بۇل الىپ كاسىپورىن بۇرىنعى قوستاناي ديزەل قوزعالتقىشتارى زاۋىتىنىڭ ورنىندا 2003 جىلى ىرگەسىن قالاعان بولاتىن. سودان بەرى ەلىمىزدەگى ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ ءىرى نىسانى ەلباسىنىڭ مۇقيات نازارىندا. وعان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وسى جىلدار ىشىندە بۇگىن ءۇشىنشى رەت اتباسىن تىرەپ تۇر. «پرەزيدەنت ءار كەلگەن سايىن كاسىپورىن بيىك ساتىعا ءوسىپ وتىردى, كوپ ءىس تىندىردىق», دەيدى «اگروماشحولدينگ» اكتسيونەرلىك قوعامى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى دين كيم جۋرناليستەرمەن اڭگىمەسىندە.
– مەملەكەت ەڭبەك ادامىنا بارلىق جاعدايدى جاساۋعا ۇمتىلىپ وتىر. باسپانالى بولۋعا دا مۇمكىندىك مول. مىسالى, ءۇي الاسىڭ با, ءوز مەنشىگىڭدەگى ءۇيىڭدى جوندەيسىڭ بە, سوعان قاجەتتى قارجىنىڭ 50 پايىزىن ءوزىڭ جينايسىن, قالعان 50 پايىزىن مەملەكەتتەن نەسيەگە الاسىڭ. ۇيىڭە كەلەتىن جىلۋ, سۋ, كاناليزاتسيا قۇبىرلارىنىڭ بارلىعىن دا مەملەكەت ءوز موينىنا العان. وعان سەنەن شىعىن شىقپايدى. العان نەسيەڭدى 7 جىلدا قايتاراسىڭ. ءۇيىڭدى سىيعا بەرگەنمەن بىردەي ەمەس پە مۇنداي مۇمكىندىك؟ مەملەكەت حالىق ءۇشىن جاساپ وتىرعان وسىنداي الەۋمەتتىك جاعداي باسقا ەشبىر ەلدە جوق. ايلىق جالاقىنى, زەينەتاقىنى كوتەرىپ وتىرمىز. بۇرىنعى جابىلعان زاۋىت, فابريكالاردى قالپىنا كەلتىرىپ, جۇمىس ورىندارىن اشىپ جاتىرمىز. مۇنىڭ بارلىعى بيىل كەڭ كولەمدە 20 جىلدىعى اتاپ ءوتىلەتىن ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ارقاسى, – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
«اگروماشحولدينگ» كاسىپورنىنىڭ جۇمىسشىسى ساكەن جيەنتاەۆ ەلباسىدان ءبىر اۋىز ءسوز سۇرادى.
– نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءسىز بىزگە ەكى رەت كەلگەندە دە جۇمىستان كەتپەڭدەر, ەڭبەك ەتىڭدەر دەگەن ەدىڭىز. سول ءسوزىڭىز سانامدا جاڭعىرىپ تۇرعانداي, مەن سۇيىكتى ءىسىمدى جالعاستىرىپ كەلەمىن. ەشقايدا كەتكەن جوقپىن. تاۋەلسىز ەلىمىزدى قانداي دا قيىندىقتاردان الىپ شىعىپ كەلەسىز. الداعى ۋاقىتتا دا ەلدى تابىسقا باستاي بەرىڭىز, سىزگە دەنساۋلىق تىلەيمىن, – دەدى ول.
مۇنان كەيىن پرەزيدەنت مىنگەن كورتەج قوستاناي قالاسىنداعى وبلىستىق اۋرۋحانانىڭ قۇرىلىسى ەندى بىتكەن كورپۋسىنا قاراي بەتتەدى.
بەس بلوكتان تۇراتىن 6 قاباتتى اۋرۋحانا كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى 2008 جىلى باستالعان بولاتىن. بۇل ينۆەستيتسيالىق نىسانعا قارجى رەسپۋبليكا قازىناسىنان ءبولىنىپ, ول «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە سالىندى. ۇستىمىزدەگى جىلى 300 ورىندىق جاڭا بلوك پايدالانۋعا بەرىلگەندە, وبلىستىڭ ەمدەۋ ورتالىعىنىڭ قۋاتتىلىعى 555 توسەككە جەتتى. جاڭا كەشەننىڭ قۇرامىنا ەمدەۋ-دياگنوستيكالىق, جۇقپالى اۋرۋلار, شارۋاشىلىق, اكىمشىلىك كورپۋستارى مەن ەمحانا كىرەدى. جاڭا قۇرىلىستىڭ سمەتالىق قۇنى 6 ميلليارد تەڭگەدەن اسادى. سونىڭ ىشىندە 1 ميلليارد 600 مىڭ تەڭگەگە اۋرۋحانا كومپيۋتەرلىك توموگراف, ەندوبەينەتەحنيكا, ۋلترادىبىستى اپپاراتتار, وپەراتسيالىق بلوك شامدارى الىندى جانە ۋرولوگيا, نەيروحيرۋرگيا, توراكالدى حيرۋرگيا بولىمشەلەرى زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتالدى.
ەلباسى 1913 جىلى بوي كوتەرگەن ءۇيدىڭ سىرتقى تاريحي بەينەسىن ساقتاي وتىرىپ سالىنعان ەڭسەلى عيماراتقا كىرگەن سوڭ, ءدارىگەرلەرمەن اڭگىمەلەسىپ, اۋرۋحانادا قازىر قانداي كۇردەلى وپەراتسيالار جاسالاتىندىعىن, جابدىقتاردىڭ قانداي شەت ەلدەردەن الىنعانىن, مامانداردىڭ قايدا وقىتىلعانىن سۇرادى. پرەزيدەنتكە وبلىس اكىمى سەرگەي كۋلاگين مەن وبلىستىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى ۆلاديمير ستەلماح جان-جاقتى جاۋاپ بەردى. 555 ءتوسەكتىك قۋاتتى اۋرۋحانا قازاقستاندا نەكەن-ساياق. مۇنى ەلباسىنىڭ ءوزى دە بايقادى.
وبلىستا بۇگىنگە دەيىن جوندەۋ جۇمىسىن كۇتىپ تۇرعان بەس ەمدەۋ ورنى عانا بار, قالعان قالالىق, اۋداندىق اۋرۋحانالار, فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتتەر, ۋچاسكەلىك اۋرۋحانالاردىڭ بارلىعى دا جوندەۋدەن وتكىزىلگەن. سەرگەي كۋلاگيننىڭ ايتۋىنشا, 2000 جىلى وبلىستا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا 2,3 ميلليارد تەڭگە جۇمسالسا, قازىر بۇل قارجى 22 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى. ەلباسى دارىگەرلەرگە انا مەن بالانىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى.
– مەن ءوز جولداۋىمدا ادامدار ءوز دەنساۋلىعىن ءوزى ويلاۋ كەرەكتىگىن, مەديتسيناعا 10-15 پايىز عانا بايلانىستى ەكەنىن ايتقان ەدىم. سول 10-15 پايىزدىڭ ءوزى دە ماڭىزدى. وسىدان ءۇش جىل بۇرىن ەلىمىزدە جۇرەككە وپەراتسيا جاسالعان جوق. قازىر وبلىس ورتالىقتارىنىڭ بارلىعىندا دەرلىك مۇنداي وپەراتسيالار جاسالۋدا. ون مىڭ ادام شەتەلگە بارىپ ەمدەلۋگە كەزەكتە تۇردى. وعان 50 مىڭ دوللار قارجى كەرەك بولاتىن. سول ماسەلەنىڭ بارلىعى قازىر شەشىمىن تاپتى, ولار وزىمىزدە ەمدەلۋدە. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسى – قازاقستاندا ەڭ باستى نازارداعى ءىس. مەملەكەتتەن قانشا قارجى ءبولىپ وتىرمىز, سىزدەردەن, ءدارىگەرلەردەن ادام ءومىرىن ساقتاۋ تالاپ ەتىلەدى. بۇل – وتە قاسيەتتى جۇمىس. سول ءۇشىن ەكونوميكانى دامىتىپ وتىرمىز, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ەلباسى ەمدەۋ مەكەمەلەرىن مەديتسينالىق زاماناۋي وزىق قۇرالدارمەن جابدىقتاۋ جونىنەن قوستاناي وبلىسى الدىڭعىلاردىڭ قاتارىندا ەكەنىن ايتتى. ادام ءومىرى ۇزارۋى ءۇشىن ەلىمىزدە الدىمەن جۇرەك-قان تامىرلارى, ونكولوگيالىق, تۋبەركۋلەز اۋرۋلارى مەن انا مەن بالا ءولىمىن ازايتۋ جولىندا جۇمىستار ءجۇرگىزىلىپ جاتىر. انا مەن بالا ءولىمى رەسپۋبليكا بويىنشا 23 پايىزعا ازايدى. ال قوستاناي وبلىسىندا انا مەن بالا ءولىمى, تۋبەركۋلەز, باسقا بىرقاتار اۋرۋلار رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتەن تومەن. وبلىستا سوڭعى ون جىلدا بالا تۋ 28 پايىزعا وسكەن. دەگەنمەن, ەلباسى دارىگەرلەرگە ەگەر انا مەن بالا ءولىمىن ازايتپاساق, ومىرگە ۇرپاق اكەلەتىن انا دەنساۋلىعىن جاقسارتپاساق, ماقتانۋعا ەرتە ەكەنىن دە ەسكەرتتى.
ەلباسىمەن كەزدەسۋدە ءدارىگەرلەر ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ شىلدەسىنەن باستاپ ايلىق جالاقىلارىنا ۇستەمە قوسىلعانى ءۇشىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا راحمەت ايتتى. سونداي-اق جاس مامان دارىگەر قۇرالباي اسانوۆ اۋرۋحانادا ەڭبەك ەتۋگە بارلىق جاعداي جاسالعانىن جانە مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى بويىنشا ءوزىنىڭ باسپانالى بولعانىن جەتكىزدى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قوستاناي وبلىسىنا ساپارىنىڭ العاشقى كۇنى تولاعاي تابىسى بار توبىل وڭىرىندەگى وسىنداي جاقسى ىستەرگە قانىقتى. بۇگىن مارتەبەلى قوناق قوستاناي اۋدانىنىڭ التىن جالاتقانداي استىق القاپتارىندا بولىپ, وبلىس ديقاندارىمەن كەزدەسەدى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا, قوستاناي.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
