سەزدەن سوڭعى تولعانىس

كۇنى كەشە عانا اياقتالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى سۋديالارىنىڭ كەزەكتەن تىس VII سەزى, ءسوز جوق, بيىلعى جىلعى ەلىمىزدىڭ ايتۋلى شارالارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. مەملەكەتىمىزدىڭ تابىستى دامۋىنىڭ باعدارشامى دەپ باعالانعان «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 29-قادامىندا رەسپۋبليكا سۋديالارىنىڭ كەزەكتەن تىس سەزىن وتكىزۋ تۋرالى ماسەلە قاراستىرىلعان ەدى. سەزدىڭ باستى كۇن ءتارتىبى «سۋديالاردىڭ جاڭا ادەپ كو­دەكسىن قابىلداۋ» – دەپ بەل­گى­­لە­ن­سە دە, سەزد بارىسىندا وتان­دىق سوت جۇيەسىنىڭ ءتاۋ­ەل­سىز­­دىك العان جىلدار ىشىندە جە­ت­كەن جەتىستىكتەرى جانە شە­شى­لۋ­­گە ءتيىستى مىندەتتەرى مەن ماق­سات­تارى تۋرالى كەڭ اۋقىمدى ءما­س­ەلەلەر تالقىلاندى. سەزد جۇمىسىنا ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قاتىسۋى ءجا­نە سەزدە جاساعان مازمۇنى تە­­رەڭ, تالداۋى تاتىمدى بايان­دا­ماسى وتكىزىلگەن شارانىڭ سايا­سي قۇندىلىعىن ايقىنداپ بەر­گەندەي. ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان سوت-قۇقىقتىق رەفورمالاردىڭ جە­مىستى ناتيجەلەرى ءبىزدى جا­ڭا بە­لەستەرگە باستايدى.مەم­­­لەكەتتى باسقارۋدىڭ ساياسي قۇر­ال­دارىنىڭ قاتارىندا بي­لىكتىڭ دەر­بەس سالاسى – سوت بي­لى­گىنىڭ ور­نى مەن مارتەبەسى اي­رىقشا ەكەنىن ەلباسى ۇنەمى اتاپ كور­سە­تىپ, ونىڭ دامۋ جانە نىعايۋ باع­ىتتارىن ايقىنداۋدا تىڭ باستامالار كوتەرىپ, ولاردىڭ ورىندالۋ بارىسىن قاداعالاپ وتىرادى. سوتتار قابىلدايتىن اكتى­لەر زاڭدىلىعىنىڭ باستى كور­سەتكىشى – سوت ىسىنە قاتىسۋشى تارا­پتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ اتا زا­­ڭى­مىزدا جانە سوعان سايكەس قا­بىلدانعان باسقا زاڭداردا كور­سەتىلگەن جولدارمەن قورعاۋ ءدا­رەجەسى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان, ەلباسىنىڭ «قا­زىرگى ۋاقىتتا سوتتار باستى قۇ­قىق قورعاۋشى ينستيتۋت بولا باس­تادى» – دەگەن باعاسى سوت جۇيە­­سىنىڭ مەملەكەتتىك جانە قۇ­قىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ءىشىن­دەگى مارتەبەسى مەن ورنىن داۋ­سىز ايقىنداپ بەردى دەپ سا­ناۋعا لايىق. سوت جۇيەسىن وڭ­ت­اي­لاندىرۋ باعىتىندا ءجۇر­گى­زى­­لىپ جاتقان رەفورمالىق پرو­تسەستەردىڭ تابىستى بولۋى ەلى­مىز­دىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋ­مەتتىك دامۋ باعىتتارىنا ءتى­كەلەي اسەر ەتەتىندىگىن ءومىر ءوزى ءدا­لەلدەپ  وتىر. ۇلت جوسپارى اياسىندا زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ شا­­را­لارى, سونىڭ ىشىندە سوت جۇيە­­سىنىڭ الدىندا تۇرعان ءمىن­­دەت­تەر رەت-رەتىمەن, ءساتتى ءجۇز­ەگە اسۋ­دا. ەندىگى ماسەلە – مەم­لە­كەت پەن قوعام كۇتىپ وتى­ر­عان قۇن­دىلىعى جوعارى ۇكىلى ءۇمىت­تى اقتاۋ. وسى ءمار­تەبەلى دە ابىرويلى قىز­مەتتى ات­قارۋدا – رەسپۋبليكا سۋ­ديا­لارىنىڭ قاۋىمداستىعىنا جاۋ­اپ­كەرشىلىگى جوعارى مىندەتتەر جۇك­تەلىپ وتىر. قازاقستان حال­قىنىڭ سەنىمىنە يە بولۋ, جۇر­ت­شىلىقتىڭ العىسىن الۋ, زاڭ ءۇس­تە­م­دىگىن قامتاماسىز ەتۋ اتالعان مىندەتتەردى تابىستى اتقارۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى بولىپ تابىلادى. بۇگىندە حالىق سوتقا سەنەدى, سوت اكتىلەرىنىڭ زاڭدىلىعى مەن ادىلەتتىلىگىنە زور ءۇمىت ارتادى. سەزد جۇمىسىنىڭ قورى­تىن­­دىلارىنان العان اسەرىمىز ءبىز­­دى تەرەڭ ويلاندىرادى, ءبى­لىمىمىز بەن تالابىمىزعا قۋات بە­رىپ, بولاشاققا باستايتىن جو­ل­داردى تاڭداۋعا كومەگىن تي­گىزەدى. تاۋەلسىزدىككە قول جەت­كىزگەن جىلدار اياسىندا قازاق­س­تاندىق سوت جۇيەسىنىڭ جەتكەن تا­بىستارى تۋرالى از ايتى­لىپ, كەم جازىلىپ جاتقان جوق. ءبىز­دىڭ وتاندىق سوت جۇيەسى حا­لىقارالىق قاتىناستاردا ايتۋلى دارەجەگە جەتىپ, الىس-جاقىن مەملەكەتتەردەگى ارىپتەستەرىمىز مويىنداعان بەدەلگە يە بولدى. ال الدىمىزدا شەشىلۋىن كۇتىپ تۇرعان مىندەتتەردىڭ اۋقىمى قول جەتكەن تابىستارمەن شەك­تەلۋدىڭ ورنى جوق ەكەندىگىن, سوت-قۇقىقتىق رەفور­مالاردى جۇرگىزۋ ۇزدىكسىز شارالار جي­ىن­تى­عى ەكەندىگىن كورسەتۋدە. ارينە, ايتىلعان ءمىن­دەت­تەر­دىڭ ورىندالۋ بارىسىندا باستى ءرولدى اتقاراتىن تۇلعا, ول – سۋديا. ەلىمىزدە ۇلت جوسپارىنىڭ ايا­سىندا بولاشاق سۋديالاردى دايا­رلاۋ جانە تاعايىنداۋدىڭ جا­ڭاشا, سارا جولدارى اي­قىن­دالدى. سوت جۇيەسىنىڭ الدىن­دا تۇرعان ابىرويلى ءمىن­دەت­تەردى جۇزەگە اسىرۋدا وسى جاڭا تولقىننىڭ اتقاراتىن قىز­مەتىنىڭ ورنى ەرەكشە بولۋعا ءتيىس. ەلباسىنىڭ سەزدە جاساعان بايان­داماسىندا سۋديانىڭ ءمار­تە­بەسى, اتقاراتىن قىزمەتىنىڭ قو­عامعا قاجەتتىلىگى تۋرالى سا­لي­قالى پىكىرلەر, ۇستامدى ويلار اي­تىلدى. قۇندىلىعى تەرەڭ تول­عاۋ­لار­دىڭ ءبىرى – ەلباسى بۇگىنگى سۋديالار كەشەگى كەڭ دالانىڭ داۋىلپازدارى, داناگوي بيلەرىمىز تولە, قازىبەك, ايتەكەنىڭ, سونان كەيىنگى بۇقار جىراۋلاردىڭ وشپەس ىزدەرىن, داڭقتى جولدارىن جالعاستىرۋشىلارى دەگەن قا­نات­تى ءسوزى دەپ بىلەمىز. ارينە, جاڭاشا جاڭارۋ جولىن تاڭداپ العان جاس, ەگەمەن مەملەكەتتىڭ وزىنشە دا­مۋ ەرەكشەلىكتەرىنە سايكەس, سۋديا­لار­دىڭ مارتەبەسى دە زاماناۋي تالاپتارعا ساي بولۋى ءتيىس. ءوز داۋىرىندە اتاقتى بالقى بازار جىراۋ: «ءتاڭىرىسى ارتىق جاراتقان, اۋىزىنا حالقىن قاراتقان, قارا قىلدى قاق جارعان, الدىنان توپتى تاراتقان. بالاسىن جاقىن كورمەگەن, تورەسىن بۇرا بەرمەگەن» – دەپ بيلەردىڭ قىزمەتىنە باعا بەرگەن ەكەن. ارادا بىرنەشە عاسىر وتسە دە, وسى وسيەت بۇگىنگى زاماننىڭ شىنايى شىندىعىنا ساي كەلىپ وتىرعاندىعىن مويىنداۋعا تۋ­را كەلەدى. سۋديالار زاڭدىلىق پەن ادىلدىكتىڭ باعاسىن سارالاي وتى­رىپ, حالىق مۇددەسىن ەش ۋاقىتتا ەستەرىنەن شىعارماۋعا ءتيىس. حالىقتىڭ مۇددەسى, حا­لىق­تىڭ بايلىعى, قوعامداعى تۇ­راق­تىلىق – مەملەكەتتىڭ سايا­سي جانە قۇقىقتىق نەگىزى, ىرگە­تا­سى دەپ باعامداساق, سۋديالار قىزمەتىنىڭ ورنى مەن بەدەلى ناقتى ايقىندالا تۇسەدى. XXI عاسىر – قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ جاڭارۋ مەن جا­ڭ­عىرۋ عاسىرى. تاۋەل­سىز­دى­گى­مىزدىڭ شيرەك عاسىرلىق مەرەيتويىنا ءمىنسىز قىزمەتىمىز بەن ادال ەڭبەگىمىز ارقىلى تارتۋ جاساۋعا ءتيىستىمىز. ەلباسى رەس­پۋبليكانىڭ سۋديالار قاۋىم­داس­تىعىنىڭ الدىنا جاقىن ۋا­­قىتتاردا ورىندالۋى ءتيىس بەس مىندەت قويدى. اسقارالى ماق­سات رەتىندە زاڭ ۇستەمدىگىن قام­تاماسىز ەتۋ شارالارى اتال­سا, وسى ماقساتقا جەتۋ جولىن­دا سۋديالاردىڭ باستى ءرول ات­قاراتىندىعى ەرەكشە اتاپ ءوتىل­دى. سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ­دىڭ داڭعىل جولى – زاڭدىلىقتى, زاڭ قاعيدالارىنىڭ قاسيەتىن ساق­تاۋ دەپ تۇسىنەمىز. وسى رەتتە سۋ­ديا­­نىڭ مارتەبەسى مەن سوت جۇيە­سى­نىڭ بەدەلى تۋرالى تەرەڭ ويلانىپ, ءوز ارەكەتتەرىمىزگە ار مەن زاڭ الدىندا ەسەپ بەرۋىمىز قاجەت. حا­لىق پەن قوعامنىڭ سەنىمىنە يە بولۋ سۋديالار قىز­مەتىنىڭ باستى كورسەتكىشى بولىپ قالا بەرەدى. سۋديالار وزدەرىنىڭ كاسى­بي بىلىكتىلىكتەرىن ءومىر ءتاجى­ري­بەسىمەن ۇشتاستىرا وتىرىپ, ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالىق پروتسەستەرگە وزىندىك ۇلەس قوسۋعا مىندەتتى. باعلان  ماقۇلبەكوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ سۋدياسى