ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ تۇپقاراعان اۋدانىنا ساپاردان كەيىنگى ويلار
ايەل زاتىنىڭ قانداي داناگويى بولسا دا, قوعامدا وعان ءوز دەڭگەيىندە تەڭدىك تيە قويۋى قيىن. ول قانداي اقىلدى, ءبىلىمدى, كورەگەن بولسا دا, ءبىر بورىك كيگەننىڭ قاراۋىندا بار شارۋانى ءبىتىرىپ, جاقسى اتاقتى باستىعىنا بەرىپ, ءوزى كولەڭكەدە جۇرەدى.
وسىنداي ءبىر ءسىڭلىمىز ماڭعىستاۋدىڭ تۇپقاراعان اۋدانىندا ءماسليحات حاتشىسى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. جۇرت الدىندا جارقىلداپ سويلەگەندە, اينالاداعى بولىپ جاتقان ءدۇنيەنىڭ قانى سورعالاعان اششى شىندىعىن ونىڭ اۋزىنان ەستىگەن ەل جاپىرلاي قول سوعىپ, جيىن بىتكەسىن كەيبىرەۋلەرى جانىنا بارىپ العىستارىن ايتادى, مۇڭدارىن شاعادى.
شىندىقتى ايتقان ادامنىڭ ءىستىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەندەرگە جاعا قويمايتىنى بەلگىلى. سەبەبى ايكۇمىس بەتىڭ بار, ءجۇزىڭ بار دەمەي, اناۋ جەردە انا ماسەلە, مىناۋ جەردە ويسىراپ جاتقاندى كورمەيسىڭدەر مە دەپ تۋراسىن ايتادى. ال ول مەكەمەلەردىڭ باسشىلارى داۋىستارىن شىعارىپ ايتپاسا دا, ىشتەرىنەن: «وسى كىسى-اق ءبارىن كورىپ قويادى ەكەن – نە بار سونشاما سىناپ», دەپ جاقتىرمايتىندارى ايدان انىق. كەيدە اۋداننىڭ كەلەلى ماسەلەلەرى اڭگىمە بولاتىن جيىندار جايلى ايكۇمىستىڭ «ەستىمەي» قالاتىن, «وبلىسقا كەتكەن ەكەن» سەكىلدى سىلتاۋلار سەبەپ بولاتىن كەزدەر دە وقتا-تەكتە بولىپ تۇراتىنى دا سوندىقتان.
مەن ايكۇمىستى وسى اۋداننىڭ اكىمدىگىندە ورىنباسار بولىپ جۇرگەن جىلدارىنان بىلەتىنمىن. اقسارى وڭىنەن, وتكىر جانارىنان باتىلدىعى دا, جاقسى-جاماندى بىردەن ايىرا بىلەتىن, ياعني كىسى تانيتىن قاسيەتى دە بار جاس ەكەنى كوزگە ۇرىپ تۇراتىن. ءالى دە سول كۇيىندە ەكەن.
وسى اۋدان ورتالىعى اقكەتىك ماڭىنداعى قىزىل وزەن ەلدى مەكەنىندە تۋىپ-ءوستى. اكەسى سارسەنعالي مۇعالىم بولعان, كوڭىل كوزى اشىق, اۋىل-ەل سىيلايتىن ازامات ەدى – دۇنيەدەن ەرتە وزدى. اناسى الىيانىڭ اياعى اۋىر بولاتىن, وتاعاسى:
– ەگەر ىشىڭدەگى ۇل بولسا, ينجەنەرلىككە وقىتارسىڭ, ال قىز بولا قالسا, مىنا ايكۇمىسىمدى سونداي وقۋعا بەر, – دەپ كەلىنشەگىنە تاپسىردى. ايكۇمىس ايسارا دەگەن ءسىڭلىلى بولدى.
اناسى الىيا ونەر دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن ءانشى, كوركى دە كەلىسكەن, اۋىلدىق كەڭەستىڭ حاتشىسى بولعان, وقىعان-توقىعان ەستى ايەل ەدى.
اقشۇقىر اۋىلىنان ورتا مەكتەپتى بىتىرگەسىن, اكە ارمانىن ورىنداۋ ماقساتىندا ينجەنەرلىك وقۋ ىزدەپ, الماتى قايداسىڭ دەپ تارتىپ وتىرسىن. قولىندا كونە شامادان, قالتاسىندا ءجۇز سوم – ءسويتىپ ون جەتى جاسار ايكۇمىس الماتىدان ءبىر-اق شىقتى.
«ينجەنەرلىك وقۋ ورنى قالانىڭ ورتا تۇسىندا» دەگەندى اۋىلدا ەستىگەنى بار, تاكسي ءجۇرگىزۋشى ورىس جىگىتى قاي وقۋ ورنى دەپ سۇراماستان الماتىنىڭ ورتالىعىنداعى س.م.كيروۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ حيميا-بيولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ جانىنا اكەلىپ ءتۇسىردى. ىعى-جىعى جاستار. دالىزدە قازاقشا سويلەسىپ تۇرعان ءۇش-ءتورت ءوزى شامالاس بوزبالا شامادانىن كوتەرگەن كۇيى جان-جاعىنا الاڭداپ تۇرعان ادەمى سارى قىزدىڭ جانىنا كەلىپ امانداسىپ, ءجون سۇراستى. اقتوبە جاقتىڭ بالالارى ەكەن, بۇلار دا وقۋ ىزدەپ جۇرگەندەر بولىپ شىقتى.
– جاتاتىن ءۇي كەرەك, ماعان كومەكتەسىڭدەر, – دەپ ايكۇمىس بىردەن باتىل سويلەپ, ولارعا شامادانىن كوتەرتىپ قويدى. جاقىن كوشەلەردى كەزىپ ءجۇرىپ, ءبىر ورىس كەمپىردىڭ ۇيىنە تاپ بولدى. كەلبەتى ورىسقا ۇقساس اقسارى ءوڭدى, قوي كوزدى, قاسىنداعى ەر بالالارعا قاراعاندا ورىسشاسى دا كەلىسكەن قىز بالا بابا كاتياعا بىردەن ۇنادى. ەكەۋى شۇيىركەلەسىپ, ءشاي ءىشتى. كاتيا اپايدىڭ قىزى كازگۋ-ءدىڭ حيميا-بيولوگيا فاكۋلتەتىندە ىستەيدى ەكەن. كەشكىلىك ۇشەۋى اقىلداسىپ, حيميا فاكۋلتەتىنە ەمتيحان تاپسىرۋدى ۇيعاردى. مەكتەپتى التىن مەدالمەن بىتىرگەن ول ءبىر عانا ساباقتان ەمتيحان تاپسىرىپ, وقۋعا ءتۇستى. جاتاقحاناعا كەتەردە قالتاسىنداعى ءجۇز سومىن شىعارىپ, جيىرما سومدايىن كاتيا اپايعا ۇسىنىپ ەدى, اپاي ازاردا-بەزەر بولىپ المادى. ايكۇمىس قازىرگى كۇندەرى دە بىرەۋ-مىرەۋ ورىستاردى جامانداي باستاسا, اشۋلانىپ, ءدال سول ادام كاتيا اپايىن جامانداپ جاتقانداي كوڭىلىنە الىپ, ءۇزىلدى-كەسىلدى تىيىپ تاستايدى.
ستۋدەنت كەزدەگى ءبىر بولمەدە تۇرعان قۇربىسى كلارا ايكۇمىستىڭ دەمالىس كۇندەرى كاتيا اپاسىنا كەتەتىنىنە, توسەگىنىڭ تۇسىنا ۆياچەسلاۆ تيحونوۆتىڭ سۋرەتىن ءىلىپ قوياتىنىنا رەنجىپ: «سەندە ۇلتتىق سەزىم جوق – ىلعي ورىستاردى جاقسى كورەسىڭ», دەپ ۇرساتىن. كلارا دا ۋنيۆەرسيتەتتى ۇزدىك ءبىتىردى, بىراق ورىس توبىندا وقىعاندىقتان, ديپلوم جەتەكشىسى ۋكراينالىق ازامات ەدى, اقىرى سول جىگىتكە تۇرمىسقا شىعىپ, قازىر اۆستراليادا تۇرادى. وتكەن جىلى قازاقستانعا كەلىپ كەتتى, كەزدەستى. «سەنىڭ ۇلتشىل بولعانىڭ وسى ما؟» دەپ كۇلدى ايكۇمىس.
كلارانىڭ مۇنىڭ كىندىكتەن جالعىز پەرزەنتى اماندىقپەن شامالاس قىزى بار ەكەن, ول دا جان دەگەندە جالعىزى كورىنەدى. «قۇدا بولىسايىق, ەكەۋمىزدىڭ ستۋدەنتتىك دوستىعىمىز قۇداعيلىققا ۇلاسسىن», دەپ كلارا قولقالايدى. اماندىق الماتىدا, ءال-فارابي اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ دوكتورانتۋراسىندا وقيدى جانە سول جەردە ساباق بەرەدى.
ۇيدەگى اناسىنا, ءسىڭلى-باۋىرلارىنا قارايلاماسا, ايكۇمىس عىلىمنىڭ سوڭىنا ءتۇسىپ-اق كەتەر ەدى. امال نە... ۇزدىك وقيتىن ستۋدەنت قىزدىڭ ديپلوم جۇمىسىن تاڭداۋعا كومەكتەسىپ اقىل بەرگەن جانە ءوزى جەتەكشى بولعان مانجەكەن مانعانقىزى مۇقامەدياروۆا ەدى. «جانتاق ءشوبىنىڭ قۇرامىنداعى پوليفەنولدار» تاقىرىبى مۇنى بىردەن قىزىقتىرعان. سەبەبى جانتاقتا راك اۋرۋىن ەمدەيتىن قاسيەت بار دەسەدى, ال ماڭعىستاۋ دالاسىنداعى شۇبىرىپ جۇرگەن تۇيە تەك جانتاق جەيدى. ورىستار بۇل ءشوپتى «ۆەربليۋجايا كوليۋچكا» دەيدى ەكەن. جانتاق جەگەن تۇيەنىڭ ءسۇتى نەمەسە ەتى ەمى جوق دەپ جۇرگەن اۋرۋعا داۋا بولسا, ادامزات ءۇشىن ۇلكەن جاڭالىق ەمەس پە!
ۋنيۆەرسيتەتتى ۇزدىك بىتىرگەننەن كەيىن گۋرەۆتەگى (قازىرگى اتىراۋ) مۇناي-حيميا ينستيتۋتىنا جۇمىسقا بارۋعا تۋرا كەلدى. سەبەبى ول جىلدارى اقتاۋ قالاسىندا قازاق ماماندارىنا جۇمىس تابۋ وتە قيىن ەدى. بىرەر جىلدان كەيىن ماڭعىستاۋعا ورالىپ, اقتاۋداعى №11 ۋچيليششەگە ماستەر بولىپ ورنالاستى. وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ سول كەزدەگى حاتشىسى زەينوللا الشىنباەۆ جانىپ تۇرعان ىسكەر جاس ماماندى كومسومول جۇمىسىنا شاقىردى. باسشىلىق قىزمەتتەگى ءومىربايانى وسىدان باستالدى. كەشىكپەي فورت-شەۆچەنكو قالاسىنا اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ تاعايىندالدى. اۋداندىق پارتيا كوميتەتىندە قاتارداعى حاتشى, كەيىن اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى مىندەتتەرىن اتقاردى.
قازىر اۋداندىق ءماسليحات حاتشىسى. فورت-شەۆچەنكو بۇل كۇندە اقكەتىك دەپ اتالادى. تەڭىزدىڭ جاعاسىنا ورنالاسقان اقكەتىككە بايتەرەك پوسەلكەسى مەن اتاش ەلدى مەكەنى قارايدى. قاراجانباس تەڭىز مۇناي كەشەنىندە وسى اۋداننىڭ ءۇش جۇزگە جۋىق تۇرعىنى جۇمىس ىستەيدى. كاسپي تەڭىزىنەن مۇناي بارلاۋشى شەتەلدىك «ادجيپ» كومپانياسىنىڭ ءبىر ءبولىمشەسى, قاشاعان ماڭىندا ارالدار سالىپ جاتقان «نك» دەپ اتالاتىن تۇرىك, سونداي-اق تەڭىز تۇبىنەن مۇناي ءوندىرۋدى ەرتە باستاعان گوللانديا ەلىنىڭ «باگەنبورگ» سەكىلدى كومپانيالارى اقكەتىك تەرريتورياسىندا بولعاندىقتان, اۋداننىڭ ءبىراز ازاماتىنا سولار جۇمىس بەرىپ وتىر.
اۋداندا تۇيە, جىلقى, قوي وسەدى. جەكەلەگەن ادامدار اقكەتىكتەن ەلۋ-الپىس شاقىرىمداعى جەراستى سۋى بار ساۋبەت دەگەن جەردە كوكونىس ءوسىرىپ, كاسىپ ەتىپ ءجۇر. بۇل كاسىپتى باستاعان مارقۇم جومارت نۇرلاەۆ دەگەن وسى ەلدىڭ ازاماتى ەدى. ماڭعىستاۋدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا كوپ ەڭبەك ەتكەن, كەزىندە سوۆحوز باسقارعان العىر كىسى بولاتىن. ءدۇنيەدەن ەرتە وزدى. اپتاپتى ىستىق, قىس بولسا, قارا قاتقاق, ىزعىرىق جەل ۇنەمى سوعىپ تۇراتىن بۇل ايماقتا ادامدار قىرىق جاسقا جەتپەي قان قىسىمى كوتەرىلەتىن اۋرۋعا ۇشىرايدى. جومارت تا سول اۋرۋدان كەتكەن.
اقكەتىكتىڭ ىرگەسىندە اقجال تولقىندارى كەيدە كوبىگىن اسپانعا شاشىپ, كەيدە باس ۇيرەنگەن اساۋداي موماقان كۇيدە مولدىرەپ, بابالار حازار اتاپ كەتكەن كاسپي تەڭىزى جاتىر. تەڭىزدىڭ سۋى تۇزدى, قىستا دا قاتپايدى. بۇل جەردى قازاقتان باسقا حالىق مەكەندەسە, ماڭعىستاۋدىڭ ادەتتەگى 40º-50ºس اپتابىندا سۋعا تۇسەتىن جايناعان جاعاجايعا اينالدىرىپ, دۋبايدا, انتاليا مەن يسپانيادا قالىپ جاتقان قىرۋار قاراجات وسى ەلدىڭ نەسىبەسىن مولايتار ەدى.
اراب, يزرايل ەلدەرىنە بارساڭ, جەرلەرى سۋسىز, تاستى تاۋلارى دا جارمىشتىڭ, بەينەۋدىڭ كورىنىسىن ەلەستەتەدى. بىراق ول ەلدەر ءار تالدىڭ تۇبىنە تۇتىكپەن سۋ جىبەرىپ, كوكجاسىل ورمان جاساپ وتىر. مۇنىڭ ءبارى – ايكۇمىستىڭ وي-ارمانى. جالپى, ءبىز كاس, ەرىنشەك حالىققا اينالىپ بارامىز. نەگىزىنەن قانىمىزدا وسىنداي قاسيەتتەر بولسا كەرەك.
تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ارقاسىندا قانداي كاسىپپەن اينالىسام دەسەڭ دە, مۇمكىندىك مول. ءتىپتى تەڭىز جاعاسىنداعى قايىرشاق پەن سۋ جۇقارتقان تاستاردان دا ءوڭىردىڭ ءومىر تاريحىن بەينەلەيتىن سۋۆەنيرلەر جاساۋعا بولادى. تۇيەنىڭ, قويدىڭ جۇنىنەن الەم قىزىعاتىن الاشا, تەكەمەت, سىرماقتى بىلاي قويعاندا, ويۋلاعان, ۇيدە كيەتىن كەبىس جازدا تابانىڭدى تەرلەتپەيدى, قىستا توڭدىرمايدى.
ۇيعىر اعايىننىڭ قىزى فابيا ءدام ايداپ فورت-شەۆچەنكونىڭ كەلىنى بولىپ كەلگەن ەدى. ءوزى العىر, سەزىمتال فابيا اۋداندىق مادەنيەت ۇيىنە ديرەكتور بولىپ ورنالاسقان بولاتىن. كەيىن اكىم اۋىسقان كەزدە ول جۇمىستان بوساپ قالدى. ءۋايىم شەگىپ, ازىپ-توزىپ كەتتى. ايكۇمىس ەكەۋى سىرلاس قۇربىلار ەدى. فابيامەن كەزدەسىپ, پىكىر الىستى.
– ءتورت قابىرعاعا قاراپ وتىرايىن دەپ پە ەدىڭ – كاسىپ جاسا. اناۋ تەڭىز جاعاسىنداعى قايىرشاقتاردان بوياپ, سۋۆەنير جاسا – سەنىڭ قولىڭنان كەلەدى, – دەپ ايكۇمىس قۇربىسىنا اقىل ايتتى. سول-اق ەكەن, فابيانىڭ قولىنان شىققان سۋۆەنيرلەردى جۇرت تالاسىپ الاتىن بولدى. بۇل كۇندە ول ءمادەنيەت ۇيىنە قايتا شاقىرىلىپ, باسقارىپ وتىر – ىسكەر ادام ايتەۋىر دالادا قالمايدى عوي – بىراق الگى قوسىمشا كاسىبىمەن دە اينالىسادى.
قازىر مەكتەپ بىتىرگەندەردىڭ ءبارى زاڭگەر, ءتارتىپ ساقتاۋ سالاسىنىڭ نەمەسە كەدەن قىزمەتكەرى بولعىلارى كەلەدى. ال, تەلەديدار, مۇزداتقىش, راديو جوندەيتىن, ەلەكتريك سەكىلدى ماماندىقتار دايىندايتىن ارناۋلى ورتا وقۋ ورىندارىن كوزدەرىنە ىلمەيدى. باتىڭكەنىڭ وكشەسىن قاقتىرۋ, بولماسا شاش قيدىرىپ, تىرناعىڭدى تازالاتۋ ءۇشىن اقتاۋ قالاسىنا بارۋعا تۋرا كەلەدى.
بۇرىن اعاشتان, جەرگىلىكتى جەردەن شىعىپ جاتقان تاستان ويۋ وياتىن ەل ىشىندە شەبەرلەر بولۋشى ەدى, بۇل كۇنگى جاستار ونداي جۇمىستى مەنسىنبەيدى.
ماڭعىستاۋ ءوڭىرىن ايتپاياق, وسى اۋداننىڭ ايماعىندا قانشا تاريحي ورىندار بار. ولاردىڭ اينالاسىندا تۋريستەر باراتىن, دەمالاتىن, سۋسىن ىشەتىن ەشتەڭە جوق. اقكەتىكتەن وتىز شاقتى شاقىرىم جەردە اتا-بابالارىمىز تامشالى دەپ اتاپ كەتكەن ءبىر تاماشا جەر بار. تاۋدىڭ كولەمى وتىز مەتردەي جارتىلاي دوڭگەلەنە بىتكەن جارقاباعىنىڭ جان-جاعىنان جاڭبىردىڭ سۋىنداي سورعالاپ تۇرعان تامشىلار. تابيعاتتىڭ تاڭعاجايىپ شەبەرلىگىنە تاڭ قالاسىڭ. اينالاسى سۋسىز شولگە اينالعان دالاداعى عاسىرلار بويى اڭىزاق پەن جەل مۇجىگەن تاستى تاۋدان شىعىپ جاتقان سۋ قايدان ءونىپ تۇر ەكەن... رەتىن تاۋىپ كەلىستىرسە, بۇل دا دەمالىس ورنى بولۋعا لايىق جەر. اقشالى كاسىپكەرلەر اينالىپ-ءۇيىرىلىپ قالانىڭ ماڭىن, اۋدان ورتالىقتارىن اينالسوقتاپ جۇرەدى. ۇكىمەت قاشان كول-كوسىر قاراجات بەرەدى دەپ اۋىزدارىن اشىپ جۇرگەن بىرەۋ. «تەندەر» دەگەن ساياسات شىقتى. ول پەرىشتەنىڭ ءوزىن دە تۋرا جولدان تايدىراتىن سيقىرلى ساياسات. «پالەنشەكەڭ», «تۇگەنشەكەڭ» قوياردا-قويماي القىنۋمەن اتشاپتىرىپ كەلىپ «يمانبايعا, سارسەنبايعا بەرىڭدەر» دەپ نەمەسە تەلەفون سوعىپ زىركىلدەيدى. بىرەۋدىڭ ءوزى, بىرەۋدىڭ كوزى جاقسىنى ءالى كۇنگە دەيىن تاستاي الماي جۇرگەن تەندەر كوميسسياسىن باسقارعاندار اقىر سوڭىندا باستارى اينالىپ, وزدەرىنىڭ جىلىمعا قالاي تۇسكەندەرىن بىلمەي قالاتىن كەزدەرى بولدى. قازىر, قۇدايعا شۇكىر, اۋدان مۇنداي بالەدەن قۇتىلدى, ەندى تەندەر ماسەلەسىنىڭ ءبارى وبلىس ورتالىعىندا شەشىلەدى.
اۋدان اكىمى سەرىكباي وتەلگەن ۇلى تۇرىموۆ – ءىس بىلەتىن, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىمەن جاقسى تانىس ازامات, وسى ولكەنىڭ تۋماسى. ول كەلگەلى اۋداننىڭ شارۋاشىلىعى, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى ەداۋىر جاقسارىپ قالدى. بارلىق ەلدى مەكەنگە گاز جۇرگىزىلدى. اۋىز سۋ, جول ماسەلەلەرى دە شەشىلىپ جاتىر جانە جوعارىداعى اتالعان كومپانيالاردىڭ كومەگىمەن ءبىراز جاس اۋداندا جەتىسپەيتىن دارىگەرلىك, ەكولوگيا, كەمە جانە سۋ ماماندىقتارىن دايارلايتىن وقۋ ورىندارىنا ءتۇستى. اۋداندا وقۋ ءبولىمى جانىنداعى مۇعالىمدەردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ جونىندەگى ادىستەمەلىك ورتالىقتىڭ باسشىسى مەيرامگۇل ەڭسەەۆا «انا مەن ءسابي» اتتى سەمينار وتكىزدى, وعان الماتىدان گينەكولوگ, پەدياتر ماماندار شاقىرىلىپ, اۋداننىڭ ايەلدەر قاۋىمى اسا ىقىلاسپەن قاتىستى. مۇنداي شارا ايماقتا ءبىرىنشى رەت وتكەن ەدى. سونداي-اق «پسيحولوگيا جانە مەن» سەمينارىندا دا وتباسىنىڭ ىنتىماعى, ۇيدەگى تاربيە جايلى كەڭىنەن اڭگىمە بولدى. وعان دا الماتىدان ايتۋلى پسيحولوگ ماماندار كەلدى. «مەن قازاق قىزدارىنا قايران قالام» كەشى, «كاسىپكەرلىك نەگىزدەرى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل دە وتە تارتىمدى ءوتىپ, تۇرعىنداردىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. اقكەتىك مەكتەپتەرىندە پوەزيا كەشتەرىن ءوتكىزۋ دە ءداستۇرگە اينالعان.
– مۇنىڭ ءبارى – جاستاردى رۋحاني تاربيەلەۋگە ارنالعان شارالار. سەبەبى رۋحى جۇقارعان جۇرت ەل بولۋدان قالادى, – دەيدى ايكۇمىس.
فورت-شەۆچەنكو – ءبۇگىنگى اقكەتىك قالاسىن نەگىزىنەن زيالىلار مەكەنى دەپ اتاۋعا بولادى. ماڭعىستاۋدان شىققان تالاي ساڭلاق ۇل-قىزدار وسى جەردەن قانات قاعىپ, قازاق ەلىنىڭ يگىلىگىنە ومىرلەرىن ارناعان. جالاۋ مىڭباەۆ, تولەسىن اليەۆ, گەورگي وردەنىنىڭ كاۆالەرى وسپان كوبەەۆ, قازاق ەلىنىڭ العاشقى دارىگەرلەرىنىڭ ءبىرى ەستورە ورازاقوۆ, ماڭعىستاۋدىڭ تاريحىن تىرنەكتەپ جيناپ, تاراس شەۆچەنكو مۇراجايىنىڭ, سونداي-اق وبلىستىق مۇراجايدىڭ العاشقى شەگەسىن قاعىپ, ءجادىگەرلەرىن جيناعان ەسبول ءومىرباەۆ, عىلىم دوكتورى شايحى ەركەعۇلوۆ, جازۋشى مارشال ءابدىقالىقوۆ. قازاق زاڭ عىلىمىنىڭ اتاسى سالىق زيمانوۆ اعامىز دا العاشقى ەڭبەك جولىن وسى اقكەتىك مەكتەبىندە باستاعان. ول كىسىنىڭ قۇرمەتىنە ءوزى ءبىر كەزدە ەڭبەك ەتكەن «كوك شكولدى» دارىندى بالالار مەكتەبى دەپ اتاپ, سالىق زيمانوۆ اعامىزدىڭ ەسىمى بەرىلىپتى. ورىس پاتشاسىنىڭ قازاق دالاسىن جاۋلاپ الۋ ساياساتى ماڭعىستاۋ ايماعىنا دا ءوز قاسىرەتىن الا كەلگەن. پاتشا اسكەرىمەن ۇرىسقا شىعىپ ويرانداعان, كەيىن سول ەرلىكتەرىن كەشىرە الماعان جات ساياساتتىڭ قۇرباندارى يسا مەن دوسان باتىرلاردىڭ ات ءۇستىندەگى ەسكەرتكىش بەينەسى تاۋدىڭ باسىندا بۇگىنگى ۇرپاقتارىن ەلىن, جەرىن سۇيۋگە شاقىرىپ تۇرعانداي.
ماڭعىستاۋدىڭ جەرى ءشولەيت, جازىنىڭ ىسسىلىعى 40º-50ºس-قا جەتەتىن اپتاپ, وعان قوسا تەڭىز اڭعارىنان ۇنەمى سوعىپ تۇراتىن اڭىزاق الاقۇيىن جەل – استى مۇناي مەن گازعا تولى, بەتى كۇيگەن تەرىدەي ءشوپ وسپەيتىن ۇلان دالادا تىنىمسىز ويران سالىپ, شاڭىن سىلكىلەپ اسپانعا شىعارىپ جاتادى. ماڭعىستاۋلىقتار وسىنداي جاعدايدا – جەلدىڭ وتىندە, شىجعىرعان كۇننىڭ استىندا ەڭبەك ەتەدى. بۇل ولكەدە بەتتەرىنە جەل مەن كۇن بەدەرىن سالماعان اققۇبا نەمەسە بيداي ءوڭدى كىسىنى كەزدەستىرۋ قيىن. بىراق ەڭبەكتەرى ادال, بابالاردان قالعان اتامەكەندەرىن سۇيە بىلەدى, سۇيە بىلگەندىكتەن كوكوراي شالعىندى, ايدىن كولدى, سامىرسىندى, شىرشالى تاۋ بوكتەرلەرىنە كوشۋدى ەستەرىنە دە المايدى. تەك جەرىنىڭ بايلىعى ۇرپاعىنىڭ ناپاقاسىنا بۇيىرسا دەپ تىلەيدى...
سولاردىڭ ءبىرى – ايكۇمىس سارسەنعاليقىزى دوسانوۆا.
فاريزا وڭعارسىنوۆا.
