر-ءجۇسىپ پەن سۇلتانماحمۇتتىڭ تۇلعالىق ەنتسيكلوپەديالارى جانە ت.ب. مول قازىنالى, زور تاعىلىمدى ادەبيەتتەردى ايتۋعا بولادى.
ۇشىنشىدەن, ۇلت كەلبەتىنىڭ ايناسى سانالاتىن ونوماستيكا سالاسىنداعى سۇبەلى ەڭبەكتەرىنىڭ ناتيجەسىندە قالادا ەل قايراتكەرلەرى ەسىمىمەن اتالاتىن كوشەلەر سانى ارتتى. بۇنى كوپشىلىك قاۋىم دا مويىندايدى. سونىڭ ىشىندە ق.ساتباەۆ, ش.شوكين, ءا.بەكتۇروۆ, ءا.مارعۇلان اتىنداعى كوشەلەردى اتاۋعا بولادى.
تورتىنشىدەن, ەرلان مۇحتار ۇلىنىڭ ەلدىك يدەولوگياعا سىڭىرگەن ەڭبەگى دە ءبىر توبە. ولاي دەيتىنىمىز, ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا كونە زامانداردىڭ كوكەيكەستى قوڭىر اۋەنىن اكەلگەن قارا دومبىرا شىمىرلاپ, شىم-شىمداپ قادىم زاماندار قاعىسىن تارتقان قوبىز بەن سان داۋىستى سىرنايدىڭ, ءدۇركىرەگەن داۋىلپازدىڭ, سىبىزعى مەن ات تۇياعىنىڭ ءدۇبىرىن ەسكە سالاتىن شارتىلداق سەكىلدى حالىق تاريحىن تەرەڭنەن تەربەيتىن اسپاپتاردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ «ەستاي» اتىنداعى ۇلت-اسپاپتار وركەسترىنىڭ اشىلۋىنا سەپتىگىن تيگىزگەنى ءوز الدىنا ءبىر اڭگىمە دەسەك, ف.م. دوستوەۆسكي اتىنداعى ومبى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە اشىلعان «قازاق ءتىلى مەن ءمادەنيەتى» ورتالىعى شەت ەلدەگى وتانداستارعا دەگەن قامقورلىقتان تۋعان شارا دەپ ۇعىنامىن.
ال ەرلان مۇحتار ۇلىنىڭ قازاق مۋزىكاسىن الەمگە ايگىلى ەتكەن دوس-مۇقاسان ءانسامبلىنىڭ قۇرمەتىنە «دوس-مۇقاسان سكۋلپتۋرالىق كومپوزيتسياسىن» ورناتۋىن ونىڭ ونەرگە, مادەنيەتكە دەگەن ءىلتيپاتى رەتىندە قابىلدايمىن.
بەسىنشىدەن, تانىمال عالىم ەرلان ارىننىڭ ءبىلىم-عىلىم سالاسىنداعى زامان تالاپ ەتىپ وتىرعان ىستەرى مونوگرافيالىق كىتاپتارعا ارقاۋ بولاتىنداي. دەگەنمەن دە, ەل ماقتاعان ەردىڭ ءبىلىم, عىلىم سالاسىنداعى تىندىرعان ىستەرى مەن عالىمدىق قاسيەتىن ايتپاي كەتۋ ورىنسىز بولار.
قانداي قىزمەتتە, قانداي لاۋازىمدا جۇمىس اتقارماسىن, ە.ارىن باستى نازاردى ءاردايىم عىلىم مەن ءبىلىم بەرۋ ينتەگراتسياسى ماسەلەلەرىنە ارنايدى. قوعامدىق قۇرىلىمنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا نەگىزدى تەوريالىق دايىندىق, مادەني مۇددەلەردىڭ كەڭ اۋقىمدىلىعى, وتباسىندا نەگىزى قالانعان پەداگوگيكالىق ءداستۇرلەرگە ادالدىق, بۇل قاسيەتتەردىڭ بارلىعى ونىڭ مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى ارەكەتتەرىنىڭ تيىمدىلىگىنە, ناتيجەلى بولۋىنا ىقپال ەتتى, ياعني 1997 جىلدان باستاپ ول قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم, مادەنيەت جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى قىزمەتىن اتقارۋدان باستاۋ الادى. اتالمىش مينيسترلىك قايتا قۇرىلعاننان كەيىن, 1999 جىلدار مەن 2001 جىلدار ارالىعىندا ە.ارىن – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى بولىپ قىزمەت اتقاردى.
رەسپۋبليكانىڭ عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ پوتەنتسيالىن ءتيىمدى جانە ساۋاتتى پايدالانۋدا, مەملەكەت تاراپىنان مۇعالىمدەر مەن عالىمداردى مورالدىق جانە ماتەريالدىق قولداۋدا, وقۋ ورىندارىن دامىتۋعا جانە عىلىمي زەرتتەۋلەرگە ءبولىنەتىن قاراجات كولەمىن ۇلعايتۋدا, يننوۆاتسيالىق جوبالاردى قولداۋدا ەرلان ارىن زور بەلسەندىلىك تانىتتى.
ءيا, مينيسترلىكتىڭ باسشىلىق قىزمەتتەرىندە, جوعارى مەكتەپتىڭ جانە عىلىمنىڭ جەتەكشى توپ-مەنەدجەرلەرى قاتارىندا جۇمىس اتقارۋ كەزەڭى سالا دامۋىنىڭ بولجامىن ناقتى شىنايى ارەكەتپەن ۇشتاستىرا الاتىن ەرلان مۇحتار ۇلىنىڭ مەملەكەتتىك اۋقىمداعى قايراتكەر رەتىندە وسۋىنە ەلەۋلى سەپتىگىن تيگىزدى. سول كەزەڭدە ونىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن قازاقستاننىڭ الەمدىك ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە ەنۋ باعدارلاماسى دايىندالىپ, ومىرگە ەنگىزىلە باستادى. بارلىق دەڭگەيلەر مەن باعىتتاردى قامتيتىن مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ستاندارتى, پرەزيدەنتتىك ستراتەگيالارعا ساي بالالاردىڭ دارىندىلىعىن دامىتۋدىڭ باسقارۋ جۇيەسىن قۇرۋ, ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمنىڭ ينتەگراتسياسى, ورتا جانە جوعارى ءبىلىم بەرۋدى جاقىنداتۋ, ءوسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بويىندا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى دارىتۋ – بۇل ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋ ايقىن قالىپتاسقان ءجانە ماقساتتى باعىتتالعان ستراتەگيالاردى تالاپ ەتتى.
ەرلان مۇحتار ۇلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «ءبىلىم بەرۋ تۋرالى», «عىلىم تۋرالى» زاڭدارىن دايىنداۋعا بەلسەنە قاتىستى, مەكتەپتەردە كومپيۋتەرلەندىرۋ ۇدەرىسىنە, جاڭا ءوسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ وقۋلىقتارىن دايىنداۋ ىسىنە وزىندىك زور ۇلەس قوستى. جۇمىس توپتارىنىڭ مۇشەسى جانە جەتەكشىسى رەتىندە ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ, عىلىم جانە دەنساۋلىق ساقتاۋعا قاتىستى جاڭا زاڭدارىن, سول سياقتى ۇلتتىق ەكونوميكالىق ءجانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار جوبالارىن, اتاپ ايتقاندا, «قازاقستان وقۋلىقتارىنىڭ جاڭا جەتكىنشەكتەرى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ورتا ءبىلىم بەرۋدى اقپاراتتاندىرۋ», جانە ت.ب. حالىق شارۋاشىلىعى سالالارىن دامىتۋ باعدارلامالارىن دايىنداۋعا ايرىقشا ۇلەس قوستى.
ەرلان مۇحتار ۇلى ارىننىڭ ۇزدىك توپ-مەنەدجەرلىك قابىلەت-قارىمىن كەرەكۋدەگى س.تورايعىروۆ اتىنداعى پاۆلودار مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن ورگە سۇيرەپ, ۇلتتىق اككرەديتتەۋ ورتالىعىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىن رانجيرلەۋ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاننىڭ بەس ەڭ ۇزدىك كوپ سالالى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى رەتىندە مويىندالۋى جانە ەۋروپالىق ستاندارتقا ساي ءبىلىم بەرۋدىڭ جوعارى ساپاسىنا قول جەتكىزۋگە جۇمساعان كۇش-قايراتىنان كورۋگە بولادى.
ياعني, ەرلان ارىننىڭ حالقىنا, وتانىنا جاساعان يگى قىزمەتىنەن تۇلعالىق قاسيەتى قالىپتاسقانىن كورەمىز. ءبىر كورگەندە مىنەزى قاتال كورىنگەنمەن, جۇزدەسكەن ساتتەن كەيىن جۇرەگىندە ىزگىلىكتىڭ, ءبىلىمدىلىكتىڭ, تاپقىرلىقتىڭ, ادامگەرشىلىكتىڭ بەينەسى جاڭعىرادى.
بۇگىندە ءوزىنىڭ ناعىز كەمەل شاعىنا كەلگەن قايراتكەردىڭ وتانىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي, الەۋمەتتىك-مادەني ومىرىندە ءالى تالاي ءىس اتقاراتىنىنا سەنەمىن. ءويتكەنى, «قازاقتىڭ ءار ولكەسى – مەنىڭ تۋعان جەرىم», – دەپ جۇرگەن ازاماتتىڭ حالقىنا بەرەرى كوپ.
سول بويىنداعى قۋاتىن حالقىنىڭ يگىلىگىنە جۇمساۋعا جازسىن.
عاريفوللا ەسىم, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اكادەميك.
پاۆلودار.
اسقار اكە دەپ تەبىرەنىپ وتىرعانىم – جۇرەكتى عالىم مۇحتار عالي ۇلى بولسا, اماناتقا ادال ۇل دەگەنىم – سەزىمتال قايراتكەر ەرلان مۇحتار ۇلى.
اقيقاتىندا, اقتوبە ءوڭىرىنىڭ قازاقى رۋحپەن تىنىس الۋىنا قىزمەت ەتكەن مۇحاڭا قارىزدارمىز. ال كەرەكۋ-بايان جەرىنىڭ قازاقى اجار الۋىنا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ەرلان مۇحتار ۇلىنا دا ايتار العىسىمىز زور.
ەرلان باۋىرىمنىڭ كەرەكۋ ەلىندەگى مەملەكەتشىل, وتانشىل قىزمەتتەرى كوز الدىمدا. س. تورايعىروۆ اتىنداعى پاۆلودار مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە بارىسىمەن بىلەك سىبانا تاۋ قوپاردى. تاۋ قوپارعانى نەسى دەرسىز؟!
ونى مىنا ويىمنان اڭعارا الاسىز: حح عاسىردىڭ سوڭى. پاۆلودار ءوڭىرى. اعىسىندا بۋىرقانعان تولقىنى جوق قارت ەرتىستىڭ اعىسىنداي ءبىر سارىنمەن ءوتىپ جاتقان جايماشۋاق تىرشىلىك. جاڭا عاسىرعا, ياعني ءححى عاسىرعا قول سوزىم ۋاقىت. بۇل – ءبارى دە اسىعا كۇتكەن ۋاقىت, ءبارى دە ءۇمىت كۇتكەن ۋاقىت.
جاڭا عاسىر وڭىرگە جاڭا تىنىسپەن بىرگە, جاڭا تۇلعاسىن دا الا كەلدى. ءيا, جاڭارىندا وت جانعان جانىنداعى ءار ادامنىڭ بويىنا بولاشاققا دەگەن سەنىمدى ۇيالاتا الاتىن وسى تۇلعا كەلىسىمەن بۇل ءوڭىر جاڭا سەرپىلىس, قازاقى رۋح ورلەۋ ءداۋىرىن باستادى. ءيا, س.تورايعىروۆ اتىنداعى پاۆلودار مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە رەكتور بولىپ كەلگەن ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ەرلان مۇحتارۇلىنىڭ باستاماسىمەن نەبىر كومەسكىلەنە باستاعان رۋحاني ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن ادەبي-مادەني مۇرالارىمىز, جادىگەرلەرىمىز تىرىلە باستادى.
سودان بولار, وسى كۇندەرى, ونى الدىڭعى ارداگەرلەر تولقىنى دا, وتتى بۋىن – ورتا تولقىن دا, تەگەۋرىندى, تىزگىن قاعىستىرعان ونان كەيىنگى تولقىن دا ۇلكەن ساپارعا بەت العان ۇكىلى ۇمىتكەر تولقىن دا شىن قادىرلەپ, شىنايى قۇرمەت كورسەتەدى.
اتانىڭ ۇلىنان حالىقتىڭ ۇلىنا اينالعان ەرلان مۇحتار ۇلى پاۆلودارعا كەلگەن ساتتەن-اق تالاي دۇلدۇلدەردىڭ ەسىمى حالىقپەن قايتا قاۋىشتى, تابىستى.
ويىمىزدى تارقاتا تۇسسەك, كەرەكۋ-بايان توپىراعىنىڭ دارىندى دارابوز تۋمالارىنا ارنالعان ەسكەرتكىشتەر قاراسى كوبەيدى. بۇقار جىراۋ, مۇسا شورمانوۆ, ءماشھۇر-ءجۇسىپ كوپەەۆ, جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ, سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ, ابىكەي ساتباەۆ, قانىش ساتباەۆ, ەرمۇحان بەكماحانوۆ, الكەي مارعۇلان, ابىكەن بەكتۇروۆ, شافىق ءشوكين ەسكەرتكىشتەرى (بيۋستەر) سونىڭ ايعاعى.
سونىمەن قاتار, ەسكەلدى جەرىندە قازاق ادەبيەتىنىڭ ءىرى وكىلى, اقىن, شەجىرەشى, تاريحشى, اعارتۋشى, پۋبليتسيست ءماشھۇر-ءجۇسىپ كوپەي ۇلىنىڭ كەسەنەسى بوي كوتەرۋىنە ۇيىتقى بولدى. ال بۇگىندە اقكول-جايىلعا جەرىندەگى حازىرەتى يسابەك يشان مەن جانداربەك قوجانىڭ كەشەندىك كەسەنەلەرىنىڭ بوي كوتەرۋىنە اتسالىسىپ, باس بولىپ ءجۇر.
ەكىنشىدەن, دانىشپان دانالارعا ارنالعان عىلىمي ەڭبەكتەر, مونوگرافيالار مەن كوپ تومدىق ادەبيەتتەر, ەڭ باستىسى, ەنتسيكلوپەديالار جارىق كورە باستادى. ماسەلەن, «قازاق ەتنوگرافياسى كىتاپحاناسى» سەرياسىمەن 50 توم, «رۋحناما» سەرياسى بويىنشا عۇلامالارعا ارنالعان 50 توم, «اتامەكەن» سەرياسىمەن 15 توم, «قازاق ءتىل ءبىلىمىنىڭ انتولوگياسى» سەرياسىمەن 45 توم, م-ج. كوپەي ۇلى شىعارمالار جيناعىنىڭ 15 تومى (جوسپار بويىنشا 20 توم), ءماشھۇر-ءجۇسىپ پەن سۇلتانماحمۇتتىڭ تۇلعالىق ەنتسيكلوپەديالارى جانە ت.ب. مول قازىنالى, زور تاعىلىمدى ادەبيەتتەردى ايتۋعا بولادى.
ۇشىنشىدەن, ۇلت كەلبەتىنىڭ ايناسى سانالاتىن ونوماستيكا سالاسىنداعى سۇبەلى ەڭبەكتەرىنىڭ ناتيجەسىندە قالادا ەل قايراتكەرلەرى ەسىمىمەن اتالاتىن كوشەلەر سانى ارتتى. بۇنى كوپشىلىك قاۋىم دا مويىندايدى. سونىڭ ىشىندە ق.ساتباەۆ, ش.شوكين, ءا.بەكتۇروۆ, ءا.مارعۇلان اتىنداعى كوشەلەردى اتاۋعا بولادى.
تورتىنشىدەن, ەرلان مۇحتار ۇلىنىڭ ەلدىك يدەولوگياعا سىڭىرگەن ەڭبەگى دە ءبىر توبە. ولاي دەيتىنىمىز, ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا كونە زامانداردىڭ كوكەيكەستى قوڭىر اۋەنىن اكەلگەن قارا دومبىرا شىمىرلاپ, شىم-شىمداپ قادىم زاماندار قاعىسىن تارتقان قوبىز بەن سان داۋىستى سىرنايدىڭ, ءدۇركىرەگەن داۋىلپازدىڭ, سىبىزعى مەن ات تۇياعىنىڭ ءدۇبىرىن ەسكە سالاتىن شارتىلداق سەكىلدى حالىق تاريحىن تەرەڭنەن تەربەيتىن اسپاپتاردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ «ەستاي» اتىنداعى ۇلت-اسپاپتار وركەسترىنىڭ اشىلۋىنا سەپتىگىن تيگىزگەنى ءوز الدىنا ءبىر اڭگىمە دەسەك, ف.م. دوستوەۆسكي اتىنداعى ومبى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە اشىلعان «قازاق ءتىلى مەن ءمادەنيەتى» ورتالىعى شەت ەلدەگى وتانداستارعا دەگەن قامقورلىقتان تۋعان شارا دەپ ۇعىنامىن.
ال ەرلان مۇحتار ۇلىنىڭ قازاق مۋزىكاسىن الەمگە ايگىلى ەتكەن دوس-مۇقاسان ءانسامبلىنىڭ قۇرمەتىنە «دوس-مۇقاسان سكۋلپتۋرالىق كومپوزيتسياسىن» ورناتۋىن ونىڭ ونەرگە, مادەنيەتكە دەگەن ءىلتيپاتى رەتىندە قابىلدايمىن.
بەسىنشىدەن, تانىمال عالىم ەرلان ارىننىڭ ءبىلىم-عىلىم سالاسىنداعى زامان تالاپ ەتىپ وتىرعان ىستەرى مونوگرافيالىق كىتاپتارعا ارقاۋ بولاتىنداي. دەگەنمەن دە, ەل ماقتاعان ەردىڭ ءبىلىم, عىلىم سالاسىنداعى تىندىرعان ىستەرى مەن عالىمدىق قاسيەتىن ايتپاي كەتۋ ورىنسىز بولار.
قانداي قىزمەتتە, قانداي لاۋازىمدا جۇمىس اتقارماسىن, ە.ارىن باستى نازاردى ءاردايىم عىلىم مەن ءبىلىم بەرۋ ينتەگراتسياسى ماسەلەلەرىنە ارنايدى. قوعامدىق قۇرىلىمنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا نەگىزدى تەوريالىق دايىندىق, مادەني مۇددەلەردىڭ كەڭ اۋقىمدىلىعى, وتباسىندا نەگىزى قالانعان پەداگوگيكالىق ءداستۇرلەرگە ادالدىق, بۇل قاسيەتتەردىڭ بارلىعى ونىڭ مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى ارەكەتتەرىنىڭ تيىمدىلىگىنە, ناتيجەلى بولۋىنا ىقپال ەتتى, ياعني 1997 جىلدان باستاپ ول قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم, مادەنيەت جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى قىزمەتىن اتقارۋدان باستاۋ الادى. اتالمىش مينيسترلىك قايتا قۇرىلعاننان كەيىن, 1999 جىلدار مەن 2001 جىلدار ارالىعىندا ە.ارىن – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى بولىپ قىزمەت اتقاردى.
رەسپۋبليكانىڭ عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ پوتەنتسيالىن ءتيىمدى جانە ساۋاتتى پايدالانۋدا, مەملەكەت تاراپىنان مۇعالىمدەر مەن عالىمداردى مورالدىق جانە ماتەريالدىق قولداۋدا, وقۋ ورىندارىن دامىتۋعا جانە عىلىمي زەرتتەۋلەرگە ءبولىنەتىن قاراجات كولەمىن ۇلعايتۋدا, يننوۆاتسيالىق جوبالاردى قولداۋدا ەرلان ارىن زور بەلسەندىلىك تانىتتى.
ءيا, مينيسترلىكتىڭ باسشىلىق قىزمەتتەرىندە, جوعارى مەكتەپتىڭ جانە عىلىمنىڭ جەتەكشى توپ-مەنەدجەرلەرى قاتارىندا جۇمىس اتقارۋ كەزەڭى سالا دامۋىنىڭ بولجامىن ناقتى شىنايى ارەكەتپەن ۇشتاستىرا الاتىن ەرلان مۇحتار ۇلىنىڭ مەملەكەتتىك اۋقىمداعى قايراتكەر رەتىندە وسۋىنە ەلەۋلى سەپتىگىن تيگىزدى. سول كەزەڭدە ونىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن قازاقستاننىڭ الەمدىك ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە ەنۋ باعدارلاماسى دايىندالىپ, ومىرگە ەنگىزىلە باستادى. بارلىق دەڭگەيلەر مەن باعىتتاردى قامتيتىن مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ستاندارتى, پرەزيدەنتتىك ستراتەگيالارعا ساي بالالاردىڭ دارىندىلىعىن دامىتۋدىڭ باسقارۋ جۇيەسىن قۇرۋ, ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمنىڭ ينتەگراتسياسى, ورتا جانە جوعارى ءبىلىم بەرۋدى جاقىنداتۋ, ءوسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بويىندا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى دارىتۋ – بۇل ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋ ايقىن قالىپتاسقان ءجانە ماقساتتى باعىتتالعان ستراتەگيالاردى تالاپ ەتتى.
ەرلان مۇحتار ۇلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «ءبىلىم بەرۋ تۋرالى», «عىلىم تۋرالى» زاڭدارىن دايىنداۋعا بەلسەنە قاتىستى, مەكتەپتەردە كومپيۋتەرلەندىرۋ ۇدەرىسىنە, جاڭا ءوسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ وقۋلىقتارىن دايىنداۋ ىسىنە وزىندىك زور ۇلەس قوستى. جۇمىس توپتارىنىڭ مۇشەسى جانە جەتەكشىسى رەتىندە ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ, عىلىم جانە دەنساۋلىق ساقتاۋعا قاتىستى جاڭا زاڭدارىن, سول سياقتى ۇلتتىق ەكونوميكالىق ءجانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار جوبالارىن, اتاپ ايتقاندا, «قازاقستان وقۋلىقتارىنىڭ جاڭا جەتكىنشەكتەرى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ورتا ءبىلىم بەرۋدى اقپاراتتاندىرۋ», جانە ت.ب. حالىق شارۋاشىلىعى سالالارىن دامىتۋ باعدارلامالارىن دايىنداۋعا ايرىقشا ۇلەس قوستى.
ەرلان مۇحتار ۇلى ارىننىڭ ۇزدىك توپ-مەنەدجەرلىك قابىلەت-قارىمىن كەرەكۋدەگى س.تورايعىروۆ اتىنداعى پاۆلودار مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن ورگە سۇيرەپ, ۇلتتىق اككرەديتتەۋ ورتالىعىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىن رانجيرلەۋ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاننىڭ بەس ەڭ ۇزدىك كوپ سالالى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى رەتىندە مويىندالۋى جانە ەۋروپالىق ستاندارتقا ساي ءبىلىم بەرۋدىڭ جوعارى ساپاسىنا قول جەتكىزۋگە جۇمساعان كۇش-قايراتىنان كورۋگە بولادى.
ياعني, ەرلان ارىننىڭ حالقىنا, وتانىنا جاساعان يگى قىزمەتىنەن تۇلعالىق قاسيەتى قالىپتاسقانىن كورەمىز. ءبىر كورگەندە مىنەزى قاتال كورىنگەنمەن, جۇزدەسكەن ساتتەن كەيىن جۇرەگىندە ىزگىلىكتىڭ, ءبىلىمدىلىكتىڭ, تاپقىرلىقتىڭ, ادامگەرشىلىكتىڭ بەينەسى جاڭعىرادى.
بۇگىندە ءوزىنىڭ ناعىز كەمەل شاعىنا كەلگەن قايراتكەردىڭ وتانىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي, الەۋمەتتىك-مادەني ومىرىندە ءالى تالاي ءىس اتقاراتىنىنا سەنەمىن. ءويتكەنى, «قازاقتىڭ ءار ولكەسى – مەنىڭ تۋعان جەرىم», – دەپ جۇرگەن ازاماتتىڭ حالقىنا بەرەرى كوپ.
سول بويىنداعى قۋاتىن حالقىنىڭ يگىلىگىنە جۇمساۋعا جازسىن.
عاريفوللا ەسىم, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اكادەميك.
پاۆلودار.
