ۇكىمەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» اپتالىق قوسىمشاسى

جاڭا زامان بەينەسى

ول اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق دامۋ ارقىلى قالىپتاسادى

جالپى, قاي زاماندا بولسا دا جەكە ادام مەن قوعام ومىرىندە اقپاراتتىڭ ءرولى ولشەۋسىز. ەگەر ادامزات قوعامىنىڭ قالىپتاسۋ تاريحىنا نازار اۋداراتىن بول­ساق, اقپارات پەن ونىڭ قۇرالدا­رىنىڭ دامۋ دەڭگەيى ءبىر ەسەپتەن العاندا وركەنيەتتىڭ قالىپ­تاسۋى مەن دامۋ دەڭگەيىن دە بىلدىرەتىندىگىنە كوز جەتكىزەمىز. ماسەلەن, ادامزات وزىنە العاش ءتىل ءبىتىپ, ءبىر بىرىمەن ءتۇسىنىسۋ, ويىن جەتكىزۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعان ساتتەن باستاپ, العاشقى اقپاراتتاردى تاراتۋ ارەكەتىنىڭ پايدا بولعان­دىعى, مۇنىڭ ءوزى قوعامدىق نەگىزدەگى سانالى ءتىر­شى­لىكتىڭ بەلەڭ الىپ, ادامزات­تىڭ جان-جانۋارلار ورتاسىنان ءبولىنىپ شىعۋىنا ولشەۋسىز ىقپال ەتكەندىگى انىق. مۇنان كەيىن جازۋ مەن قاعاز­دىڭ پايدا بولۋى ادامزاتتى دا­مۋدىڭ كەلەسى ساتىسىنا شى­عاردى. قاعاز اقپاراتتى جيناق­تاۋ, ساق­تاۋ جانە تاراتۋدىڭ با­ستى قۇ­را­لىنا اينالدى. ءبىلىم مەن عى­لىم­دى قالىپتاس­تى­رىپ, دامىتۋدا, ادام­زات قو­عامىنىڭ تاريحى مەن جەتىستىكتەرىن جۇيەلەپ, ونى ۇرپاق­تان ۇرپاققا جەتكىزۋدە مۇنىڭ اسەرى ءۇل­كەن بولدى. ال ءبىزدىڭ اتا-بابا­لا­رى­مىز ءوز تا­ريحىن تاستارعا قا­شالعان سىنا جازۋلار ارقىلى بۇگىنگى ۇرپاق­قا جەتكىزگەنى بەلگىلى. مۇنان كەيىن پوشتا, تەلەگراف جۇيەسىنىڭ دامۋى, گازەت-جۋرنالدار مەن تەلەديداردىڭ پايدا بولۋى اقپاراتتى تارا­تۋ­دىڭ جەدەلدىگىن ارت­تىردى, قوعام دامۋى­نا جاڭا سەرپىن بەردى. ال ەندىگى اقپارات­تار­دىڭ ەلەكتروندى تا­­­سى­مالداعىشتارعا ءتۇسىرى­لۋىن ءجا­­نە تاراتىلۋىن ادامزات دامۋى­نىڭ جا­ڭا كەزەڭى دەپ اتاۋعا ابدەن بولادى. وسىلايشا بىرتە-بىرتە الەمنىڭ الدىڭعى قا­تارلى ەلدەرىندە اقپاراتتىق قو­عام قا­لىپتاسۋ ۇستىندە. قاعاز­عا قارا­عان­دا ەلەكتروندى تاسى­مال­دا­عىش­تىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى, ونى ينتەرنەت ارقىلى الەمنىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىنە سول ساتىندە جەت­كىزۋگە بولاتىندىعىمەن قا­تار, ەندى اق­پا­راتتى تاراتۋ ءمۇم­كىندى­گىنە قولىندا قۇرالى بار مەملەكەت, مەدياتوپتار, بۇقارا­لىق اق­پارات قۇرالدارىنىڭ رە­داك­تسيا­لارىمەن قاتار ءاربىر جەكە ادام يە. بۇل جاعداي كەلەشەكتە الەم­نىڭ ساياسي كەڭىستىگىنە, ەكو­نو­مي­كا­لىق كەڭىس­تىگىنە, ادام­دار­دىڭ قارىم-قاتى­ناس مادە­نيە­تىنە ءوز ىقپالىن تيگىزەتىن بولادى. سون­دىق­تان دا قا­زىر­گى ۋاقىتتا ءار­بىر ەل مەن قو­عام ءۇشىن اقپا­رات­تىق قاۋىپسىزدىك ءما­سە­لەسى ەرەكشە ماڭىزدى بولىپ وتىر. قالاي الىپ قاراعاندا دا, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق جۇيەلەر مەن تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىنىڭ پايدالى جاقتارى وتە مول. بۇل – ادامزات قوعامى­نىڭ بۇگىنگى شىققان بيىگى. ال ونىڭ ناتيجەسى بۇكىل حالىققا ورتاق جەتىستىك بولىپ تابىلادى. ونىڭ ۇستىنە قوعام دامۋىنىڭ ديالەك­تي­كا­لىق زاڭدىلىقتارى­نان وقىپ-بىلگەنىمىزدەي, وركە­نيەتتى دامۋ مەن تەحنيكالىق پروگرەسس ەشۋا­قىتتا كەرى شەگىنبەيدى. سوندىق­تان بولاشاقتا اق­پاراتتىق تەحنو­لوگيالاردىڭ ءبۇ­گىنگى جەتكەن جەتىستىكتەرىن بويى­نا نەعۇرلىم تەزىرەك سىڭىرگەن ەلدەردىڭ ۇتاتىن­دىعى بارعان سايىن ايقىندالا تۇسۋدە. مىنە, وسى ۇدەرىس نەگىزىندە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار مەن ولاردىڭ قۇ­رال-جابدىقتارىن مەڭ­گەرۋ, يگ­ە­رۋ جانە ولارمەن قارۋ­لانۋ بۇگىنگى قوعامدىق باسەكەلەس­تىكتىڭ باستى شارتتارىنىڭ بىرىنە اينالىپ, بارعان سايىن ءومىردى وزگەرتۋشى مانگە يە بولا تۇسۋدە. بۇعان كوز جەتكىزۋ ءۇشىن مىنا ءبىر ماسەلەگە نازار اۋدارىپ كو­رەيىك. ادامدار نەگە ۇلكەن قالا­لارعا, ءىرى ورتالىقتارعا قاراي ۇمتىلادى؟ بۇل سۇراقتىڭ بىرنەشە جاۋابى بار. سونىڭ ەڭ باس­تىلارى قاتارىندا وسىعان دەيىنگى زاماندا ورىن الىپ وتىرعان اق­پاراتتىق جۇتاڭدىق پەن كولىك­تىك جانە تۇرمىسقا قاجەتتى ين­فرا­قۇ­رىلىمداردىڭ جەتىمسىزدىگىن اتاۋ­عا بولادى. ەندى تەحنيكا­لىق پرو­­گرەسس­تىڭ قارقىن الىپ, اقپا­رات­تىق تەحنولوگيالاردىڭ سەر­پىندى دامۋى­نىڭ ناتيجەسىندە الدىمىز­داعى زاماندا باسقاشا جاعدايلار ورىن الاتىندىعى بايقالىپ وتىر. مۇ­نىڭ العاشقى بەلگىسىن قالا­لىق ورتالىقتاردىڭ ەمەس, اگلومە­راتسيا­لاردىڭ دامۋىنان بايقاۋعا بولا­دى. كەز كەلگەن قالانىڭ ور­تالىق كوشەلەرىندە كولىك كەپتەلىستەرى ءجيى ورىن الىپ جاتادى. كولىكتەن تارا­عان ۋلى گازدار دا قالا ورتا­لىعىنداعى ەكولوگيا­لىق جاع­داي­عا ءوز اسەرىن تيگىزەدى. ونىڭ ءۇس­تى­نە, ورتالىق كوشەلەر قاشاندا شۋ­لى كەلەدى. ۇيلەر مەن پاتەرلەر دە تىعىز ورنالاسقان. قازىرگى ادام­دار وسىدان قاشىپ, قالانىڭ شەتكەرى وڭىرلەرىندە جەكە كوتتەدجدەردە ءومىر ءسۇرۋدى داعدىعا اينالدىرا باستادى. قالا ماڭايىنىڭ قارقىندى دا­مۋىنا قازىرگى قۇرىلىس يندۋس­تري­يا­سىنىڭ ىقپالىمەن قاتار اقپا­راتتىق تەحنولوگيالاردىڭ دا ءوز اسەرى بار. قالالاردا ينتەرنەت جەلىسى جاقسى دامىعان. ينتەرنەت جەلىسى قازىرگى كۇنى بايلانىستىڭ باس­تى قۇرالدارىنىڭ بىرىنە اي­نالىپ وتىر. ءار ادام ءوز ۇيىنەن شىق­پاي-اق تۋعان-تۋىس, دوس-جا­ران­دارىمەن كۇندەلىكتى تۇردە بەت­پە-بەت تىلدەسىپ وتىرۋ مۇمكىن­دىگىنە يە. مىنە, وسى جاعداي بىرتە-بىرتە ادامنىڭ ءوز تۇرمىسىندا قاي جەردە تۇرۋ جاعدايىنا دا ىقپال ەتە باستادى. بۇرىن قاشىقتىق ماسە­لەسى ۇلكەن ءرول اتقاراتىن. قالا­دان 20-30 شاقىرىم قاشىقتىقتا تۇرا­تىن ادامداردىڭ قالاعا كەلۋ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بولاتىن. قا­زىرگى كولىكتىك ينفراقۇرىلىم­دار­دىڭ دامۋى, اقپاراتتىق-كوم­مۋ­ني­كاتسيالىق تەحنولوگيالار­دىڭ جە­تىلۋى ەندى ادامدارعا قالادان تىس جەرلەردەگى قالاشىقتار مەن كەنتتەردە نەمەسە كوركەم تابيعات اياسىنداعى ىڭ-شىڭسىز شاعىن دا جايلى قالالاردا ءومىر ءسۇرۋ ءمۇم­كىندىگىن ۇسىنا باستادى. ءسويتىپ الداعى ومىردە ادامدار ءۇشىن ءىرى مەگاپوليستەرگە قاراي ۇمتىلۋ مۇرات بولمايتىن بولادى. سونى­مەن قازىرگى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جەتىلگەن سايىن زامان ءوز­گەرىپ, ۆيرتۋالدى ءومىردىڭ ءمانى مەن ءسانى باسىم تۇسە بەرمەك. 1980 جىلدارعا دەيىن اق­پا­رات­تىق تەحنولوگيالار نەگىزىنەن ال­عان­دا ەلەكتروندى ەسەپتەگىش ءما­شي­نەلەر تۇرىندە دامىپ كەل­گەن ەدى. بۇل قۇرالدار وتە قىم­بات بول­عاندىقتان ونىڭ ءمۇم­كىندىكتە­رىن ءىرى كورپوراتسيالار مەن قارجى ۇيىمدارى عانا پايدالانا الدى. 1960-1980 جىلداردىڭ ارا­لىعىندا وسى سالادا بۇكىل الەم بويىنشا 12 ميلليوننان استام جۇمىس ورىن­دارى قۇرىلعان. ال قازىرگى ۋاقىتتا ناق وسى سالادا ىستەيتىن ادامدار سانى جىلدان-جىل­عا باسىم ءتۇسىپ كەلەدى. ماسە­لەن, اقش-تا حالىق­تىڭ 60 پايىز­دان استامى, ەۋروپادا ۇشتەن ەكى بولىگى اقپاراتتىق سالادا جۇمىس ىستەسە, كەيبىر دەرەكتەر بويىنشا تمد-دا بۇل كورسەتكىش 40 پايىزعا جۋىقتاپ قالعان. زاماناۋي اقپاراتتىق تەحنو­لو­گيالاردىڭ شاپشاڭ قارقىنمەن دامۋى ەڭبەكتىڭ جاڭا تۇرلەرىن ۇيىمداستىرۋعا مۇمكىندىك بەرۋدە. وسىنىڭ ىقپالىمەن تۇرمىس­تا, ءبىلىم بەرۋدە, مەديتسينا سالا­سىندا جاڭالىقتار كەڭىنەن پايدا بولىپ, ادامنىڭ الەۋمەتتىك جاع­دايلارىنا جاعىمدى اسەر ەتۋدە. وسى رەتتە ازىرگە ءومىردىڭ بار­لىق سالالارى بىردەي اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ىقپالىنا جەتكىلىكتى دارەجەدە ءتۇسىپ وتىر دەپ ايتۋعا كەلمەيدى. اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جاڭا قارجى جانە ساق­تاندىرۋ قىزمەتتەرىنىڭ دا­مۋى­نا ۇلكەن ىق­پال ەتسە, ساۋدا, باي­لانىس جانە كولىك سالالارىن­دا ونىڭ ىقپالى نەگىزىنەن ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ار­تۋى­­نان كورىنىس تابۋدا. ال بىرقاتار الەۋ­مەتتىك جانە دەربەس قىزمەت­تەرگە ونىڭ ىقپالى مەن اۋقىمدى­لىعى جەت­كى­لىك­سىزدەۋ بولىپ وتىر. وسىنىڭ الدىن­داعى ماقالا­مىز­دا اق­پا­راتتىق تەحنو­لو­گيا­لار­دىڭ دامۋى قازاقستاندا دا قار­قىندى ءجۇرىپ جاتقاندىعىن, مۇ­نىڭ ءوزى «ەلەك­تروندى ۇكىمەتتىڭ» قالىپتاسۋىنا ۇلكەن ىقپال ەتكەندىگىن ايتقان بولا­تىنبىز. ماسەلەن, 2009 جىلى اقپارات­تىق تەحنولوگيالار قا­تى­ساتىن بايلا­نىس قىز­مەتىن كورسە­تۋ­لەر­دەن تۇسكەن كىرىس 430 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ, ونىڭ ال­دىنداعى جىلمەن سالىس­تىر­عاندا 7,5 پايىزعا ءوستى. ينتەرنەت قىزمە­تىنە قول­جە­تىمدىلىك 2008 جىل­­مەن سا­لىستىرعاندا 22 پاي­ىز­عا ۇلعايسا, ۇيالى باي­لانىس قىزمەتى 9 پايىزعا دامىدى. 2008 جىلى ەلىمىزدە ينتەرنەت جە­لىسىن پايدالانۋ­شى­لار­­دىڭ سا­نى 3,15 ميل­لي­ون­عا جەتسە, ءار 100 ادامعا 11,2 كومپيۋتەردەن اينال­دى. 2009 جىلى جەلى ار­قى­لى بايلانىساتىن تەلەفون نۇك­تە­لە­رى­نىڭ سانى 3,7 ملن. دانانى قۇراپ, ەلىمىزدەگى ءار 100 تۇرعىنعا 24,2-دەن اي­نال­عاندا, ۇيالى باي­لانىس ابونەنتتەرىنىڭ سانى 15,0 ميلليونعا جەتىپ, ءار 100 ادامعا 95 تەلەفوننان كەلدى. سالانى قارقىندى دامىتۋدىڭ ستراتەگياسى بويىنشا, كوپتەگەن جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلۋدا. ءما­سەلەن, ينفو-كوممۋنيكاتسيا ما­مان­­دىقتارى بويىنشا ءۇش كاسىپ­تىك-تەحنيكالىق وقۋ ورنى قۇرى­لىپ, سالاعا قاجەتتى كادرلار دايىن­داۋ ءىسى قولعا الىندى. سونىمەن قاتار, جوعارى وقۋ ورىندارىن­داعى ينفو-كوممۋنيكاتسيا مامان­دىقتارى بويىن­شا مەملەكەتتىك گرانتتار سانى 2 ەسەگە ءوسىرىلدى. الماتى قالاسىندا «الاتاۋ» اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى با­زاسىندا مەملەكەتتىك سەكتوردىڭ ءىرى ءونىم بەرۋشىسى بولىپ تابىلا­تىن حالىقارالىق كومپانيا­لار­دىڭ جاب­­دىقتارىن جيناۋ جانە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ جونىندە كاسىپ­ورىندار قۇرۋ ءىسى قولعا الىندى. مىنە, وسى رەتتە قازاقستاندا جەدەل دامۋشى اقپاراتتىق-تەح­نو­لوگيالىق سالا جەتىستىكتەرىنىڭ نەگىزىندە قالىپتاسۋ ۇستىندەگى «ەل­ەك­­تروندى ۇكىمەتتىڭ» جۇمى­سى­نان ءۇل­كەن ءۇمىت كۇتەمىز. ول ازا­مات­تا­رى­مىزعا قۇجاتتاندىرۋ, ءتۇرلى ىستەردى جۇرگىزۋ, بيزنەس-وپەرا­تسيا­لاردى ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرىندە ۇلكەن جە­ڭىلدىك بەرىپ, ۋاقىتتا­رىن ۇنەم­دە­ۋىنە كومەكتەسىپ, بيۋ­رو­كرات­تىق شىر­عالاڭداردان قۇ­تىلىپ, ارتىق جۇرىستەردەن ارىلۋىنا ىق­پال ەتە­تىن بولادى. ويتكەنى, ادامدار ەندىگى كەزەكتە كەز كەلگەن انىق­­تاما ءۇشىن قالالارعا شاپ­قى­لا­­ماي­دى. ءتىپتى اۋىلدىڭ وزىندە وتى­­رىپ-اق قا­لادا ءوتىپ جاتقان تەن­دەرلەرگە قاتىسىپ, تاپسى­رىس­تار الۋ ءمۇم­كىندىگىنە يە بولادى. قى­سقا­سىن ايتقاندا, ءسىزدىڭ الدى­ڭىز­داعى كومپيۋتەر نەمەسە الا­قان­­داي پلان­شەت ءسىزدى ينتەرنەت جە­لىسى ار­قىلى الەمنىڭ كەز كەلگەن تۇك-­ پىرىمەن بايلانىستىرىپ قانا قوي­­ماي, سونىمەن قاتار كوپتە­گەن ىستەردى جۇرگىزۋىڭىزگە, ءوزىڭىز­گە قاجەتتى قۇجاتتاردى الۋ­ىڭىز­عا جانە جونەلتۋىڭىزگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءتىپتى, الداعى ۋاقىتتا ادام­دار وسى ينتەرنەت ارقىلى ءبىر-بىرىمەن تانىسىپ قانا قوي­ماي, نەكەگە دە وتىرا الادى. ماسەلەن, بايلانىس جانە اقپارات ءمينيسترى اسقار جۇما­عاليەۆ وتباسىن قۇ­رۋدى جوسپارلاپ جۇرگەن بولاشاق جاس جۇ­بايلار نەكەنى تىركەۋ تۋ­رالى ءوتىنىمدى ينتەرنەت ارقىلى, «www.egov.kz» سايتىنىڭ كومە­گىمەن بەرە الاتىندىعىن ءمالىم ەتتى. «ءبىز ولاردىڭ ۇيلەنۋ توي­لارىنا بىرەگەي سىيلىق ازىرلەپ قويدىق. العاشقى 50 جۇپ وتاندىق ەسترادا جانە تەلەۆيزيا جۇلدىزدارىنىڭ اتاۋلى قۇتتىق­تاۋىنا يە بولادى» دەدى. وسى مينيسترلىكتىڭ ۇيىم­داس­تى­رۋىمەن جاڭا ەلەكتروندى قىز­مەت كورسەتۋلەر ازىرلەنىپ, ولار­دىڭ سانى ۋاقىت وتكەن سايىن ارتىپ كەلەدى. ونىڭ ىشىندە الەۋ­مەتتىك قورعاۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سەكتورلارىنداعى, كولىك جانە كوم­مۋنيكاتسيا, اۋىل شا­رۋا­­شى­لىعى سالاسىنداعى قىزمەت كور­سە­تۋلەر­دىڭ جاڭا جۇيەسى ازىرلە­نىپ, ەلەك­تروندى ليتسەنزيالاۋ, ەلەك­تروندى نوتاريات جانە ەلەكترون­دى ساتىپ الۋلاردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرى جۇمىس ىستەۋگە كىرىستى. «ەلەكتروندى ۇكىمەت» اياسىن­دا­عى قازاقستاندىق كونتەنتكە حالىقتىڭ سۇرانىسىن قامتاما­سىز ەتۋ ماقساتىندا ينتەرنەت جە­لىسىنىڭ قازاقستاندىق سەگمەنتىن دامىتۋدىڭ بىرقاتار شارالارى ازىرلەنىپ, جۇزەگە اسىرىلۋدا. سو­نىڭ ىشىندە بيزنەس ءۇشىن ەلەك­تروندى كوممەرتسيالىق الاڭ قۇ­رىل­دى. ۇلتتىق ينتەرنەت رە­سۋرس­تاردى, ونىڭ ىشىندە, جاڭا­لىق, مۋلتيمەديالىق, الەۋمەت­تىك جەلىلەر قۇرىلىپ, ولاردىڭ قىزمەتى حالىققا ۇسىنىلدى. قازاقستاندا وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلەكتروندى ۇكىمەت قۇرۋدىڭ كەزەڭدىك ەكى باعدارلاماسى ءازىر­لەنىپ, جۇزەگە اسىرىلعان بولا­تىن. ولار – قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىندا ەلەكتروندى ۇكىم­ەتتى قالىپتاستىرۋدىڭ 2005-2007 ءجا­نە 2008-2010 جىلدارعا ارنال­عان مەملەكەتتىك باعدارلا­ما­لارى. مىنە, وسىلاردىڭ نەگىزىندە مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ازاماتتار­دىڭ ءوزارا قارىم-قاتى­ناسىن قا­لىپتاستىراتىن ينتەر­اك­تيۆتى قىز­­مەت ۇسىنۋ جۇزەگە استى. قار­جىلىق جانە زاڭ وپەرا­تسيالارىن ۇكىمەتتىك پورتالدار ارقىلى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ترانزاكتسيالىق قىزمەت كورسەتۋ ءىسى قولعا الىندى. ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ بازالىق ينفراقۇرىلىمىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ, ادامدار ءۇشىن قولجەتىم­دىلىگىن كەڭەيتۋ, مەملەكەتتىك باس­قارۋدى جانە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ۇسى­­نۋدىڭ ساپاسى مەن تيىمدىلىگىن ارت­تىرۋ ماقساتتارى العا قوي­ىلدى. سونىمەن قاتار, ترانز­اك­تسيالىق جۇيە بويىنشا «ەلەك­ترون­دى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ­لار­دىڭ» اقپا­راتتىق جۇيەسى جۇ­مىس ىستەي باس­تادى. بۇل كاسىپكەر­لەر­دىڭ جۇمى­سىن جەڭىلدەتە ءتۇسۋ­گە مۇمكىندىك بەردى. ەلباسىنىڭ ەلىمىزدىڭ يندۋس­تريالان­دىرۋ ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ جونىندە ۇكىمەتكە بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس جانە ەلىمىز­دىڭ اقپاراتتىق كەڭىستىگىن زامان تالابىنا ساي ەتۋ, سونىڭ ىشىندە «ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ» قىزمە­تىن ودان ءارى ىلگەرى جىلجىتۋ ماق­ساتىندا بايلانىس جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ ازىرلەۋىمەن «قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىندا اقپا­راتتىق جانە كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋ ءجونىن­دەگى 2010 – 2014 جىلدارعا ار­نالعان باعدارلاما» قابىلداندى. باعدارلاما ەلىمىزدىڭ اقپاراتتىق قوعامعا جانە يننوۆاتسيالىق ەكو­نو­ميكاعا كوشۋىن جانە اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيا­لار­دىڭ ەكسپورتقا باعدارلانعان باسە­كەگە قابىلەتتى ۇلتتىق سەكتورىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىن كوزدەيدى. ونى ىسكە اسىرۋ ەكى كەزەڭنەن تۇرادى. ءبىرىنشى كەزەڭدە 2010-2011 جىلدارى اقپاراتتىق-كوممۋنيكا­تسيالىق سالانى ينستيتۋتتاندىرۋ جانە ونىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋعا نەگىزدەلگەن رەسۋرستارىن جاساۋ جۇمىستارى جۇزەگە اسىرىلسا, 2012-2014 جىلدارعى ەكىنشى كە­زەڭدە قالىپتاسقان اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق الەۋەت بيزنەستى دامىتۋعا, قول جەتكىزىلگەن بارشاعا ورتاق يگىلىكتەردى مەملەكەتتىڭ جانە قوعامنىڭ ءتيىمدى پايدالانۋىنا قىزمەت ەتەتىن بولادى. اتالعان ماقسات پەن مىندەتتەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناقتى كورسەت­كىشتەرى بەلگىلەنگەن. وسى بويىنشا ايتساق, 2014 جىلعا تامان اقپا­راتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق سالانىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسىن 3,8 پايىزعا جەتكىزۋ كوزدەلەدى. بۇل ۋاقىتتا ساندىق تەلەكوممۋنيكا­تسيا­لار جەلىلەرىنىڭ ۇلەسى 100 پاي­ىزعا دەيىن جەتىپ, ءاربىر 100 ادام­نىڭ 22-ءسى ينتەرنەتتىڭ كەڭجولاقتى جەلىسىنە قول جەتكىزىپ, ءاربىر 100 ادامعا 111 ۇيالى تەلەفوننان اينا­لا­دى, حالقىنىڭ سانى 1 000 جانە ودان كوپ بارلىق ەلدى مەكەندەر ۇتقىر بايلانىس قىزمەتتەرىمەن قامتاما­سىز ەتىلەدى, ءاربىر 100 ادامنىڭ 25-دە جەكە كومپيۋتەر بولادى, حا­لىقتىڭ كومپيۋتەرلىك ساۋاتتى­لىعى 40 پايىزعا دەيىن جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. وسىلاردىڭ نەگىزىندە «ەلەك­ترون­دى ۇكىمەت» قىزمەتى ودان ءارى دامىتىلماق. 2014 جىلعا تامان الەۋمەتتىك ءمانى بار مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ كەمىندە 50 پايىزى ەلەكتروندى تاسىمالداعىشتاعا كو­شىرىلەتىن بولادى. ازاماتتار مەن بيزنەس قوعامداستىقتار ءۇشىن قول­جەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا «ەلەكتروندى ۇكىمەت» ۆەب-پورتالىندا «مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ ەلەكتروندى ءتىزىلىمى» ىسكە اسىرىلىپ, بارلىق ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىن مەملەكەتتىك ورگاندار­دىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىنە كىرىكتىرۋ ناتيجەسىندە «ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ» تولەم ءشليۋزى داميدى. بۇل كەزەڭدە «ە-ليتسەنزيالاۋ» مەملەكەتتىك دەرەكتەر قورىن دا­مىتۋ ناتيجەسىندە ليتسەنزيالار­دىڭ 100-گە تارتا ءتۇرى اۆتوماتتى ۇدەرىستەرگە كوشىرىلىپ, ولاردىڭ 80 پايىزىن ەلەكتروندى تۇردە بەرۋ قامتاماسىز ەتىلەدى. ءسويتىپ, بىرتە-بىرتە قاعازسىز تەحنولو­گيا­عا ءوتۋ ءىسى جۇزەگە اسىپ, قۇجات اي­نا­لىمىنىڭ 80 پايىزى ەلەك­ترون­دى تۇرگە كوشىرىلەدى. ءبىز وسى مەجەلەرگە قاراي بىرتە-بىرتە تاياپ كەلەمىز. ماسەلەن, قازىر­دىڭ وزىندە «ەلەكتروندى ۇكىمەت» ۆەب-پورتالىندا 2 مىڭنان استام اقپاراتتىق قىزمەتتەر جانە حالىق پەن بيزنەسكە ارنالعان 74 ەلەك­تروندى مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتىلەدى. ۆەب-پورتالدى پايدا­لانۋ­شىلار سانى كۇنىنە 4 مىڭنان 24 مىڭعا دەيىنگى ارالىقتى قۇراپ وتىر. مىنە, وسىنداي ىستەردى العا جىل­جىتۋ ءۇشىن اقپارات جانە باي­لانىس ءمينيسترى اسقار جۇماعا­ليەۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلعان. بۇل توپ وتكەن جىلدىڭ ساۋىرىنەن باستاپ جۇمىس ىستەپ, ءار اي سايىن ناقتى ماسەلەلەر تالقىلاناتىن وتىرىس­تار وتكىزىپ كەلەدى. ولاردا بيزنەس-ۇدەرىستەردى وڭتايلاندىرۋ, مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ۇسىنۋ ۋاقىتىن جانە ازاماتتاردان تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتار سانىن قىسقارتۋ ماسەلە­لەرى تالقىلانادى. وتىرىستا قا­رال­عان ماسەلەلەردىڭ ناتيجەسى مينيسترلىك سايتى ارقىلى حابار­لانادى. جۋىقتاعى وسىنداي وتى­رىستاردىڭ ءبىرى ادىلەت مينيسترلىگى مەن جەر رەسۋرستارىن باس­قارۋ اگەنتتىگىنىڭ جەكەلەگەن قىزمەت كور­سەتۋ ۇدەرىستەرىن ەلەكتروندى تۇرگە كوشىرۋ ماسەلەسىنە ارنالدى. «ارىپتەستەرىمنىڭ ۇسىنىس­تا­رى­­مەن تانىسىپ, «ازاماتتىق حال اكتىلەرىن تىركەۋ» جانە «ازا­مات­تىق حال اكتىلەرىن تىركەۋ تۋرالى كۋا­لىكتى قايتادان بەرۋ نەمەسە انىق­تاما بەرۋ» قىزمەتىن ەلەك­تروندى فورماتقا كوشىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىق. بۇل شەشى­م­نىڭ ارتىق­شى­لىعى مىنادا, بۇ­رىن ءبىز قايتا­دان كۋالىك نەمەسە انىقتاما الۋ ءۇشىن 5 كۇننەن 30 جۇمىس كۇنى ارا­لىعىندا كۇتۋىمىز كەرەك بولا­تىن. ەندى ءبىز قاجەتتى انىقتاما مەن كۋالىكتى 1 كۇننىڭ ىشىندە الاتىن بولامىز ء(تيىستى اكت 2007 جىلدان كەيىن تىركەلگەن جاعدايدا). بۇرىن ءبىر قۇجات الۋ ءۇشىن ورتا ەسەپپەن 4 قۇجات تاپ­سىراتىن بول­ساق, ونىڭ سانىن 1-گە قىسقارتتىق», دەدى وسى وتىرىس قورىتىندىسىنا بايلانىستى ءسو­زىن­دە اسقار جۇما­عاليەۆ. سونىمەن, قازىرگى كۇنى ەلى­مىز­دىڭ اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق سا­لاسى قارقىندى دامۋ ۇستىندە. قا­زاقستانداعى وسى ۇدەرىسكە شەتەلدىك بىلىكتى ساراپشىلار دا جو­عارى باعا بەرۋدە. ماسەلەن, وسى سا­لا بويىنشا الەمگە تانىمال J’son & Partners كومپانياسىنىڭ باس دي­رەك­تورى كارل يوحانسسون جۋ­ىردا عانا الەم ەلدەرى بويىن­شا ءجۇر­گىز­گەن زەرتتەۋ ساراپتا­ما­لا­­رىندا قا­زاق­ستاندىق بۇل سالا­نىڭ حالىق­ارا­لىق كومپانيالار ءۇشىن تار­تىم­دى رىنوكتاردىڭ بىرىنە اينالا باستاعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. سۇڭعات ءالىپباي.