«جۇلدىزدى جاسىباي» رەترو-فەستيۆالى شاكەن رۋحىن شالقىتتى

پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ قولداۋىمەن قازاق­ستان رەس­پۋب­ليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان 2011 جىلدىڭ 6 تامىز كۇنى كيەلى باياناۋىل جەرىنىڭ كورىكتى جاسىباي كولىنىڭ جاعالاۋىندا العاش رەت «جۇلدىزدى جا­سى­باي» اتتى ءى رەترو-فەستيۆالى ءوتتى. اتالمىش فەستيۆال ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ تۋىن الەمگە پاش ەتكەن ايگىلى رەجيسسەر, داڭقتى جەرلەسىمىز, قاسيەتتى دە كيەلى باياناۋىل ولكەسىنىڭ تۋماسى شاكەن ايمانوۆتىڭ كينو ونەرىنە ارنالدى. ۇلى اكتەر ءارى شەبەر سۋرەتكەر شاكەن كەنجەتاي ۇلىنىڭ كينو الەمىندەگى تاريحى 1940 جىلى اۋەزوۆتىڭ ستسەناريى بويىنشا «رايحان» فيلمىندەگى سارسەن رولىنەن باستالدى. سودان باستاپ, ش.ايمانوۆ ون ءتورت كينوفيلمگە ءتۇسىپ, سونىڭ بارلىعى دا قازاق كينو ونەرىنىڭ التىن قورىندا ساق­تالۋدا. قازاق كينوسىنىڭ اتاسى ءارى جارىق جۇلدىزى سانالاتىن شاكەننىڭ كينو ونە­رىن­دەگى تۋىن­دى­لارىنىڭ جارىققا شىققانىنا كوپ ۋاقىت وتكەنىنە قاراماستان, كورە­ر­مەن­نىڭ ىستىق ىقىلاسىنان كەندە قالعان ەمەس. «الدار كوسە», «ءبىزدىڭ سۇيىكتى دارىگەر», «تاقيالى پەرىش­تە», «ءان شاقىرادى» سەكىلدى كينوفيلمدەردە شىر­قال­عان اندەر دە حا­لىق جادىندا ماڭگىلىككە ساقتالعان. وسى تۇڭعىش رەت وتكىزىلگەن «جۇلدىزدى جاسىباي» رەترو-فەستيۆالىندە اۋەلەنگەن شاكەننىڭ كينو تۋىن­دى­لارىنداعى اندەرىن «ارناۋ», «KeshYou» «داۋىس International» جانە «پرەمەرا» توپتارى مەن ءدىلناز احماديەۆا, تال­عات مۇساباەۆ, نۇرلان ابدۋللين سەكىلدى وپەرا جانە قازاق ەستراداسىنىڭ جۇلدىزدارى ورىندادى. بىردەن ايتۋ كەرەك, وبلىس اكىمىنىڭ قول­داۋىمەن وتكەن شارا وتە جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلدى. مۇنى فەستيۆالدى تاماشالاۋعا كەلگەن جۇرتشىلىق ايتتى. جالپى, فەستيۆال ايماعىمىزدا تۇڭعىش رەت وتكىزىلسە دە, ءداستۇرلى ءوتىپ تۇراتىن شا­راداي كورىنىس تاپتى. جەرگىلىكتى تۇر­عىن­دار مەن قوناقتاردىڭ كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇيلەرى ونەرپازداردىڭ شابىتىنا قانات بىتىرگەندەي اسەر قالدىردى. اسىرەسە, قازاق ەسترا­داسىندا اسەم انىمەن ەرەكشەلەنەتىن ءان­شى­لەر توبى شاكەن فيلمدەرىندەگى اندەردى ناقىشىنا كەلتىرە ورىن­دا­دى. ف­ەستيۆالدى جۇرگىزگەن رەسپۋبليكاعا تانىمال ءارتىس با­قىتجان الپەيىسوۆ پەن بەلگىلى تەلەجۇر­گى­زۋشى مايا ۆەرونسكايا شاراعا ەرەكشە كورىك بەرىپ, فەستيۆالدىڭ ماڭىزىن ارتتىردى. – جالپى, شاكەن ايمانوۆتىڭ قاي ءفيلمىن الساق تا, كەرەمەت دۇنيە. ونىڭ تۋ­ىندىلارىن بالا كەزىمىزدەن ءسۇيىپ كو­رىپ, تىڭداپ وستىك. ول فيلمدەردىڭ جۇرە­گى­مىزدە الار ورنى دا ەرەكشە. سوندىقتان, مەن ءۇشىن قازاق كينوسىنىڭ جۇلدىزىن جاققان شاكەن اعامىزدىڭ تۋعان جەرىنە كەلۋدىڭ ءوزى ۇلكەن باقىت. بۇعان دەيىن دە كوپتەگەن شارالاردى وتكىزدىك. بىراق, «جۇل­دىزدى جاسىباي» فەستيۆالىنىڭ شوق­تىعى بيىك, – دەدى مايا ۆەرونسكايا. شارادا اسەم داۋىسىمەن جۇرتشىلىقتى باۋراپ العان ەلىمىزگە تانىمال ءانشى تالعات مۇ­ساباەۆ بولسا, قازاق جەرىندە جاڭا فەس­تي­ۆالدىڭ دۇنيەگە كەلۋىمەن قۇتتىقتادى. «بارشا باياناۋىلدىقتار مەن قوناقتاردى «جۇلدىزدى جاسىباي» فەستيۆالىنىڭ ءدۇ­نيەگە كەلۋىمەن قۇتتىقتايمىن. ەلىمىزگە بەلگىلى ادامدار دۇنيە ەسىگىن اشقان قا­سي­ەت­تى ولكەدە ءدال وسىنداي فەس­تي­ۆال­دىڭ قا­شان بولماسىن ءبىر ۇيىمداستى­رى­لۋى زاڭ­دى­لىق ەدى. مىنە, بۇگىن سونىڭ كۋاسى بول­دىق. پاۆلودار سيمفونيالىق وركەسترىمەن قوسىلىپ ءان شىرقادىم. ءبارى تاماشا. كو­ڭىلىمنەن شىقتى. شاكەن ايمانوۆ فيلمىندەگى اندەر بارشامىزعا بالا كۇن­­نەن تانىس ءارى ىستىق»,– دەدى ول ءوز سوزىندە. ساحنالىق قويىلىم رەتىندە وربىگەن فەستيۆال جۇرتشىلىققا مەرەكەلىك كو­ڭىل-كۇي سىيلادى. ەرەكشە اتاپ وتەرلىگى, شاراعا ج.ايماۋىتوۆ اتىنداعى وبلىس­تىق قازاق مۋزىكالى دراما تەاترىنىڭ ارتىستەرى دە بەلسەنە اتسالىستى. سونىمەن قاتار, وپەرا ءانشىسى تالعات مۇساباەۆپەن قوسىلىپ ونەر كورسەتكەن وبلىستىق سيم­فو­نيالىق وركەستر دە جينالعان قاۋىم­نىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. انشىلەردىڭ جاندى داۋىستا ءان ايتقا­­­­­نىنا ءتانتى بولعان نوۆوسىبىرلىك جۋرناليست اندرەي تسەۆيلەۆ: «مەن رەسەي فەدە­را­تسياسى, ءنوۆوسىبىر وبلىسى­نان كەلدىم. باياناۋىل جەرىندە العاش رەت بولۋىم. تا­بيعاتى ەرەكشە ەكەن. جانىڭدى بىردەن باۋ­راپ الادى. فەستيۆالدەن العان اسە­رىم­دى سوزبەن جەتكىزە المايىن. ءان, حورەوگرافيا بارلىعى دا جوعارى دەڭگەيدە.ونەر­پازدار­دىڭ ونەرىن تاماشالاۋعا كەلگەن حالىقتىڭ كوپتىگىن قاراساڭىزشى؟! بۇل فەستيۆال قازاقستاننىڭ الەمدىك ارە­ناداعى بەدەلىن كوتەرۋگە ەرەكشە ۇلەس قو­سادى دەگەن ويدامىن»,– دەپ ءوز پىكىرىمەن ءبولىستى. ال, «حابار» اگەنتتىگى باع­دار­لا­مالار ءبولىمىنىڭ رەداكتورى زەينەت تۇرار­بەكقىزى بولسا, كىشىگىرىم فيلم رەتىندە تۇسىرىلگەن قوي­ى­لىمداردى ەرەكشە باعا­لا­دى: «ونەر­­پازدار فەستيۆالگە ىجداھات­تى­لىقپەن داي­­­ىن­دالعاندارى كورىنىپ تۇر. ءازىل-قال­­جىڭ رەتىندە ءوربۋىنىڭ ءوزى ۇلكەن جەتىستىك. اسىرەسە, الدار كوسەنىڭ قازىرگى زاماندا تۇر­مىس كەشۋ بارىسىندا ءتۇسى­رىل­گەن قو­يى­لىم ءساتتى شىققان. كورەرمەن قاۋ­ىمعا دا ۇنادى. سونداي-اق, ءانشى تال­عات مۇسا­با­ەۆتىڭ جاسىباي كولىنە زورعا جەتكەنىن بەينەلەگەن بەينەقويىلىم دا جۇرتشىلىقتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. ەڭ باستىسى, فەستيۆال جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى»,– دەدى ول. «جۇلدىزدى جاسىباي» رەترو-فەستيۆالى ەلىمىزدەگى بەلدى تۋريستىك ورتا­لىق­تار­دىڭ ءبىرى سانالاتىن باياناۋىل ولكەسىن قو­ناقتارعا جاڭا قىرىنان تانىتتى. دەم­الۋ­شىلاردىڭ نازارىن دا ءبىر ساتكە قازاق ونەرىنە بۇرعىزدى. ەڭ باستىسى, فەستيۆال كيەلى ولكەنى شەتەلدىك قوناقتارعا تانىستىرۋدا ماڭىزدى قادامداردىڭ ءبىرى بولدى. شاراعا قاتىسقاندار وسىناۋ يگى شارا كەلەسى جىلى دا جالعاسىن تاپسا دەگەن نيەتتەرىن جەتكىزدى. فارحات امىرەنوۆ, پاۆلودار وبلىسى,   باياناۋىل اۋدانى. باقىتجان الپەيىسوۆ, «جۇلدىزدى جاسىباي»  رەترو-فەستيۆالىنىڭ جۇرگىزۋشىسى: – «جۇلدىزدى جاسىباي» سەكىلدى اۋ­قىمدى فەستيۆالدىڭ قاسيەتتى باياناۋىل جەرىندە ۇيىمداستىرىلعانىنا قۋانىش­تى­مىن. ءمانى مەن ماڭىزى زور وسىنداي شارالار ەلىمىزدە كوپتەپ وتكىزىلسە, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. باياناۋىل ءوڭىرى نەگىزىنەن تۋما تالانتتارعا تولى ولكە عوي. سوندىقتان جەر جۇماعى – جاسىبايدا مۇنداي فەستيۆال وتكىزبەۋ «قىلمىس» دەپ سانايمىن. تابيعاتتىڭ دا, ادام­داردىڭ دا پەيىلى وسىعان ساي كەلىپ تۇر. فەستيۆالدى جۇرىزگەنىمە ءوزىمدى باقىت­تى سانايمىن. جاسىباي ءوڭىرى شاكەن ايمانوۆتىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلا­نىس­تى. ول ءوز تۋىندىلارىنىڭ باسىم بولىگىن وسى جەردە تۇسىرگەن.ونىڭ فيلمدەرىندەگى اندەردى قانشا ايتساق تا, جالىققان ەمەسپىز. بۇل اندەر ءالى تالاي شىرقالادى. وشپەس اندەردى قايتا ءتىرىلتىپ, جاڭاشا باعىتتا ورىنداۋ وتە عاجاپ. «جۇل­دىز­دى جاسىباي» ءداستۇرلى فەستيۆالگە اي­نالسا يگى بولار ەدى. نۇرلان ابدۋللين,  انشى: – مەن باياناۋىل جەرىندە وسىدان ءۇش-ءتورت جىل بۇرىن بولعانمىن. سوندا با­يان­اۋىلدىڭ عاجايىپ تابيعاتىنا قايران قالعان ەدىم. سوندىقتان پاۆلودار وب­لى­سىنىڭ اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ فەس­تيۆالگە قاتىسۋ تۋرالى ۇسىنىسىن بىردەن قابىل الدىم. «جۇلدىزدى جا­سى­بايدى» ءداستۇرلى تۇردە ۇيىمداستىرساق, شارانىڭ ماڭىزدىلىعى ارتا تۇسەدى. جال­پى, شاكەن ايمانوۆتىڭ ءاربىر فيلمىندەگى اندەردى حالىق ءسۇيىپ تىڭدايدى. وسىنداي تاماشا فەستيۆالدەن كەيىن شاكەن اعانىڭ ارۋاعى ءبىر اۋناپ تۇسكەن بولار. مەن ايگىلى ءانشى اعامىز ەرمەك سەركەباەۆ شىرقاعان «نادو منوي نەبو سينەە» ءانىن ورىندادىم. حالىققا ۇنادى دەگەن ويدامىن. ءدىلناز احماديەۆا, ءانشى: – مەن باياناۋىل جەرىندە العاش رەت بولىپ وتىرمىن. شىنى كەرەك, بۇل ولكە­نىڭ تاماشا تابيعاتى مەنى بىردەن باۋراپ الدى. الداعى ۋاقىتتا دەمالۋعا ار­نايى كەلەتىن بولامىن. وكىنىشكە قاراي, شاكەن اعامەن تانىس بولعان ەمەسپىن. ءبى­راق, ول مەنىڭ اكەمنىڭ ەكىنشى اكەسى بولعان. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, مەنىڭ اتام. اكەم مۇرات ونىڭ تۇسىرگەن فيلم­دەرىندە كوپتەگەن باستى رولدەردى سوم­دا­عان. «جۇل­­دىزدى جاسىبايدا» ەرتەرەكتە بيبىگۇل تولەگەنوۆا اپايىمىز ورىنداعان ءاندى شىر­­­قادىم. بۇل – مەن ءۇشىن ۇلكەن ءمار­تەبە. بۇگىن جاڭا فەستيۆالدىڭ تۇساۋى كەسىلدى. قۇتتى بولسىن, الاش جۇرتى!