«اتامەكەننىڭ» اتقارارى كوپ

كەشە استانادا «اتامەكەن» ۇلتتىق-ەكونوميكالىق پالاتاسىنىڭ كەزەكتى سەزى بولىپ ءوتتى. وندا ۇلتتىق-ەكونوميكالىق پالاتانىڭ جاڭا باس­شى­سى سايلاندى. سەزدەن سوڭ «سامۇرىق-قازىنا» ااق باسشىسى تيمۋر ق ۇلىباەۆ ۇلتتىق كومپانيالار وكىلدەرىنىڭ قازاقستاندىق مازمۇنعا وراي ەسەبىن تىڭدادى. جوعارىدا كەلتىرىپ وتكەنىمىزدەي, «اتا­مەكەنگە» جاڭا باسشى كەلدى. ەكو­نو­ميكالىق پالاتانى 2006 جىلدان باستاپ باسقارىپ كەلگەن ازات پەرۋاشەۆ تامىز ايىندا «اق جول» قدپ-عا باس­شى بولىپ سايلانۋىنا وراي ءوزىن بوسا­تۋدى سۇراعان بولاتىن. ول ءوز ورنىنا ەكونوميكالىق پالاتانىڭ باسقارما مۇشەسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆتىڭ كاندي­داتۋراسىن ۇسىن­عان-تىن. كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان وسى ماسەلەگە بايلانىستى پالاتا مۇشەلەرى ابىلاي مىرزاحمە­توۆ­تىڭ كاندي­داتۋ­راسىن ءبىراۋىزدان قول­دا­دى. «سامۇرىق-قازىنا» ااق باسشى­سى تيمۋر قۇ­لىباەۆ «اتامەكەننىڭ» جاڭا باسشىسىن قىسقاشا تانىستىرىپ ءوتتى.  «وسى جىل­دار ىشىندە ۇيىم تەك قا­زاق­ستاندا عانا ەمەس, شەتەلدە دە بەدەلگە يە بولدى. قوعامدىق پىكىردىڭ كوش باسىندا تۇردى. بۇگىندە «اتامەكەننىڭ» سوزىنە توق­تايتىن, قۇلاق تۇرەتىن بولدى. بيزنەس قاۋىمداستىقتاردىڭ اتىنان, ءوز اتىم­نان ازات تۇرلىبەك ۇلىنىڭ جەمىستى ەڭ­بەگىنە العىسىمدى جەتكىزەمىن, سونداي-اق جاڭا جۇمىستارىنا تابىس تىلەيمىن. ول ءوز ورنىنا ابىلاي مىرزاحمەتوۆتىڭ كانديداتۋراسىن ۇسىنعان ەدى. مەن ابىلايدى ستۋدەنت كەزىنەن تانيمىن. ول ممۋ-ءدى ەكونوميست ماماندىعىمەن بىتىرگەن, كەيىنىرەك «قتج» ۇك-ءنى باس­قار­دى.  مەن ابىلايدى دايىندىعى مول ازا­مات دەپ ەسەپتەيمىن. بيزنەسكە جات ادام ەمەس, ونىڭ قىر-سىرىن, ىشكى ءىسىن جاقسى بىلەدى», دەپ اتاپ ءوتتى ول. «اتامەكەن» بيزنەستى شوعىرلاندىرۋ, بيزنەستىڭ مەملەكەتتىك ساياساتتا ناقتى  كورىنىس بەرۋى ماقساتىندا قۇرىلدى. مە­نىڭ پىكىرىمشە, «اتامەكەننىڭ» الدىندا الار جوعارى اسۋلار تۇر. ابىلايعا پالاتاعا ودان ءارى جوعارى مارتەبە بەرۋگە, سونداي-اق جۇمىسقا ەركىن ىرعاق بەرۋ جولىندا تابىستى جۇمىس تىلەيمىن, دەي كەلە, «اق جول»  قدپ باسشىسى ا.پەرۋا­شەۆ «اتامەكەن» پرەزيديۋمىنىڭ ءمۇ­شەسى بولىپ قالا بەرەتىندىگىن ايتتى. ويتكەنى, مەن كاسىپكەرمىن, بۇل باستى قىزىعۋشىلىعىم دەپ ءتۇيدى ول. ازات پەرۋاشەۆ سەزدەگى سوزدەرىن «اق جول» قدپ باسشىسى رەتىندە جالعادى. پارتيا اتىنان سالىق جۇيەسىنىڭ ىنتالان­دى­رۋ­شى ءرولىن قايتارۋدى ۇسىندى. «شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قۇرىلعان كۇننەن باستاپ 3 جىلدىق مەرزىم ىشىندە قوسىم­شا قۇن سالىعىنان تولىقتاي بوساتۋ تۋرالى زاڭنامالىق شەشىم قابىلداۋ قاجەت. 1 قىركۇيەك كۇنى پارلامەنتتىڭ 5-ءشى سەسسياسىنىڭ اشىلۋىندا مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ  شوب قىز­مەتىن العاشقى 3 جىل ىشىندە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جوسپارلى تۇردە تەكسەرۋىنە زاڭدىق تۇرعىدا تىيىم سالۋدى قاراستىرۋدى ۇسىندى. وسى ورايدا ءبىز ەلباسى باستاماسىن قولداي وتىرىپ, كاسىپكەرلىكتىڭ ىسكەرلىك جانە ينۆەس­تي­تسيا­لىق بەلسەندىلىگىن ىنتالاندىرۋ با­عى­تىندا باسقا دا قولداۋلار قاجەت دەپ سانايمىز. بۇل تاپسىرما استارىندا تەكسەرۋ بارىسىندا قارجىلىق جانە سا­لىقتىق ەسەپتىلىك سالاسىندا بەلەڭ ال­عان جەمقورلىق جاتىر. تەكسەرۋشى ورگاندار سالىقتى ەكونوميكالىق جانە ين­ۆەستيتسيالىق رەتتەۋشى قۇرال ەكەنىن نا­زارعا الماي, تەك فيسكالدى قۇرال رەتىندە عانا تۇسىنەدى. قوسىمشا قۇن سالىعىن ءوندىرۋ ءتارتىبى دە ايتارلىقتاي كۇردەلى. جەمقورلىققا جول اشادى. سوندىقتان شوب-تى قۇرىلعان كۇننەن باستاپ 3 جىل مەرزىم ىشىندە قوسىمشا قۇن سالىعىنان بوساتۋ تۋرالى زاڭ قابىلداۋ قاجەت, دەپ مالىمدەدى ا.پەرۋاشەۆ. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, جاڭادان اشىلعان كاسىپورىنداردىڭ 3 جىل مەرزىم ىشىندە 10%-ى عانا قالىپ, قالعان 90%-ى باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە الماي­د­ى نەمەسە جەمقورلىق قىسىمىنا شى­داماي ءوز قىزمەتىن توقتاتۋعا ءماجبۇر بولا­دى ەكەن. بۇدان دا وزگە بىرقاتار ۇسىنىستار ايتقان پارتيا باسشىسى اتالعان قادامداردى قابىلداۋ ۇلتتىق كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدى ىنتالاندىرۋعا جاسالاتىن ناقتى قادام دەپ ەسەپتەيتىنىن جەتكىزدى. سەزد جۇمىسى بارىسىندا «اتامەكەن» ۇەپ جۇمىس توبى جۇرگىز­گەن ساراپتامالىق جۇمىس تانىستىرىل­دى. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تەك­سە­رۋلەردىڭ بارلىق تۇرلەرىن وڭتايلان­دى­رۋ بارىسىندا «مەملەكەتتىك باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ تۋرالى» زاڭعا بىرقاتار تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى ۇسىندى. اتاپ ايت­قاندا, جەكە كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە بايلانىستى جۇرگىزىلەتىن تەكسەرىستەردى قايتا قاراپ, ورتاق پروتسەدۋرا بەكىتۋدى, ونىڭ مەرزىمىن قىسقارتىپ, ءبىر ىزگە سا­لۋ­دى قاراستىرۋ كەرەك دەگەن بايلامعا كەلدى. سونداي-اق ليتسەنزيالاۋدىڭ ءتۇر-تار­ماقتارىنان باس تارتۋدى ۇسىنادى. بۇل رۇقسات بەرەتىن قۇجاتتار كولەمىن 434-تەن 108-گە دەيىن, 4 ەسەگە قىسقارتادى. سەزد بارىسىندا ۇلتتىق كومپانيالار وكىلدەرى «سامۇرىق-قازىنا» ااق پرەزيدەنتى ت.ق ۇلىباەۆقا قازاقستاندىق مازمۇن بويىنشا ەسەپ بەردى. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جۋرناليستەرگە ارنالعان بريفينگتە تيمۋر ق ۇلىباەۆ «سامۇرىق-قازىنا» ااق جانىنان مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار جونىندەگى قوعام­دىق كەڭەس قۇرىلاتىندىعىن جەتكىزدى. وعان ۇلتتىق كومپانيالارعا ارنالعان تاۋار مەن ءونىم وندىرەتىن ۇجىمداردىڭ باسشىلارى جانە بەلگىلى بيزنەسمەندەر شا­قىرىلدى. «اتامەكەن» ۇلتتىق-ەكونو­ميكالىق پالاتاسى وكىلدەرىنىڭ ۇسىنى­سىمەن قوعامدىق كەڭەستىڭ قۇرامىنا 14 ادام ەنگىزىلدى. قوعامدىق كەڭەس ۇلتتىق كومپانيالارداعى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ۇدەرىسىن جاقسارتۋدى جەتىلدىرەتىن بولادى, ونىڭ جاريالىلىعىن, اشىق­تىعىن جوعارىلاتامىز, ەكىنشى جاعىنان كاسىپكەرلەرىمىز بەن بيزنەسمەندەرىمىز ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ قاجەت­تىلىك­تەرىن ءبىلىپ وتىراتىن بولادى, دەدى ت.ق ۇلىباەۆ. ءبىز بەس جىلدىق جوسپارلاۋعا كوشتىك, سوندىقتان مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردىڭ ورتا مەرزىمدى جوسپارىن كور­سەتە الامىز. مەنىڭشە, بۇل كاسىپ­كەر­لەرگە وتە پايدالى ءارى ماڭىزدى اقپارات. «سامۇرىق-قازىنا» ااك-ءتىڭ مەملەكەتتىك ساتىپ الۋداعى قازاقستاندىق مازمۇ­نى 2011 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن  2010 جىلعى 50%-دان 55%-عا دەيىن جەتىپ, 600 ملرد.تەڭگەنى قۇراماق. وتاندىق ءونىم وندىرۋشىلەردەن ۇزاق مەرزىمدى ساتىپ الۋلاردىڭ جالپى كولەمىن وسىعان جەتكىزبەكپىز, دەدى قور باسشىسى. ال «قاز­مۇنا­يگاز» كومپانيالار توبىنىڭ ما­شي­نا جاساۋ كاسىپورىندارىنان  الاتىن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كولەمى 2011 جىلى 29 ملرد. تەڭگەگە, ال كەلەسى جىلى 32 ملرد. تەڭگەگە جەتەتىندىگىن مالىمدەدى. شارا جاستار اراسىندا ەل تاۋەل­سىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان «ين­نوۆاتسيالىق قازاقستان» رەسپۋبليكالىق كونكۋرسى باستالاتىندىعى تۋرالى ءباسپاسوز ماسليحاتىمەن اياقتالدى. ۆەنەرا تۇگەلباي.