شەشەندىك پەن كوسەمدىك

بيىلعى جىلى تاۋەلسىز ەل اتانعانىمىزعا شيرەك عاسىر تولادى. شيرەك عاسىر تاريحي ولشەممەن العاندا تەڭىزدىڭ تامشىسىنداي بولعانىمەن, قازاقستاننىڭ وسى كەزەڭدە ءجۇرىپ وتكەن جولى عاسىرلارمەن پارا-پار ەكەنىن جۇرت كورىپ تە, ايتىپ تا ءجۇر. ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز – تاريح ءۇشىن قاس-قاعىم ساتكە بارابار وسىنداي قىسقا مەرزىمدە دۇنيە جۇزىندەگى دامىعان ەلۋ ەلدىڭ قاتارىنان كورىنىپ, ەندىگى كەزەكتە الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى 30 ەلدىڭ ساناتىنا ەنۋدى كوزدەپ وتىرعان ەلىمىزدى ءبىر كەزدەرى الىنباس قامالداي كورىنەتىن بيىكتەرگە زور جىگەرمەن باستاپ كەلە جاتقان ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەل باسقارۋداعى, الىس-جاقىن كورشى مەملەكەتتەرمەن قارىم-قاتىناستاعى ۇتقىر دا كورەگەن ساياساتىنا, قاجەت كەزىندە قيىننان قيىستىرىپ, ءسوز تاۋىپ, جول تاۋىپ كەتەتىن تاپقىرلىعىنا, كەرەك جەرىندە الماس قىلىشتاي كەسىپ تۇسەتىن وتكىرلىگىنە, استارلى ويلارى مەن ورىندى ءازىل-قالجىڭدارىنا دەن قويۋ. ەلباسىمىزدىڭ رەسەي سياقتى ەجەلگى كورشى ءارى الپاۋىت مەملەكەتپەن تاتۋ بولۋعا, الىس-بەرىستى كوبەيتۋگە باسا نازار اۋداراتىنى بەلگىلى. الايدا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ باسشىسى رەتىندە قاجەت كەزىندە ءپرينتسيپشىل كوزقاراس ۇستاناتىنىن اتالعان ەلمەن كەزدەسۋلەر مەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ بارىسىندا ۇنەمى بايقالىپ وتىرادى. مىسالى, كەزىندە رەسەي پرەزيدەنتى بولعان ب.ن.ەلتسين ءبىزدىڭ ەلباسىمىزعا مىناداي سۇراق قويىپتى: «نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ەكونوميكانىڭ قازىرگىدەي قيىن كەزىندە استانانى الماتىدان اقمولاعا كوشىرۋ نە ءۇشىن كەرەك بولدى؟». سوندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: «سىزگە, ماسكەۋگە جاقىن بولۋ ءۇشىن» دەپ, استارلى ازىلمەن جاۋاپ بەرگەن ەكەن. تاعى ءبىر اڭگىمە بارىسىندا ب.ن. ەلتسين اسا ءىرى مۇناي قورى بار كاسپي تەڭىزىندەگى كەنىشكە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ: «نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, وسى كەنىشتى رەسەيگە بەرسەڭىزشى...» دەپتى. سوندا ءبىزدىڭ پرەزيدەنت: «وندا بىزگە ورىنبوردى وبلىسىمەن قوسا بەرە قويى­ڭىزدار», – دەسە كەرەك. مۇنداي كۇتپەگەن جاۋاپقا شامدانىپ قالعان ب.ن. ەلتسين: «سوندا قالاي, قازاقستاننىڭ رەسەيگە تەر­ريتو­ريالىق تالابى بار بولعانى ما؟» دەپ تاڭدانعان كەيىپ تانىتىپتى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ: «رەسەيگە تەرريتوريالىق تالابىمىز جوق. ءجاي, ورىنبوردىڭ ءبىر كەزدە قازاقستاننىڭ العاشقى استاناسى بولعانىن ايتقانىم عوي...» دەگەن ۇتىمدى سوزىنەن كەيىن قارقىلداپ ك ۇلىپ جىبەرىپتى. كاسپي تەڭىزىنىڭ ماڭايىنداعى شەك­ارا شەبىن ءبولىسۋ كەزىندە رەسەي پرەزيدەنتى ادىلدىككە قۇلاق اسىپ, قازاقستان تاراپىنىڭ ايتقاندارىنا يكەمدەلە باستاعان تۇستا مي­نيسترلەرى بوريس نيكولاەۆيچتى وڭاشا اكەتىپ, الدىڭعى پىكىرىنەن اينىتا بەرەدى ەكەن. مۇنى بايقاپ قالعان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بىردە ب.ن. ەلتسينگە بىلاي دەپتى: «بوريس نيكولاەۆيچ, ءبىز وسى نەگە ءوز مينيسترلەرىمىز بەن كومەكشىلەرىمىزدىڭ ايتقانىنا كونە بەرۋىمىز كەرەك؟ ولاردىڭ مىندەتى ۇسىنىس بەرۋ عانا ەمەس پە؟ اقىرعى شەشىمدى مىنا بىزدەر – پرەزيدەنتتەر قابىلداۋىمىز كەرەك قوي!..». وسىدان كەيىن كاسپي ماڭىنداعى شەكارانى ءبولىسۋ اناعۇرلىم جەڭىلدەپ ءارى ءبىزدىڭ پايدامىزعا قاراي تەز شەشىمىن تاۋىپتى. جانە ءبىر كەلىسسوز بارىسىندا ب.ن. ەلتسيننىڭ: «كاسپي تەڭىزىندەگى قۇرمانعازى مۇناي كەنىشىن اعا-ءىنى بولىپ بولىسەيىك» دەگەن ەمەۋرىنىنە ەلباسى: «70 جىل اعا-ءىنى بولىپ بولىستىك قوي, ەندى ادىلدىكپەن بولىسەيىك», – دەپ توتە جاۋاپ قايىرعان ەكەن. ەلباسى ءوزىنىڭ مامىلەگەرلىك قاسيەتىن «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنا قاتىستى كەلىسسوزدەر بارىسىندا دا كورسەتتى. قازاق­ستان­دىق­تار جالعا بەرۋگە 200 ملن دوللار سۇرادى. رەسەي جاعى مۇنى كوپسىنىپ, عارىش ايلاعىن قازاق­ستانعا قالدىرعانى ءۇشىن ايلاقتى تەگىن پايدالانۋدى ۇسىندى. ۇزاققا سوزىلعان كەلىس­سوزدەردەن كەيىن ب.ن.ەلتسين 50 ملن دوللار تولەۋگە كەلىسەدى. سوندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ: «بوريس نيكولاەۆيچ, جالداۋ اقىسىن 100 ملن. دوللار دەڭگەيىندە بەل­گىلەيىك, بۇعان قوسا 15 ملن دوللار دوس­تىعىمىز ءۇشىن بولسىن» دەگەن ورىندى ۋاجىنە رەسەي پرەزيدەنتى كەلىسىمىن بەرگەن ەكەن. يتالياعا بارعان ءبىر ساپارىنداعى ەل باسشىلارىمەن كەزدەسۋىندە ايتقان مىنا ءبىر پىكىرى دە پرەزيدەنتتىڭ استارلى ويىن پاش ەتەدى: «ك.ماركس «كاپيتالدى» جانە «مانيفەستى» جازدى. «كاپيتالدى» الىپ قالدىڭىزدار دا, ەلەس بولىپ باستالعان «مانيفەستى» بىزگە جىبەردىڭىزدەر. ءبىز سول ەلەستەن ءالى قۇتىلا الماي ءجۇرمىز» دەپتى. شىنىندا دا سولاي عوي. سانادا 70 جىل سايرانداعان «كوممۋنيزم ەلەسىنەن» قۇتىلۋ وڭاي شارۋا بولىپ تۇرعان جوق. استارلى ويمەن ادىپتەلىپ, اڭگىمەگە قاتىسۋشىلاردىڭ كوڭىلىن ءبىر سەرپىلتىپ تاس­تايتىن مۇنداي ساتتەردى پرەزيدەنت ومىرىنەن كوپتەپ كەزدەستىرۋگە بولادى. ايتا بەرسەك, پرەزيدەنتتىڭ تاپقىرلىعى مەن وتكىرلىگىنە كۋا بولاتىن مىسالدار جەتكىلىكتى. ەلباسىنىڭ مۇحيتتىڭ ار جاعىنداعى الىپ ەل, الپاۋىت مەملەكەت – امەريكا قۇراما شتاتتارىنا ساپارى كەزىندەگى اڭگىمەسى, دۇنيەجۇزىنىڭ № 1 دەرجاۆاسىنىڭ باسشىسى كىشى دج. بۋشپەن, ونىڭ اكەسى, اقش-تىڭ ەكس-پرەزيدەنتى ۇلكەن بۋشپەن تەڭ دارەجەدەگى جاراسىمدى ءازىل-قالجىڭى, قازاقى ءسوز ساپتاۋى ادامدى وزىنە ەرىكسىز باۋرايدى. مىسالى, اقش-قا رەسمي ساپارى كەزىندە كادىمگى قازاقى سالتپەن الدىمەن ۇلكەن بۋشقا سالەم بەرۋى, ال ەكس-پرەزيدەنتتىڭ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن قۇشاق جايا قارسى الىپ, قۇراق ۇشىپ قوناق ەتۋى, كىشى دجوردج بۋشتىڭ ۇيىقتايتىن توسەگىنە جاتقىزۋى, ءبىزدىڭ ەلباسىمىزدى وزىمسىنە سويلەپ, ءتىلىن الماسا, كىشى بۋشتى, ياعني ۇلىن بەلدىكپەن تارتىپ-تارتىپ الاتىنىن ايتىپ ازىلدەۋى, ۇلكەن كاتەرمەن اشىق مۇحيتقا سەرۋەنگە الىپ شىعۋى, بىرگە سەرۋەندەۋ ءۇشىن ءۇي-ءىشىن اقتارىپ ءجۇرىپ, نۇرەكەڭنىڭ اياعىنا شاق كەلەتىن كروسسوۆكا تاۋىپ بەرۋى, نۇرەكەڭنىڭ «قۇددى قۇدالارىمىزعا كەلگەندەي بولدىق قوي» دەپ قالجىڭداۋى, ۆاشينگتوندا اقش پرەزيدەنتىمەن كەزدەسۋى, امەريكا باسشىسىنىڭ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن اقجارقىن كوڭىلمەن قارسى الۋى – وسىنىڭ ءبارى ەلباسىمىزدىڭ بويىنداعى قايتالانباس قاسيەتتەردىڭ كورىنىسى ەمەس پە. بۇگىندە ەل, جەر, تاۋەلسىزدىك تۋرالى پرە­زي­دەنت ن.ءا. نازارباەۆ ايتقان تەرەڭ تول­عاۋ­لار حالىق اراسىندا قاناتتى سوزگە اينا­لىپ, ەلدىڭ جاسىن دا, جاسامىسىن دا وتان­شىل­دىق­قا, ەلىن, حالقىن سۇيۋگە تاربيە­لەي­تىن باعىت بو­ل­ىپ وتىر. ولاردىڭ ءبىر پاراسى مىناداي بولىپ كەلەدى: – بۇگىنگى ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ قاي­نار كوزى قازاق حالقىنىڭ سان عاسىرلار بويى كۇرەسىندە, ازاتتىققا ۇمتىلعان قاي­سار­لى­عىن­دا جاتىر. – تاۋەلسىزدىك تۋىن تىگۋگە قانشالىقتى قاجىر-قايرات كەرەك بولسا, ونى قۇلاتپاي ساقتاپ قالۋعا سونشالىقتى قاجىر-قايرات كەرەك. – ءوز مەملەكەتىمىز ءۇشىن ماقتانىش سەزىمى­نە بولەنىپ, ءبىرتۇتاس وتباسى سەزىمىن سەزىنۋگە, قازىر بۇكىل دۇنيە ءجۇزى بىلەتىن رەسپۋبليكا – تۋىن, ەلتاڭباسىن, گيمنىن ارداقتاپ, قۇرمەتتەۋگە ءتيىسپىز. – ەل بولۋ ءۇشىن ۇلتتىق رۋح, ۇلتتىق قاسيەت جانە ۇلتقا دەگەن سەنىم بولۋى كەرەك. – ەلدىك تە, ەرلىك سياقتى سىن ساعاتتا تانىلادى. ەل بىرلىگى – ەڭ اسىل قاسيەت. – قازاق تاريحىندا بۇگىنگى ۇرپاق ۇيالاتىن ەشنارسە جوق – ول تۇلپار تۇياعىمەن جازىلعان. – تاعدىر قازاققا قىرىن قاراماعان: جەر دە بەرگەن, كەن دە بەرگەن, ەل دە بەرگەن, ەر دە بەرگەن. – ەلىڭنىڭ ۇلى بولساڭ, ەلىڭە جانىڭ اشىسا, ازاماتتىق نامىسىڭ بولسا, قازاقتىڭ ۇلتتىق جالعىز مەملەكەتىنىڭ نىعايىپ-كوركەيۋى جولىندا جان تەرىڭدى سىعىپ ءجۇرىپ, ەڭبەك ەت. جەردىڭ دە, ەلدىڭ دە يەسى ءوزىڭ ەكەنىڭدى ۇمىتپا! ءبىر تاڭعالارلىعى, ەلباسى قالىڭ الەۋمەت الدىندا سويلەگەن سوزىندە ۇنەمى حالىقتىڭ دانا سوزدەرىن كەلىستىرە, قيىننان قيىستىرا وتىرىپ, قاعيدالاردى ورىندى ءارى ۇتىمدى قولدانىپ, ءسوز مانەرىن قۇبىلتا تۇرلەندىرىپ, ارلەندىرىپ پايدالانادى. سونىڭ ارقاسىندا ويلاعان ويىن تولىققاندى جەتكىزىپ قانا قويماي, ونى تىڭداۋشىسىنىڭ قۇلاعىنا قۇيىپ, ساناسىنا ءسىڭىرىپ جىبەرەتىنىنە تالاي كۋا بولدىم. ءتالىمدى سويلەپ, تاجىريبە كورسەتۋ دەگەن وسى شىعار. ماسەلەن: «بەس ساۋساق بىرىكپەي, ينە ىلىكپەيدى» دەپ ماتەلدەۋى, بارلىق ويعا العان ىسكە بىرىگىپ, ۇيىمشىلدىقپەن جۇمىلا كىرىسسەك, الىنبايتىن قامال, اسپايتىن اسۋ جوق ەكەندىگىن ۇعىندىرىپ تۇر ەمەس پە. نەمەسە «ىرىس الدى – ىنتىماق» دەۋى دە اۋىزبىرشىلىك بولسا, قازانىمىزدىڭ ورتايمايتىنىن, نەسىبەمىزدىڭ شاشىلمايتىنىن, ىرىسىمىزدىڭ ارتا تۇسەتىندىگىن مەڭزەيدى. ەندى بىردە «ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارايىق», دەپ بارشا قازاقستاندىقتاردى بىرىگۋگە, بىرلەسىپ ەڭبەك ەتۋگە, تىنىشتىققا, بەيبىتشىلىككە شاقىرادى. ەلباسىمىز اللانىڭ اق جولىن دارىپتەپ, ەلدى مەيىرباندىققا شاقىرۋ جولىندا دا كوپ ەڭبەك ءسىڭىرىپ, مەشىتتەردىڭ بوي كوتەرۋىنە ىقپال ەتىپ كەلەدى. وسى ورايدا پرەزيدەنتتىڭ مەككەگە ساپارىندا بولعان وقيعا ويعا ورالادى. بارشا مۇسىلماننىڭ اللا الدىنداعى بەس پارىزىنىڭ ءبىرىن وتەيتىن جەرى – مەككەدە تالايدان بەرى ءبىر تامشى تامباي, قۋاڭشىلىق بولىپ, ەل جاۋىندى زارىعا كۇتىپ وتىرعاندا, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ بارعان ساتىندە اللانىڭ نۇرى جاڭبىر بولىپ جاۋىپ, تابيعاتتىڭ مۇنداي قۇبىلىسىنا اراب ەلى تاڭ قالىپتى. سونداي-اق, قاسيەتتى قاعبادا جوندەۋ جۇ­مىس­تارىنىڭ جۇرگىزىلۋىنە وراي وعان ەش­كىمنىڭ كىرۋىنە رۇحسات بەرىلمەي وتىرعاندا ساۋد ارابياسىنىڭ كورولى فاتح ءال ساۋد قازاقستان پرەزيدەنتىنە ەرەكشە قۇرمەت كور­سەتىپ, قاعبانىڭ ەسىگىن اشىپ بەرىپ تۇرىپ: «اللا­دان تىلەك تىلەسەڭىز قازىر, قازىر بولماسا كەيىن تىلەگىڭىزدى بەرەدى» دەگەن بولاتىن. كەيىن قاسيەتتى قاعبانى ارالاپ شىققان سوڭ «اللادان نە سۇرادىڭىز؟» دەگەن ساۋالعا ەلباسىنىڭ «ەلىمە, حالقىما, قازاعىما بە­رە­كە-بىرلىك, اللانىڭ نۇرى جاۋعاي» دەپ ءتى­لەدىم دەگەنى مۇقىم قازاق جۇرتشىلىعىنىڭ كوكەيىندە ءالى ءجۇر. 2015 جىلى قىتايدىڭ جاپونيادان ازاتتىق الۋىنا 70 جىل تولۋىنا وراي قىتاي جەرىندەگى ۇلى تويعا دۇنيە ءجۇزىنىڭ 20-دان استام مەملەكەتتەرىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى باردى. رەسمي كەزدەسۋلەردىڭ بارلىعىندا مەملەكەت باسشىلارى توبىنىڭ كوش باسىندا ءۇش باسشى – قىتاي ەلىنىڭ باسشىسى سي تسزينپين, رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.ۆ. پۋتين جانە ءبىزدىڭ ەلباسىمىز ن.ءا. نازارباەۆ ءجۇردى. الىپ قوس دەرجاۆانىڭ كورشىسى قازاق ەلى پرەزيدەنتىنىڭ شوقتىعى بيىك جوعارى بەدەلىن وسى جولى تاعى بايقادىق. بۇعان سۇيسىندىك. ءارى حالقىمىزدى وسىنداي دانا باسشىنىڭ باسقارىپ وتىرعانىنا قۋانىپ, تاۋبە دەدىك. قىتاي ەلىندە جۇرگەندە انا ءبىر جىلدارى ەلباسىمىزدىڭ وسى الىپ ەلمەن شەكارا ماسەلەسىن تالقىلاۋداعى مامىلەگەرلىك شەبەرلىگى, شەتىن دە نازىك وسى پروبلەمانى شەشۋدەگى تاپقىرلىعى, ەكى تاراپتىڭ دا كوڭىلىنەن شىعاتىن ويلاردى ورتاعا تاستاي وتىرىپ, سول كەزدەگى قىتاي باسشىسى تسزيان تسزەمينمەن ەجەلدەن سىرلاس ادامداي تىزە قوسىپ, «دۋداراي» ءانىن بىردە قازاق تىلىندە, بىردە قىتاي تىلىندە كەزەك شىرقاسىپ, اقىرى, سوناۋ پاتشالىق رەسەي تۇسىنان, ودان بەرىدە كەڭەستىك كەزەڭ كەزىندە شەشىمىن تاپپاعان قازاق-قىتاي شەكاراسى ءبىرجولا, تۇبەگەيلى شەشىمىن تاپقانىن ەسكە ءتۇسىردىم. ەسكە ءتۇسىردىم دە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ نەبىر ءتۇيىندى ماسەلەلەردى مايدان قىل سۋىرعانداي ايرىقشا ەپتىلىكپەن تارقاتاتىن, دۇنيەجۇزىندەگى مەن دەگەن كوپتەگەن باسشىلاردىڭ بويىنان تابىلا بەرمەيتىن وسىنداي قاسيەتىنە ءارى ءسۇيسىندىم, ءارى بويىمدى ءوزىمىزدىڭ ەلباسىمىزعا دەگەن ماقتانىش سەزىمى كەرنەدى. پرەزيدەنتتىڭ ءومىرىن قازاق ەپوستارىندا ايتىلاتىن «شاپقان سايىن ورلەگەن» سايگ ۇلىكتەرمەن سالىستىرۋعا بولادى. اۋىزدىعىمەن الىسىپ, بايگەنىڭ الدىن بەر­مەيتىن قاس جۇيرىكتىڭ ءوز بويىنان تا­بىل­­عان اسىل قاسيەتىن حالقىنا دا دارىتىپ, از جىلداردىڭ ىشىندە قازاقستاندى دۇنيە­جۇزىنىڭ ءدۇبىرلى باسەكەسىندە الدا جۇرگەن ەلۋ ەلدىڭ قاتارىنا مەجەلى 2030-دىڭ ورنىنا مەرزىمىنەن الدەقايدا بۇرىن قوستى. وسى جەتەر دەپ, توقمەيىلسىمەي, 2050 جىلعا دەيىن قازاقستاننىڭ الەمدەگى وزىق وتىز ەلدىڭ قاتارىنان كورىنۋى جولىنداعى ءدۇبىرلى ءبىر جارىستى جانە باستاپ بەردى. بويىنداعى مۇ­قالماس جىگەردى وزگەلەرگە دە دارىتا بىلگەن دارا تۇلعانىڭ بۇل جارقىن باستاماسىنىڭ دا ساتىمەن ساباقتاساتىنىنا ەش كۇمان جوق. بۇعان ونىڭ ەل ىشىندەگى كۇرمەۋى قيىن كۇردەلى ماسەلەلەردى دە, اۋقىمى كەڭ الەمدىك ماسەلەلەردى دە شەشۋدىڭ ءوتىمدى تۇستارىن دەر كەزىندە تاپ باسىپ ايتىپ, جۇرتتىڭ ءبارىن ءارى ءتانتى ەتەتىن, ءارى ءبىر سەرپىلتىپ تاستايتىن جارقىن دا العىر مىنەزى كۋا. پرەزيدەنت وسىلاي دەپ قانا قويماي, ءوزىنىڭ دە ۇلگى-ونەگە كورسەتىپ جۇرگەنىن جۇرتشىلىق بىلەتىن بولار. اسىرەسە 2015 جىلى ول كىسى قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ايرىقشا بيىكتەتتى. اتاپ ايتقاندا جيىرما جەتىنشى قىركۇيەك كۇنى ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ مىنبەرىنەن تۋعان تىلىمىزدە بايانداما جاسادى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ بۇۇ-نىڭ مارتەبەلى مىنبەرىنەن سويلەگەن ءسوزى سول زامات حالىقارالىق التى تىلگە اۋدارىلىپ, ونى دۇنيەجۇزىنەن كەلگەن 193 ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى تىڭدادى. قازاقتىڭ قۇنارلى ءارى شۇرايلى تىلىندە ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ كۇشەيىپ, دۇنيە مىڭ قۇبىلىپ دۇبىرلەپ جاتقان تۇستاعى كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ ءتۇيىندى تەتىگى قۇلاققا قۇيىلىپ ايتىلدى. سونداي-اق, جەر بەتىندە بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ, ءححى عاسىردا يادروسىز الەم تۇجىرىمداماسىن جاساۋ تۋرالى ۇستانىمدار مەن ۇسىنىستار, قازاقستاننىڭ يادرولىق جارىلىستارعا تىيىم سالعان ەل رەتىندە يادرولىق قارۋدان باس تارتقان مەملەكەت ەكەندىگى پرەزيدەنت تاراپىنان قازاق تىلىندە جاريا ەتىلگەنىن تولعانباي ايتا المايسىڭ. بۇل قادام, ءسوز جوق, ەلباسىمىزدىڭ قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا جاساعان تاماشا تاريحي تارتۋى بولعانىن بارشا قازاقستاندىقتار قۋانا قابىلدادى. ەلىمەن ەتەنە پرەزيدەنت ءبىر سوزىندە بىلاي دەگەن ەدى: «ەگەمەن بولماي, ەل بولماس» دەگەندەي, ءبىز ازاتتىق جىلدارىندا شىن مانىندە ۇلى جولدان وتتىك. تاۋەلسىزدىك كەزەڭى – ءبىز ءۇشىن عاسىرلار جۇگىن ارقالاعان عالامات كەزەڭ. كەزىندە كەرەي مەن جانىبەككە ىلەسىپ شىققان حالىقتىڭ ۇزىن سانى 200 مىڭ شاماسىندا ەكەن. بۇگىنگى كۇنى سول قازاقتىڭ قاتارى جەر جۇزىندە 15 ميلليوننان اسىپ جىعىلدى. ال ەگەر قازاق وتكەن عاسىردىڭ اشارشىلىعىنا ۇشىراماسا, وتكەن سوعىستا قىرىلماسا قانشا بولار ەدى؟ قازاقتىڭ ءوز ىشىندەگى بەرەكە-بىرلىگى كۇشتى بولۋى كەرەك. دانىشپان ابايدىڭ: «ءبىرىڭدى, قازاق, ءبىرىڭ دوس, كورمەسەڭ ءىستىڭ ءبارى بوس» دەگەن وسيەتىن ءاردايىم ەستەن شىعارمايىق, ارداقتى اعايىن. الدا قانداي سىن-قاتەرلەر كۇتىپ تۇرسا دا بىرلىگىمىزدىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز بۇگىنگىدەن دە جارقىن دەپ كامىل سەنىممەن ايتا الامىن», – دەپ ەدى. بۇعان ءبىزدىڭ الىپ-قوسارىمىز جوق. ومىرزاق وزعانباەۆ, «ارداگەرلەر ۇيىمى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى ورتالىق كەڭەسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور