ۇلتتىق بانك حابارلايدى, تۇسىنىكتەمە بەرەدى, تۇسىندىرەدى
ۇلتتىق بانكتەگى قىزمەتىن ابىرويمەن اياقتاعان بيسەنعالي شامعالي ۇلىن مەملەكەت باسشىسى «سەنى جاقسى بىلەتىنىمدى ەسكەرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى مينيسترلىگى قارجىلىق مونيتورينگ كوميتەتىنىڭ توراعاسى لاۋازىمىنا تاعايىندايمىن», دەپ جاڭا جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەگەن بولاتىن. وسىلايشا, 2014 جىلعى قاڭتاردا لاۋازىمعا تاعايىندالعان بيسەنعالي تاجىياقوۆ جاقىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى جۇمىسىن اياقتادى. بۇل كۇندەرى ايگىلى بانكير ءوزىنىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتۋدە. ول مەملەكەت باسشىسىنىڭ كوڭىلىنەن شىققانىن, ءومىر بويى لايىقتى جۇمىس ىستەگەنىن جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى كاسىبي جۇمىسىن ابىرويمەن اياقتاعانىن ماقتان تۇتادى. ونىڭ 49 جىلعا تەڭ جوعارى بىلىكتىلىگىن كورسەتكەن كاسىبي ءومىر جولىندا ەلىمىزدىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا بايلانىستى كوپتەگەن اتاۋلى ساتتەر بولدى. ولاردىڭ بارلىعى دا ەستە قالاتىن ءارى مەملەكەت تاريحىنىڭ وتپەلى كەزەڭدەرىندە ورىن العان ساتتەر. وسىنداي ەستە قالعان ءساتتەردىڭ ءبىرى – 1991 جىلى پرەزيدەنتتىڭ مەملەكەتتىك قويمانى قۇرۋ جانە ەلىمىزدىڭ التىن قورىن قالىپتاستىرۋ تۋرالى جارلىقتى قابىلداۋى. التىن مەن كۇمىستىڭ العاشقى قۇيماسى رەسپۋبليكاعا 1992 جىلعى 7 قاڭتاردا جەتكىزىلدى. بۇل وقيعاعا مەملەكەت باسشىسى قاتىسىپ, ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانككە التىن ءوندىرۋ سالالارىن دامىتۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋعا تاپسىرما بەردى. التىن مەن كۇمىس ءونىمىنىڭ جالعىز ساتىپ الۋشىسى ۇلتتىق بانك بولدى. بۇل ۋاقىتتا ۇلتتىق بانك باسقارماسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى جانە توراعانىڭ مىندەتتەرىن اتقارعان بيسەنعالي شامعالي ۇلى جۇمىستىڭ ناتيجەلى بولۋىنا جانە جۇيەلى ۇيىمداستىرىلۋىنا بار كۇش-جىگەرىن جۇمسادى. بۇل اسا كۇردەلى ۋاقىت ەدى: 1991 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىنان باستاپ رەسپۋبليكادا قولما-قول اقشانىڭ جەتىسپەۋى ورىن الدى, پروبلەمانى شەشۋ ءۇشىن كسرو مەمبانكىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسۋگە ماسكەۋ قالاسىنا بارۋعا تۋرا كەلدى. سونىمەن بىرگە كسرو مەمبانكىمەن ءوزارا ەسەپ ايىرىسۋ ماسەلەلەرى قارالدى, سەبەبى كەيبىر رەسپۋبليكالار وزدەرىنىڭ كۆازيۆاليۋتاسىن ەنگىزە باستادى. كسرو مەمبانكى ەلىمىزدەگى اقشا اينالىسىن ورتالىقتاندىرىلعان باسقارۋ بويىنشا وكىلەتتىكتەرىن بىرتىندەپ جوعالتا باستادى. پرەزيدەنت رەسپۋبليكانى قولما-قول اقشامەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە باسا نازار اۋدارىپ, كسرو باسشىلىعىمەن كەزدەسۋ كەزىندە دە بۇل ماسەلە كۇن تارتىبىنەن ءتۇسپەدى. 1992 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىنان باستاپ ۇلتتىق ۆاليۋتانى ەنگىزۋ بويىنشا دايىندىق جۇمىستارى باستالدى. ءتيىستى زاڭدار ازىرلەنىپ, قابىلداندى. قىركۇيەكتە اعىلشىن فيرمالارىنىڭ ءبىرىمەن بانكنوتتاردى دايىنداۋ تۋرالى شارتقا قول قويىلدى. 1993 جىلعى 30 ناۋرىز شارتتى اياقتاۋدىڭ بەلگىلەنگەن مەرزىمى ەدى. دايىندالعان بانكنوتتار وسى كۇنى قازاقستانعا انگليادان تولىق كولەمدە جەتكىزىلدى. بۇل جونىندە ساناۋلى عانا ادام ءبىلدى. تەڭگە ەنگىزىلگەننەن كەيىن 1993 جىلعى 17 جەلتوقساندا ۇلتتىق بانككە پرەزيدەنت كەلىپ, بانكتىڭ جاڭا توراعاسى داۋلەت حاميت ۇلى سەمباەۆتى تانىستىردى. ءوز سوزىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ۇلتتىق بانك باسقارماسىنىڭ زالىندا تەك ب.تاجىياقوۆتى عانا تانيتىنىن ايتتى, ول جاڭا باسشىلىققا ەلدەگى قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە جانە ۇلتتىق بانكتىڭ ءيميدجىن كوتەرۋگە تاپسىرما بەردى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ۇلتتىق بانكىنىڭ باسشىلىق قۇرامىندا وراز جاندوسوۆ, گريگوري مارچەنكو, قادىرجان داميتوۆ بار قارجى سالاسىنىڭ تالانتتى جاس بۋىنىن اكەلدى. ارىپتەستەرى مەن باسشىلىق ونى بارىنشا كاسىبي جانە ادال باسشى رەتىندە سيپاتتاعان ب. تاجىياقوۆ توراعانىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولىپ قىزمەتىن جالعاستىردى. د.سەمباەۆتىڭ ب.تاجىياقوۆتىڭ قولى قويىلماي بىردە-ءبىر قۇجاتقا قول قويماعانىن اتاپ وتۋگە بولادى. بيسەنعالي شامعالي ۇلى كەلەسى توراعا و.جاندوسوۆ كەزىندە دە – 1997 جىلعى شىلدەنىڭ ورتاسىنا دەيىن ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولىپ جۇمىس ىستەدى. بيسەنعالي شامعالي ۇلىنىڭ ءومىر جولىنداعى تاعى ءبىر بەلەس – پرەزيدەنتتىڭ وعان سەنىم ءبىلدىرىپ, 1997 جىلعى شىلدەدە قارجى مينيسترلىگى سالىق كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ تاعايىندالۋى بولاتىن. مەرەيتوي يەسىنىڭ ايتۋىنشا, ونى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى, قارجى ءمينيسترى الەكساندر سەرگەەۆيچ پاۆلوۆ شاقىرىپ الىپ, پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا وسى لاۋازىمعا تاعايىندايتىنىن حابارلادى. «بۇل ماسەلە شەشىلدى», دەپ قورىتىندىلادى مينيستر. ءبىر كۇننەن سوڭ پرەزيدەنتپەن كەزدەسۋدەن سوڭ ب.تاجىياقوۆتى تاعايىنداۋ تۋرالى وكىمگە قول قويىلدى. بۇل كوميتەتتىڭ استاناعا الداعى كوشۋ كەزەڭىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. دەگەنمەن, بيسەنعالي شامعالي ۇلىنا ءوز ۆەدومستۆوسىنىڭ كوشۋىن جۇيەلى تۇردە ۇيىمداستىرىپ, ونى جاڭا جۇمىس ورنىندا ورنالاستىرۋ, ال ەڭ باستىسى كوميتەتتىڭ جۇمىسىن ىلگەرى دامىتۋ تاپسىرىلدى. تاپسىرما ءساتتى ورىندالدى: سالىق كوميتەتى اقمولا قالاسىنا 1997 جىلعى 7 جەلتوقساندا كوشتى. مەن پرەزيدەنتتىڭ كورەگەندىگى مەن دانالىعىنا ءتانتىمىن, – دەيدى بيسەنعالي شامعالي ۇلى. – ءبىر پاتەردەن ەكىنشىسىنە كوشكەن كەزدە ابىگەر بولادى, ال بۇكىل استانانى كوشىرۋ جانە ونى سالۋ قاجەت بولدى. الايدا بۇل وتە قىزىقتى ۋاقىت ەدى! سالىق كوميتەتىن الماتىدان اقمولاعا اۋىستىرعان كەزدە ءبىز ۋاقىتپەن ساناسپاي, كۇنبە-كۇن جۇمىس ىستەدىك. ول كەزدە تۇرمىستا دا تالاي قيىنشىلىق بولدى: تاماق ىشەتىن جەر جوق. كەيبىرەۋى «تۋريست» دەگەن كەڭەستىك قوناقۇيدە تۇردى. مامانداردىڭ كوپشىلىگى جاتاقحانادا تۇردى. بۇكىل كوميتەتكە نەبارى ەكى-اق تەلەفون بەرىلدى. اقمولانىڭ كليماتى كوپ ادامعا سايكەس كەلمەدى. الايدا, بارلىق قيىندىقتارعا قاراماستان, وسى كۇردەلى جولدان وتۋگە كومەكتەسكەن ەنتۋزيازم بولدى. پرەزيدەنتىمىز استانانى قۇرۋدىڭ الداعى ۋاقىتشا قيىندىقتارىن بىلە وتىرىپ, ۋاقىت كورسەتىپ وتىرعانداي, ەلىمىز ءۇشىن وسى باتىل ءارى كورەگەن شەشىمدى قابىلدادى. مەن ءاردايىم مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسىنداي بىرەگەي شەشىمدەردى قابىلداۋى جانە ادامداردى يلاندىرا ءبىلۋ قاسيەتىنە, قيىندىقتاردى ەڭسەرۋ قابىلەتىنە ريزامىن. سوندىقتان پرەزيدەنتتىڭ ماعان سەنىم ءبىلدىرۋى اسا ماڭىزدى بولدى, مەن ءاردايىم ءوزىمدى پرەزيدەنت كومانداسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە ەسەپتەيمىن. بيسەنعالي شامعالي ۇلى ول كەزدە جاقسى كوڭىل-كۇيمەن جۇمىس ىستەگەنىن ەسكە تۇسىرەدى. بۇل تۇرمىستاعى قيىندىقتاردى جەدەل شەشۋگە, كوميتەتتىڭ جۇمىسىن رەتتەۋگە جاعداي جاسادى. ەڭ قيىن – قالىپتاسۋ كەزەڭىن كوميتەت بيسەنعالي تاجىياقوۆپەن بىرگە ءوتتى. 90-شى جىلدارى, جالاقى مەن زەينەتاقى ۋاقتىلى تولەنبەي, ءوزارا بەرەشەكتىڭ اۋقىمدى سوماسى تۋىنداعان كەزدە كوميتەتكە پروبلەمالارعا كۇن سايىن مونيتورينگ جاساۋ جانە ۇكىمەتكە ەسەپ دايىنداۋ, سول سياقتى شەشىم ىزدەستىرۋ: قالىپتى تاۋار-اقشا اينالىمىن بارتەر اۋىستىرعان كەزدە اقى تولەۋ, سالىق جيناۋ سياقتى ماسەلەلەردى شەشۋ تاپسىرىلعان بولاتىن. وسى ماسەلە تۋرالى بيسەنعالي شامعالي ۇلى ۇكىمەتكە اقپارات بەردى. ونىڭ ورنىنا كەلگەن جاڭا توراعاعا كوميتەتتىڭ رەتكە كەلتىرىلگەن قۇرىلىمى بار ەڭبەكقور ءارى بەلسەندى ۇجىم قالدى. ال بيسەنعالي شامعالي ۇلىنىڭ ەڭبەك جولىندا جاڭا كەزەڭ باستالدى. 1998 جىلعى قازاندا مەملەكەتتىك كىرىستەر مينيسترلىگى قۇرىلىپ, پرەزيدەنت ونى ءمينيستردىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ەتىپ, ال كەيىننەن وسى ۆەدومستۆونىڭ ۆيتسە-ءمينيسترى ەتىپ تاعايىندادى. الايدا كاسىبي بانكير رەتىندە ب.تاجىياقوۆ بانك سالاسىنا ورالعىسى كەلدى جانە بۇل تىلەگى 1999 جىلعى ساۋىردە ىسكە استى. ول ۇلتتىق بانككە توراعانىڭ ورىنباسارى بولىپ ورالدى, بۇل جوعارى دەڭگەيدەگى كاسىبي مامان ءۇشىن زاڭدى جاعداي ەدى. بۇل لاۋازىمدا ول 2014 جىلدىڭ باسىنا دەيىن جۇمىس ىستەدى. …بالالىق شاعىندا بيسەنعالي وسىنداي كاسىبي مانساپ تۋرالى ارمانداماعان شىعار. ول سوعىستان كەيىنگى 1946 جىلى تۇرىكمەنستاندا دۇنيەگە كەلدى. بۇل جەرگە ونىڭ اتا-اناسىنىڭ وتباسى – اقتوبە وبلىسىنىڭ تۋمالارى 30-شى جىلدارداعى اشتىق كەزىندە كوشىپ كەلدى. – ءوز اتام ەسىمدە جوق, ءبىزدىڭ اجەمىز بولدى, – دەپ اڭگىمەلەيدى بيسەنعالي شامعالي ۇلى. – ول ەكى ۇلىن جالعىز تاربيەلەدى. ولاردىڭ ەكەۋى دە – مەنىڭ اكەم شامعالي دا, ونىڭ اعاسى شامسۋتدين دە – ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلار. اكەمنىڭ اعاسى ستالينگرادتا سوعىستى, ال مەنىڭ اكەم قورشاۋداعى لەنينگرادتى قورعادى. ەكەۋى دە ءتىرى قالدى, مەنىڭ اكەم اۋىر جارالانعاننان كەيىن ءبىر اياعىنان ايىرىلدى. 1959 جىلى اكەمنىڭ اعاسى قازاقستانعا, تۋعان اۋدانىنا ورالدى. ال 1961 جىلى ءبىزدىڭ وتباسىمىز اقتوبەگە كوشىپ باردى. اتا-انام ءبىلىمدى ادامدار ەدى, ولار بەيبىت ومىردە, تۇرىكمەنستاندا دا, قازاقستاندا دا وزدەرىنە لايىقتى ورىندارىن تاپتى. اكەمنىڭ اعاسى بانك بولىمشەسىن باسقاردى, ال اكەم تۇرىكمەنستاندا اۋداندىق بايلانىس بولىمشەسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى بولىپ جۇمىس ىستەدى. تۇرىكمەنستاننان كەيىن اكەم اقتوبەدە 1982 جىلدىڭ ورتاسىنا دەيىن وبلىستىق بايلانىس ءبولىمىنىڭ باستىعى بولىپ قىزمەت ەتتى. بيسەنعالي شامعالي ۇلى ءاردايىم ءوز قالاسىن, مەكتەبىن جانە دوستارىن ەسكە ءتۇسىرىپ وتىرادى. ەرەكشە جىلى سەزىممەن ءبىر پارتادا وتىرعان دوسى – مارات وسپانوۆتى ەسكە الادى. – مارات ماعان كوشەدە الما ءوسىپ تۇرعان قالا تۋرالى اڭگىمەلەيتىن, – دەپ ك ۇلىمدەپ ەسكە الادى ءوز دوسىن بيسەنعالي شامعالي ۇلى. سول كەزدە ونى الماتى قالاسى قىزىقتىرىپ, اكەسىنىڭ ماقۇلداۋىمەن ول باق-قالاعا وقۋعا اتتاندى. 1967 جىلى ەسەپ-كرەديت تەحنيكۋمىن اياقتاپ اقتوبەگە جۇمىسقا جولداما الدى. بيسەنعالي ءوزى بانكتىڭ اۋداندىق بولىمشەسىنە جاس مامان بولىپ جۇمىس ىستەۋگە نيەت ءبىلدىردى, ماماندىقتىڭ قىر-سىرىن باسىنان باستاپ مەڭگەرۋگە تالپىندى. ول ءبىر جىلدان استام ۋاقىت كرەديت ينسپەكتورى بولىپ جۇمىس ىستەدى. – مەنىڭ جولىمدا ىلعي جاقسى, دانا ادامدار كەزدەستى, – دەپ جالعاستىرادى ءسوزىن بيسەنعالي شامعالي ۇلى. – ءومىرىمنىڭ ماڭىزدى ساتتەرىندە مەن ولاردان جاقسى كەڭەس نەمەسە باتا الدىم. وقۋىمدى بىتىرگەن كەزدە وبلىستىق كەڭسەنىڭ باسقارۋشىسى ماعان: «بيسەنعالي, سەن مەملەكەتتىك قىزمەتكە باراسىڭ. سەن جاس كرەديت ينسپەكتورى بولساڭ دا, قولىڭدا شامالى بيلىك بار. ساعان ادامدار كەلگەن كەزدە وزدەرىنىڭ جەكە پروبلەمالارىمەن ەمەس, ۇجىمنىڭ پروبلەمالارىمەن كەلەدى, ول پروبلەمالارىن شەشۋگە سەن كومەكتەسۋىڭ كەرەك», – دەدى. بۇل تىلەگى مەنىڭ ءومىر بويعى كاسىبي كرەدوما اينالدى. ءالى كۇنگە دەيىن, ادامدار ماعان كەلىپ ءوتىنىش ايتقان كەزدە, مەن ولاردىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋگە كومەكتەسۋدەن ەشقاشان باس تارتپايمىن. … اۋدانداعى قىزمەتىنەن ونى وبلىستىق كەڭسەگە رەۆيزور جۇمىسىنا شاقىردى. سودان سوڭ اعا رەۆيزور بولىپ جۇمىس ىستەگەن كەزدە اسكەري بورىشىن وتەۋگە شاقىرىلىپ, وڭتۇستىك ساحاليندە اسكەر قاتارىندا بولدى. ونىڭ ماماندىعى بۇل جەردە دە تالاپ ەتىلدى: بيسەنعاليدى پولكتىڭ قارجى بولىگى باستىعىنىڭ كومەكشىلىگىنە جىبەردى. ول اسكەردە قالۋىنا بولاتىن ەدى, بىراق ول ودان باس تارتتى. ۇيىنە ورالىپ, وتباسىن قۇردى. قازىر ءوزىنىڭ زايىبى گۇلزينا سارسەنبايقىزىمەن 45 جىلعا جۋىق باقىتتى ءومىر سۇرۋدە. ولار دا بيسەنعالي شامعاليۇلىمەن بىرگە ءبىر قالادان ەكىنشىسىنە كوشتى: اقتوبە – اتىراۋ (گۋرەۆ) – قىزىلوردا – الماتى. 28 جاسىندا ول قازاق كسر مەمبانكىنىڭ اقتوبە وبلىستىق كەڭسەسىنىڭ ەڭ جاس ءبولىم باستىعى بولدى. ءوزى باسقارعان مەمبانكتىڭ گۋرەۆ جانە قىزىلوردا وبلىستىق كەڭسەلەرىن بىرنەشە جىل ىشىندە بانكتەردىڭ رەيتينگىندە بارىنشا جوعارى ورىنعا كوتەرە ءبىلدى. وسىدان كەيىن ونى قازاق كسر مەمبانكى باسقارماسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى لاۋازىمىنا شاقىرعانى دا كەزدەيسوق جاعداي ەمەس. وبلىس باسشىلارى بولاشاعى بار بانكيردىڭ وڭىرلەردە ۇزاق قالمايتىنىن ءتۇسىندى. وسىلايشا, بيسەنعالي ءتاجىياقوۆتى قىزىلوردادان الماتىعا اۋىستىراتىنى بەلگىلى بولعان كەزدە وبلىستىق كوميتەتتىڭ سول كەزدەگى ءبىرىنشى حاتشىسى ەركىن نۇرجان ۇلى اۋەلبەكوۆ: «ءبىز كادرلاردى تاربيەلەيمىز, ال ولار استاناعا كەتىپ قالادى. ءبىزدىڭ پروكۋرورىمىز باس پروكۋراتۋراعا كەتىپ قالدى, وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ورتالىق كوميتەتكە مەڭگەرۋشى بولىپ اۋىستى, ەندى مىنە, بيسەنعالي شامعالي ۇلى دا قر مەمبانكىنە باسشى لاۋازىمعا كەتىپ بارا جاتىر», – دەپ مۇڭدانا تىلەك ايتقانى بار. ال كەيىننەن جەكە كەزدەسكەندە ول: «سەن بىزدە ءۇش جىلداي جۇمىس ىستەدىڭ. مەن سەنىڭ جۇمىسىڭا ريزامىن – سەن جوعارى لاۋازىمعا وبلىستىق كوميتەتتىڭ رەزەرۆىندە تۇردىڭ, استانادا جۇمىس ىستەگەن كەزدە وبلىس تۋرالى دا ۇمىتپا», دەپ ايتقان بولاتىن. 1998 جىلعى 18 جەلتوقساندا ب.تاجىياقوۆتى مەمبانكتىڭ قازاق رەسپۋبليكالىق كەڭسەسى باسقارۋشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەتىپ تاعايىنداۋ تۋرالى شەشىمگە ماسكەۋ قالاسىندا قول قويىلدى. جۇمىس بىردەن باستالدى: بانك جۇيەسىندە رەفورما وتكىزىلدى, وندا مەمبانكتىڭ جانە قۇرىلىسبانكىنىڭ نەگىزىندە مەملەكەتتىڭ قاتىسۋىمەن ءۇش مامانداندىرىلعان بانك قوسىمشا قۇرىلدى. بۇل شەشىمنىڭ ەڭ وزىق شەشىم بولماعانىن ءومىر كورسەتتى. الايدا بۇل كەڭەستىك كەزەڭنىڭ تاريحى ەدى... وسىدان سوڭ ب.تاجىياقوۆقا ءارىپتەستەرىمەن جانە قارجى سالاسىنداعى جاس ماماندارمەن بىرگە قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز بانك جۇيەسىن قۇرۋ مىندەتى قويىلدى. ول كەزەڭدە ارىپتەستەرمەن بىرگە ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ كۇردەلى ءمىندەتتەرىن شەشۋگە تۋرا كەلدى, ول كەيىننەن ەلىمىزدىڭ بۇكىل قارجى جۇيەسىنىڭ وزەكتى ورتالىعىنا اينالدى. تەڭگە ەنگىزىلگەننەن كەيىن عانا قازاقستان تولىق تاۋەلسىزدىك الىپ, دەربەس اقشا-كرەديت جانە ەكونوميكالىق ساياساتىن جۇرگىزۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى, دەپ اتاپ ءوتتى بانكير. ءبىزدىڭ قارجى جۇيەمىزدىڭ جانە تۇتاستاي العاندا ەل ەكونوميكاسىنىڭ الەمنىڭ تالاي قارجى داعدارىسىنان, تالاي سىن-قاتەردەن وتكەنى, ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ قانداي ماڭىزدى ءارى كۇردەلى شەشىمدەردى قابىلداعانى كوپشىلىكتىڭ ەسىندە بولار. بيسەنعالي شامعالي ۇلى بارلىق كەزەڭ مەن بارلىق قابىلدانعان شارالاردى ولار كەشە عانا ورىن العانداي ەسىندە ساقتاپ وتىر. ول بۇگىندە دە قانداي دا بولسىن قابىلدانعان شەشىمدى ەگجەي-تەگجەيلى تۇسىندىرە الادى. بۇرىنعى بانكيرلەر بولمايدى دەگەن راس ءسوز ەكەن. ول تاۋەكەلدەردى, قاۋىپ پەن سىن-قاتەردى كورىپ وتىر, ورتالىق بانكتىڭ قازىرگى كومانداسى احۋالدى ساۋاتتى تۇردە باقىلاپ, باسقارىپ وتىر دەپ ەسەپتەيدى. ول بۇگىنگى كۇنى قارجى ءجۇيەسىن ءوزىنىڭ كاسىبي جولىن ۇلتتىق قارجىنىڭ قالىپتاسۋىنىڭ كۇردەلى كەزىندە باستاعان مامانداردىڭ باسقارىپ وتىرعانىن ماقتان تۇتادى. ءوزى ول كەزدە شەشىمدەر قابىلداعان جانە تاريحي مىندەتتەردى ىسكە اسىرعان ادامداردىڭ قاتارىندا بولدى. قازىرگى بانكيرلەر ەداۋىر سىننان ءوتىپ, بولاشاققا شەشىمدەر قابىلداۋعا ۇيرەندى – بۇعان بيسەنعالي شامعالي ۇلى وتە قۋانىشتى. – ۇلتتىق بانك قارجى نارىعىنداعى تۇراقتىلىقتى ساقتاپ وتىر, – دەپ قورىتىندىلايدى مەرەيتوي يەسى اڭگىمەسىن. – مەن ءوزىمنىڭ قارجىنى باسقارۋداعى ءبىرشاما تاريحي تاجىريبەمدى بانكيرلەردىڭ جاڭا بۋىنى قابىلداعانىن, تاريحي ەستافەتانىڭ ءداستۇرلى ساباقتاستىق تاباتىنىن جانە وتاندىق ەكونوميكانىڭ بولاشاق وركەن- دەۋىنە قىزمەت ەتەتىنىن كورىپ وتىرمىن. مەرەيتوي قارساڭىندا بيسەنعالي شامعالي ۇلىنىڭ ساقتاندىرۋ كومپانياسىندا باس كەڭەسشى بولىپ جۇمىس ىستەپ, ءوزىنىڭ ەڭبەك قىز-مەتىن جالعاستىرىپ جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون. بيسەنعالي شامعالي ۇلى تەك كاسىبي قىزمەتىندە عانا ورەلى جەتىستىكتەرگە جەتىپ قويماي, سول سياقتى ادال جارىمەن بىرگە بانكيرلەر اۋلەتىن جالعاستىرعان لايىقتى بالالار تاربيەلەدى. ونىڭ وتباسىنىڭ جانە جاقىندارىنىڭ كاسىبي بانك قىزمەتىنىڭ جالپى ءوتىلى بۇگىندە ءجۇز ەلۋ جىلعا جۋىق ۋاقىتتى قۇراپ وتىر.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ ۇجىمى,
باسشىلىعى مەن ارداگەرلەر كەڭەسى بيسەنعالي شامعالي ۇلى تاجىياقوۆتى
70 جىلدىق مەرەيتويىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايدى!
بيسەنعالي شامعالي ۇلى تاجىياقوۆ سانالى عۇمىرىنىڭ 49 جىلدان استام ۋاقىتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى جۇمىسقا, ونىڭ ىشىندە 43 جىلدان اسا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكىندە جۇمىس ىستەۋگە ارنادى. اسا جوعارى كاسىبي ءبىلىمىنىڭ جانە قارجى سالاسىنداعى ۇزاق جىلعى ءتاجىريبەسىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىز بانك جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا, سونداي-اق ەلىمىزدىڭ قارجى جۇيەسىن دامىتۋعا زور ۇلەس قوستى. 1993 جىلى ول ۇلتتىق ۆاليۋتا – تەڭگەنى ەنگىزۋگە تىكەلەي قاتىستى. استانا قالاسىنا ات باسىن بۇرعان كوشەلى كوشتى باستاۋشىلاردىڭ قاتارىندا دا بيسەنعالي شامعالي ۇلى بولدى. ءوز ىسىنە دەگەن زور جاۋاپكەرشىلىك, ادالدىق ءارى كاسىبي بىلىكتىلىك بيسەنعالي شامعالي ۇلىن ەلدىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەپ, ابىروي بيىگىنەن كورسەتتى. ونەگەلى ءومىرى مەن مول ءتاجىريبەسى ارىپتەستەرىنە ارقاشان ۇلگى بولدى. ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا قوسقان ايتارلىقتاي ۇلەسى, جەمىستى ەڭبەگى جانە بەلسەندى قوعامدىق قىزمەتى ءۇشىن بيسەنعالي شامعالي ۇلى بىرنەشە رەت مەملەكەتتىك ناگرادالارعا يە بولدى. ءۇشىنشى دارەجەلى «بارىس», «پاراسات», «قۇرمەت» وردەندەرى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرمەت گراموتاسى جانە 18 مەرەيتويلىق مەدال – ونىڭ مەملەكەت الدىندا سىڭىرگەن ەڭبەگىنىڭ لايىقتى ناتيجەسى. ول سونىمەن قاتار «كسرو مەمبانكىنىڭ ۇزدىگى» بەلگىسىمەن ماراپاتتالعان, قر ۇب ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى جانە قارجى مينيسترلىگىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ارداگەرى بولىپ تابىلادى. بيسەنعالي شامعالي ۇلىنا مىقتى دەنساۋلىق, وتباسىلىق بەرەكە-بىرلىك جانە ۇزاق عۇمىر تىلەيمىز!جاڭالىقتاردان قاشاندا حاباردار بولۋ ءۇشىن
قىزىقتى, ەڭ باستىسى, قولايلى ءارى پايدالى ءموبيلدى قوسىمشا اعىمداعى جىلعى قاراشادا وتاندىق مەسسەندجەرلەر نارىعىندا پايدا بولدى. قازاقستاننىڭ قارجى رەتتەۋشىسى «قۇب Online» سەرۆيسىن ىسكە قوستى, ول پايدالانۋشىلارعا شۇعىل تۇردە ۇلتتىق بانك قىزمەتىنە قاتىستى جانە قارجىلىق قىزمەتتەردى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى سۇراقتارعا جاۋاپ الۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى قوسىمشانىڭ ارقاسىندا پايدالانۋشىلار كادىمگى WhatsApp, Viber جانە Telegram مەسسەندجەرلەرىنىڭ كومەگىمەن ۇلتتىق بانككە تىكەلەي جۇگىنە الادى. الايدا ۇلتتىق بانكتىڭ «قۇب Online» قوسىمشاسى ارقىلى الىنعان جاۋاپتىڭ اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ سيپاتىندا ەكەندىگىن جانە رەتتەۋشىنىڭ رەسمي جاۋابى بولىپ تابىلمايتىنىن ەستە ساقتاۋ قاجەت. ايتا كەتەرلىگى, قوسىمشانى پايدالانۋشىلاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپتار جۇمىس ۋاقىتىندا پايدالانۋ كەلىسىمىنە سايكەس بەرىلەتىن بولادى. ەگەر پايدالانۋشىلاردىڭ سۇراقتارى قۇپيا سيپاتتا بولىپ, رەسمي جاۋاپ الۋدى تالاپ ەتسە, وندا ۇلتتىق بانككە «جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ وتىنىشتەرىن قاراۋ ءتارتىبى تۋرالى» زاڭعا سايكەس ءجۇگىنۋگە ءتيىس. «قۇب Online» قوسىمشاسىمەن جۇمىس ىستەگەن قولايلى, ينتەرفەيسى تۇسىنىكتى ەكەنىن اتاپ ءوتكەن ءجون. «قۇب Online»-دا جەتى ءبولىم بار: «بانكنوتتار مەن مونەتالار»; «يپوتەكالىق كرەديتتەر»; «ايىرباستاۋ وپەراتسيالارى»; «بانكتەردە قىزمەت كورسەتۋ»; «تولەمدەر»; «بانكوماتتاردىڭ جۇمىسى» جانە «باسقالارى». وسىلاردىڭ ارقايسىسىنا قىسقاشا توقتالا كەتەيىك. «بانكنوتتار مەن مونەتالار». بۇل بولىمدە پايدالانۋشىلار توزعان بانكنوتتار مەن ب ۇلىنگەن مونەتالاردى قاي جەردە, قالاي ايىرباستالاتىنى; ەسكى جانە اينالىستان شىعارىلعان كۋپيۋرالار قانداي قاعيدالارعا سايكەس اينالىستان الىناتىندىعى; ينۆەستيتسيالىق جانە كوللەكتسيالىق مونەتالاردى قايدان ساتىپ الۋعا جانە ولاردىڭ تاقىرىبىنىڭ تولىق تىزبەسىن قايدان الۋعا بولاتىنى تۋرالى سۇراق قويادى. وسى جەردە ولاردى قايتا ساتىپ الۋ قاعيدالارى مەن تالاپتارى تۋرالى بىلۋگە بولادى. «يپوتەكالىق كرەديتتەر». يپوتەكالىق كرەديتتەۋ جونىندەگى بارلىق ماسەلەلەردى ءتۇسىندىرۋدىڭ, قارىزدى وتەۋدىڭ نەمەسە قايتا قارجىلاندىرۋدىڭ قاعيدالارى تۋرالى ءبىلۋدىڭ جاقسى مۇمكىندىگى بەرىلىپ وتىر. سونىمەن بىرگە, بانكتەردىڭ تولەم جاساۋعا قابىلەتسىز يپوتەكالىق قارىز الۋشىلارمەن جۇمىسى تۋرالى كونسۋلتاتسيا الۋعا بولادى. «ايىرباستاۋ وپەراتسيالارى». بۇل جەردە ءبارى بار – ۋاكىلەتتى بانكتەردىڭ جانە ۋاكىلەتتى ۇيىمداردىڭ ايىرباستاۋ پۋنكتتەرىنىڭ قىزمەتى, شەتەل ۆاليۋتاسىن رەسپۋبليكادا ايىرباستاۋدىڭ ءجانە ونىڭ اينالىمىنىڭ باسقا اسپەكتىلەرى. «بانكتەردە قىزمەت كورسەتۋ». ەگەر كوممەرتسيالىق بانكپەن قاتىناستا تۇسىنبەۋشىلىك بولىپ, رەتتەۋشىگە وسى تاقىرىپقا قاتىستى سۇراق قوياتىن ۋاقىت جەتسە, وسى ءبولىمدى قاراعان ءجون. مۇندا, ماسەلەن, بانكتىك سالىم شارتتارىن جاساسۋ, بانكتەردىڭ كليەنتتەردىڭ وتىنىشتەرىن قاراۋى جانە ت.ب. سياقتى ماسەلەلەر بويىنشا كونسۋلتاتسيا الۋعا بولادى. «تولەمدەر». بۇل بولىمدە پايدالانۋشىلار بانك شوتىنان; بانك شوتىن اشپاي; تولەم كارتوچكاسىن پايدالانا وتىرىپ, سونداي-اق حالىقارالىق اقشا اۋدارۋ جۇيەسى ارقىلى تولەمدەر جۇرگىزۋدىڭ جانە اقشا اۋدارۋدىڭ تالاپتارى مەن ءتارتىبىن انىقتاي الادى. «بانكوماتتاردىڭ جۇمىسى». وسى جەردە ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر بانكوماتتارىنىڭ جۇمىسى تۋرالى, سونداي-اق سولار ارقىلى ءجۇرگىزىلگەن وپەراتسيالار تۋرالى پىكىر بىلدىرۋگە, شاعىمدانۋعا بولادى. «باسقالارى». ەگەر پايدالانۋشىنىڭ سۇراعى جوعارىدا اتالعان ساناتتاردىڭ بىرىنە ءسايكەس كەلمەسە, وندا ونى وسى جەرگە جىبەرۋ قاجەت. سونىمەن بىرگە, «قۇب Online» پايدالانۋشىلارىنا KASE-تەگى ساۋدا-ساتتىق ناتيجەلەرى مەن ۆاليۋتالار باعامدارى تۋرالى وزەكتى اقپارات, قارجى نارىعى بويىنشا دەرەكتەر جانە قارجى رەتتەۋشىسىنىڭ باسقا دا جاڭالىقتارى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قولجەتىمدى بولادى. قوسىمشاعا كۇندەلىكتى جاڭارتىلىپ وتىراتىن جاڭالىقتار جولاعى ەنگىزىلگەن. ايتا كەتەرلىگى, بۇگىنگى كۇنى «قۇب Online» ءموبيلدى قوسىمشاسىندا 2 مىڭعا جۋىق پايدالانۋشى تىركەلگەن, ولار قارجى رەتتەۋشىسىنە شامامەن 400 سۇراق جىبەردى. «قۇب Online» ءموبيلدى قوسىمشاسى مەملەكەتتىك نەمەسە ورىس تىلدەرىندە App Store جانە Play ناۋket دۇكەندەرىندە تەگىن كوشىرىپ الۋ ءۇشىن قولجەتىمدى ەكەنىن اتاپ وتەمىز. بۇل قوسىمشانى كوشىرۋگە بەرىلگەن سىلتەمە ۇلتتىق بانكتىڭ www.nationalbank.kz ينتەرنەت-رەسۋرسىندا جانە ۇلتتىق بانكتىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى رەسمي پاراقتارىندا ورنالاستىرىلعان. بەتتى دايىنداعاندار مارات اققۇل, «ەگەمەن قازاقستان» جانە الەۆتينا دونسكيح
