سەنىمدى. سەنگىش. سەزىمتال

ابزال ازامات, اياۋلى دوس كورىك دۇيسەەۆ تۋرالى ءسوز – الدىمەن مىنا ماسەلەنى شەشىپ الايىق, – دەدى ول. – قانداي ماسەلە ايتپاعىڭ؟ – ادام بالاسى قانشا ۇزاق ءومىر جاساسا دا, تۇبىندە ءبىر ولەدى عوي... – ءيا, ءپاني جالعاننان باقيلىق بولماق دەمەكسىڭ عوي؟ – سوندا قازانىڭ جاقىنداعانىن بىلە الا ما, ادام؟ سەزە مە؟ – ەندى باستان كەشپەگەن سوڭ... – جاقىنداعانىن بىلسە كەرەك. مەن ويلانىپ قالدىم. ول ەرتەڭگى كۇنى بولاتىن وپەراتسياعا دايىندالىپ جۇرگەن. بۇيرەككە. الدىندا ەكى-ءۇش جىل بۇرىن بىرەۋىن الدىرىپ شىققان ەدى. مەن نە دەرىمدى بىلمەي, تىكسىنىپ تۇرمىن. بۇل نە باتىلدىق؟ وسىلاي دا بولا ما ەكەن؟ ادام اجالدان قورقۋ كەرەك ەمەس پە؟ جالعىز رەت بەرىلەتىن جارىق دۇنيە... ول دەپ وتىرعانىم – ستۋدەنتتىك كەزدەن بىرگە كەلە جات­قان دوس, ابزال ازامات, جارقىن ءجۇزدى, اق پەيىل, زەيىندى, العىر, بالا مىنەزدى كورىك قۇندىزباي ۇلى دۇيسەەۆ ەدى... وپەراتسيا ۇزاققا سوزىلىپ, ءساتسىز اياقتالدى. اللادان امان-ساۋلىعىن تىلەپ, جۇرەكتەرى ءدۇرس-ءدۇرس سوعىپ تۇرعان ەڭ جاقىن دەگەن بەس-التى ادام ءۇنسىز ەگىلەمىز. حالىققا, ءالى ەلگە كەرەك ءبىر ازاماتتان قاپىدا ايىرىلىپ قالدىق... ول كىم بولعان ەدى دەيسىز عوي... كورىك جامبىل وبلىسىنىڭ شۋ وڭىرىندە دۇنيەگە كەلگەن ەدى. اتا-انانىڭ ماپەلى مەيىرى, جىلى الاقانى وعان بۇيىرماعان ەكەن. بىراق كىشكەنتاي اۋىل بالاسى مۇقال­ماي, جۇقارماي, جۇدەپ-جاداماي شىمىر, شيراق ءوستى. اكە قارىنداسىنىڭ باۋىرىندا بارلىق شارۋاعا پىسىق ءوندىرشىن مەكتەپتە دە العىر, زەيىندى, تالاپتى بالا بولىپ شىقتى. سول قالپىمەن ونجىل­­­دىق مەكتەپتى ۇزدىك ءبىتىرىپ, الماتىعا وقۋعا كەلدى. قايدا, قانداي جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ كەرەك؟ ول كوپ ويلانعان جوق, ءوزى ۇناتقان, ارمانىنا بەلتەمىر بولعان قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىندەگى جۋرناليستيكا بولىمىنە جول تارتتى. بۇل جىلدارى الماتى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بارىندە دە «كونكۋرس» دەگەن ءسوزدىڭ بۋداقتاپ, الدان بۇرقىراپ, جۇرەكتى سەسكەندىرىپ ءورىس العان كەزى بولاتىن. تاۋەكەل! كورىك كوپ ويلانباستان قازاق بولىمىنە قۇجاتتارىن تاپسىرىپ, ەمتيحانعا ساقاداي ساي تۇردى. ءبىر ورىنعا – بەس-التى بالادان. جالعىز اللادان عانا جاردەم. اللانىڭ اتى – ادىلدىك. ول «قۇلاعان» جوق, «جىلاعان» جوق. قۇداي قۇلاتپادى, قۇداي جىلاتپادى. جيىرما بەستىڭ جون ورتاسىنان ورىن الىپ, دۇيسەەۆ وقۋعا ءتۇستى. ستۋدەنت. بولاشاق جۋرناليست. ول بەس جىل جاتپاي-تۇرماي وقىپ, كىتاپحانالاردان شىقپاي جۋرناليستيكانىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىنىڭ بارشا­­سىن تۇگەندەپ, قىزىل ديپلوممەن ۋنيۆەرسيتەتتى ءبىتىردى. ەندى – قىزمەت. سول باياعى اكەسىنىڭ قارىنداسى – اپاسى ەكەۋى اتىشۋلى تاستاقتا تۇردى دا, الماتى وبلىستىق «كوممۋنيزم تاڭى» (قازىرگى «جەتىسۋ») گازەتىنە جۇمىسقا ورنالاستى. تاجىريبەلى ۇلكەن جۋرناليستەر رەداكتسيادا ونى ءوز قامقورلىقتارىنا الدى. تالانتتى جىگىت گازەتتىڭ قىر-سىرىن ءبىلىپ, ىشكى قازانىنان قايناپ شىعا كەلدى. ءبىز ول شاقتا كورىكپەن ءبىر كۋرستا وقىعان التى ازا­­­مات «لەنينشىل جاس» گازەتىنە جولدامامەن شاقى­رىل­عان ەدىك: بەكەن ابدىرازاقوۆ, ابىقۇل يبراگيموۆ, فەرمەحان شوەۆا, سالىق مولداحمەتوۆ, تاڭاتقان رساەۆ جانە مەن. ۇستانىڭ تەمىر كورىگىندە قىزعان بولاتتاي رەداكتسيانىڭ ولقى تۇس­تا­­­رىنا تىرەۋ بولىپ تۇرا-تۇرا قالدىق. جاس قالامداردىڭ جا­رىسى. رەسپۋبليكا جاستارىنىڭ اساۋ دا تاسقىندى ەڭ­بەگى! تەمىر­تاۋ­داعى قازاقستان ماگنيتكاسى اتانعان بۇكىل­­­وداق­تىق كومسومولدىق قۇرىلىس! قاراتاۋ, جامبىل كەن-حيميا كومبيناتتارى! ەكىنشى تىڭ اتانعان – كومسومول-جاستاردىڭ قوي شارۋاشىلىعى, قوي سانىن ەلۋ ميلليونعا جەتكىزۋ! العاش كورىك ەكەۋمىزدىڭ جۋرناليست رەتىندەگى ساپارى­­­مىز 1960 جىلدىڭ اقپان ايىندا الماتى وبلىسىنداعى كەگەن اۋدانىنىڭ جالاڭاش سەلوسىندا ءتۇيىستى. ول – «كوممۋنيزم تاڭىنان», مەن – «لەنينشىل جاستان» ىسساپارمەن ءبىر كۇندە, ءبىر ساعاتتا. ورتاق تاقىرىپ, ورتاق ماسەلە. كەگەن اۋداندىق كومسومول كوميتەتى ءبىر ءدۇرىل­دە­گەن جاڭالىق باستاعان. بۇكىل اپپارات قىزمەتكەرلەرى تاي­­­لى-تاياعىمەن كوميتەتتەگى ۇستەل, قاعازدارىن مانسۇق ەتىپ, اۋداننىڭ ارتتا قالىپ, «كوگەرمەي» جاتقان «ۇزىن­بۇلاق» سوۆحوزى «جالاۋلى» سيىر فەرماسىن بيىككە الىپ شىعۋعا باستاما جاساعان. بۇرىن-سوڭدى بولماعان, ەل ەستىمەگەن قادام! سونى ورتالىق كوميتەتى بار, وبلىستىق كوميتەتى بار قولداپ, قوستاپ, ماراپاتتاپ بۇكىل رەسپۋب­لي­كا­عا پاش ەتۋى كەرەك. پاش ەتۋ دەگەن نە؟ راديوسى, تەلە­دي­دارى بار,  ەڭ باستىسى – «لەنينشىل جاس» پەن «كوممۋنيزم تاڭى» گازەتتەرى! پارتيا مەن كومسومول ايتتى – ءبىتتى!.. ول ءداۋىردىڭ ىشكى ءبىر قۇپياسى – ارتتا قالعانداردى العا باستىرۋ. ۇران! ايعايلاۋ. قورىتىندى, ناتيجەسىمەن ەشكىمنىڭ جۇمىسى, باتۋاگەرلىگى ءتامام. اۋدان كومسومولدارىنىڭ ءبىرىنشى جەتەكشىسى ءنۇ­سىپ­اقىنوۆا دەگەن وتكىر, تاباندى كەلىنشەك – «جا­لاۋلى» فەرماسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, قالعان قىزمەت­كەر­لەر – بريگادير, ەسەپشى, ساۋىنشى, بۇزاۋشى, پاداشى بوپ كەتە بەرەدى. جالپاق دۇنيەگە جاياتىن جاڭالىق! جاڭالىقتىڭ جىك-جىگىن, باقايشاعىنا دەيىن قال­دىر­­­ماي, ءبىز كورىك ەكەۋمىز ۇيقى-كۇلكى جوق, ەكى كۇن ىشىندە ءبىر-ءبىر بەتتەن ەكى گازەتكە جارق ەتكىزدىك. تاۋ قۇلاتقانداي ءمازبىز. ومىردە بولماعان وقيعانى ءبىرىنشى بوپ كوككە كوتەرگەن جاس... تالانتتى, قالام يەلەرى! سويتسەك... ءبىر جۇما وتپەي «كومسومولسكايا پراۆدا» گازەتى: «مۇنداي جاڭالىقتى قولداۋعا بولمايدى, اۋ­دان­دىق كومسومول جەتەكشىلەرى بۇكىل اۋدان شارۋا­شىلىعىنا جاستاردى جۇمىلدىرۋى ءتيىس, ءبىر فەرمانى ەمەس...» دەپ قاراپ وتىر. ايتتى-ايتپادى, كورىك ەكەۋمىز ءبىر تاپسىرمانى وسىلاي ورىنداعان ەدىك. سودان كوپ ۇزاماي دوسىمىز پارتيا قاتارىنا ءوتىپ, قازاقستان لكسم ورتالىق كوميتەتىنە جاۋاپتى قىز­­مەت­­­كە ورنالاستى. ودان كوپ ۇزاماي قازاقستان كوم­پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ پارتيالىق-ۇيىم­داس­تىرۋ بولىمىنە ينسپەكتور-ۇيىمداستىرۋشى بوپ ءوستى. ماقتادىق, ماق­تان­­­­دىق. «وي, ەرىم-اي! تۋساڭ – تۋ», دەدىك. بىزدەر سول وتىز بەس بولىپ بىتىرگەن جىگىتتەر اراسىنان عالىمدار, اقىندار, جازۋشىلار, وبلىستىق گازەتتەردىڭ رەداكتور­لا­رى شىقتى. بەس جىل بويى كۋرس­تا بەلىمىزدەن باسىپ «ستا­روستالىقتا» جۇرگەن اپاي­ى­مىز تۇرسىنحان ءابدىراح­ما­نوۆا فيلولوگيا عىلىم­دا­رىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قا­زاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى, جايساڭبەك مولداعا­ليەۆ – عىلىم كاندي­داتى, جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, تىڭ تۋرالى رومانداردى دۇنيەگە اكەلگەن ايدىك پروزاشى بولدى. سودان كەيىنگى ءتورت كۋرستاسىمىز: باقىت مۇستافين – سولتۇستىك قازاقستان, سالىق مولداحمەتوۆ – قوس­تاناي, قۇمار جيەنعاليەۆ – گۋرەۆ, (اتىراۋ) باق­تيار ابىلداەۆ – جامبىل وبلىستىق گازەتتەرىن باس­قاردى. بەكەن ابدىرازاقوۆ – «جۇلدىزدا» جاۋاپتى حات­شى, بايجىگىت ابدىرازاقوۆ – «سوتسياليستىك قازاق­ستان» («ەگەمەن قازاقستان») گازەتىنىڭ قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا مەنشىكتى ءتىلشىسى, ماعزوم سۇندەتوۆ – زور قالامگەر, «جا­زۋشى» باسپاسىنىڭ جاۋاپتى قىز­­مەت­­كە­رى, ابىقۇل يبراگيموۆ – ال­­­ماتى وبلىستىق راديوسىنىڭ دي­رەكتورى جۇمى­سىن ابىرويمەن اتقاردى. بۇلارعا «قازاق ەنتسيك­لو­­­پە­دياسى» باس رە­داكتورىنىڭ ور­ىن­باسارى تاڭاتقان رساەۆ­تى, تاريحشى اعىباي مۇ­قاتاەۆتى, جۋرناليستەردەن شىق­قان تۇڭعىش گەنەرال-مايور مۇرات قالماتاەۆ پەن تەلەۆيزيا قىزمەتىنىڭ ارداگەرى نىعمەتجان ابەنوۆتى قوسىڭىز. ءبارى-ءبارى كورىك قۇندىزباي ۇلىنىڭ جاقىن, پىكىرلەس دوستارى ەدى. ...ءۇشىنشى كۋرستا وقىپ جۇرگەن كەزدە ول «ءبىلىم جانە ەڭبەك» دەگەن جۋرنالدا ماشينيستكا بولىپ ىستەيتىن تويحان دەگەن قىزعا ۇيلەندى. كومسومولدا قىز­مەت­تە جۇرگەندە. مەن كۇيەۋ جولداس بولدىم كورىككە. اق جارقىن, ادەمى كۇلكىسى بار, بيداي ءوڭدى, اجارلى قىز ەدى. تويلارىندا عافۋ قايىربەكوۆ اسابالىق جاساپ, دۇنيەنى, جاس جۇبايلاردى اسقاق كوڭىل كۇيگە ءبو­لە­دى. قاسىمنىڭ «داريعا سول قىز» ءانىن شىرقاپ بەردى... كورىك تويحاننان ەكى ۇل, ءبىر قىز كوردى. ەرمەك, ەركىن, اجار. ولار دا اكەلەرىنە تارتىپ ءبىلىمدى, قارىم­دى, ادال ازاماتتار بوپ ءوستى. ءۇيلى-باراندى, بالالى-شاعالى, ءارتۇرلى قىزمەتتە قازىر. كورىك دۇيسەەۆ كەلە-كەلە ورتالىق كوميتەتتەگى ءۇل­كەن باسشى – يدەولوگيا حاتشىسىنىڭ كومەكشىسى, سون­داعى يدەولوگيا ءبولىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى, اعا گازەت «سوتسياليستىك قازاقستاننىڭ» باس رەداك­تو­رى, رەسپۋبليكا جوعارعى سوۆەتىنىڭ دەپۋتاتى دەگەن بيىك مانساپتاردا تىزگىن ۇستاپ, بەدەلى بيىكتەي بەردى. ءسويتىپ, ءبىز ءبىراز جىلدار كۋرستاس, سىرلاس, ادال ءارىپ­تەسىمىزدەن الىستا قالىپ, شەتتەي جازداعانىمىز بار. ءبىز ونى بەلينسكي دەۋشى ەدىك... ادەبيەتتى, ادە­بيەت سىنىن جاقسى كورەتىن. بارلىق جانرلاردى تالداي تۇسسە, بىلىمدارلىعىنا تاڭ-تاماشا قالاتىن ەدىك. كورىك قۇندىزباي ۇلى دۇيسەەۆ ەلىمىزدىڭ تاۋەل­سىزدىك­كە قول جەتكەن جىلدارى پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ناگرادالار ءبولىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقار­دى. زەينەتكەرلىككە شىققاننان كەيىن دە مەملەكەتتىك, قوعامدىق قىزمەتتەردىڭ تىزگىنىن ۇستاپ حالقىنا, تۋعان ەلىنە, جەرىنە بەرىلگەندىگىن كورسەتتى. بەلگىلى قوعام قايراتكەرى دارەجەسىنە كوتەرىلگەن كو­رىك قۇندىزباي ۇلى دۇيسەەۆ شىعارماشىلىق جۇ­مىس­تا دا اي­­­تار­لىقتاي ەڭبەك ەتتى. ادەبي-پۋبليتسيس­تي­كالىق ۇلكەن شى­عار­مالاردى قازاق تىلىنە عاجاپ ءتار­جىمالادى. ول تۋ­ىن­­دى­لا­رى قازاق ادەبي اۋدارما­سى­نىڭ التىن قورىندا. جۋرناليس­تەر دوستىعىنان ار­تىلىپ, حالىقتار دوستىعىن, بىرلىگىن ويلاعان ازامات­قا قانداي ەسكەرتكىش قويسا دا جاراسادى. كوكەڭمەن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە باسشى بو­لىپ بارعاندا جيىرەك حا­بارلاسىپ تۇردىق. رەسپۋب­لي­كانىڭ باس گازەتىنە باسشى­لىق جاساۋ جاۋاپكەرشىلىگىن ويداعىداي اتقارۋ ءۇشىن جا­نىن سالىپ جۇمىس ىستەگەنىنە كۋامىز. جولىعا قالعاندا, گازەت نەندەي ماسەلە كو­تەرىپ جاتقانىن ايتىپ, اڭگىمە ارناسىن سوعان اۋدارار ەدى. ءالى ەسىمىزدە, الاش ارداق­تى­لا­رى شاكارىم, ماع­جان جۇماباەۆ, جۇسىپبەك ايماۋى­توۆ, احمەت بايتۇر­سىنوۆ, مىرجاقىپ دۋلاتوۆتى اقتاۋ ءجۇ­رىپ جاتقاندا, ولار جايىندا جەدەل ماتەريال بەرۋدە «ەگەمەن قا­زاقستان» ۇلكەن بەلسەندىلىك كورسەتسە, ونىڭ كورىك ءدۇي­سەەۆكە تىكەلەي قاتىسى بولدى. ول ۇكىمەتتىك كوميس­سيامەن بايلانىس جاساپ, كىمنىڭ قاشان اقتالاتىنىن ءبىلىپ وتىردى, كۇنى بۇرىن ولار جايىندا ماتەريالدار ازىرلەتتى. ادامي قۇرمەت ءوز الدىنا, كورىك رەسمي قۇرمەتكە دە بولەنگەن جان ەدى. وردەندەرمەن, مەدالدارمەن, قۇر­مەت گراموتالارىمەن دە ءبىر ەمەس, تالاي رەت ما­را­­پاتتالعان. جاقىن جۇرگەن, جاقىن بىلگەن ادام­دار­دىڭ كوڭىلىندە ونىڭ اينالاسىنا شۋاق شاشقان جاي­دا­رى بەينەسى ەشقاشاندا وشپەيدى. ونىڭ دوستارى كوپ ەدى. ءبارىن جاقسى كورەتىن. ەركىنباي اكىمقۇلوۆ, جازۋشى. الماتى.