ءيا, جاڭعىرتۋ ۇدەرىستەرى قازىرگى كۇنى بۇكىل الەم ەلدەرىنىڭ الدىنداعى ماڭىزدى مىندەتكە اينالىپ وتىر. مۇنى ءاربىر ەل ءوز مۇمكىندىگى مەن دەڭگەيىنە سايكەس جۇزەگە اسىرۋدا. جاڭعىرتۋ ۇدەرىستەرى جوعارى تەحنولوگيالى وندىرىستەردەن باستاپ, كوپتەگەن قىزمەت كورسەتۋ سالالارىن قامتىدى. وسىنىڭ ىشىندە بانكتەر كورسەتەتىن قىزمەتتەر دە بار. بىرقاتار ساراپشىلاردىڭ ايتۋى بويىنشا, قازىرگى ءومىردىڭ جەدەل وزگەرىستەرى سونداي اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ كۇرت دامۋى كوپ وتپەي-اق بانكتەردىڭ قىزمەتتەرى بارىنشا دامىتىلعانىمەن ولاردىڭ وزدەرى قۇرىلىم رەتىندە ومىردە بولا ما, جوق الدە بولماي ما دەگەن سۇراقتى دا ءبىزدىڭ الدىمىزعا توسۋى مۇمكىن. جان-جاعىمىزدان كەرنەي باستاعان وزگەرىستەر الەمى قوعام ىشىندە كوپتەگەن جاڭا يدەيالاردى تۋىنداتۋدا. ماسەلەن, ەكونوميست ارمان بايعانوۆ قازاقستاندا قولما-قول اقشا اينالىمىن تولىق جويۋ جونىندە ۇسىنىس جاسادى. بۇل ۇسىنىس وسىدان ءبىر-ەكى كۇن بۇرىن Tengrinews.kz سايتىندا جاريالاندى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كۇنى قولما-قول اقشا اينالىمىندا جۇرگەن قاراجاتتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جىلىنا ءبىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىمىزدىڭ 1 پايىزىنداي شامادا قارجى جۇمسالادى ەكەن. ارينە, بۇل از قارجى ەمەس. «بۇل شىعىنداردىڭ ءبارى مونەتا سارايىن, بانكنوت سارايىن, ينكاسساتسيالىق قىزمەتتى, كۇزەت قىزمەتىن جانە بانكتەردەگى كاسسالىق قىزمەتتەردى ۇستاپ تۇرۋ جانە ولاردى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جۇمسالادى. مىنە, وسى شىعىننىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ قورعانىس سالاسىنا كەتەتىن شىعىندارمەن شامالاس», دەيدى ەكونوميست. ارمان بايعانوۆ بۇل ماسەلەدە ۆەلوسيپەد ويلاپ تاۋىپ وتىرعان جوق. ول ءوز ۇسىنىسىن قازىرگى الەمدىك تاجىريبەلەردى نەگىزگە الا وتىرىپ بىلدىرگەن. ماسەلەن, قازىرگى كۇنى شۆەتسيادا قارجى وپەراتسيالارىنىڭ 97 پايىزى قولما-قول ەسەپ ايىرىسۋلارسىز جۇزەگە اسىرىلادى ەكەن. قولما-قول اقشادان باس تارتۋدى ويلاستىرىپ جاتقان ەلدەردىڭ اراسىندا وڭتۇستىك كورەيا دا بار كورىنەدى. مۇندا وپەراتسيالاردىڭ 2 پايىزى عانا قولما-قول اقشامەن جۇرگىزىلەدى. ال وسى كورسەتكىش اقش-تا 7 پايىزدى, ەۋرووداقتا 9 پايىزدى قۇرايدى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, قولما-قول اقشادان تولىق باس تارتۋدىڭ ەلىمىزگە بەرەتىن پايداسى وتە كوپ. مۇنداي جاعداي سالىق جيناۋدى 100 پايىز جۇزەگە اسىرۋعا, سىبايلاس جەمقورلىقتى جويۋعا, جالعان كاسىپكەرلىكتى تامىرىمەن قۇرتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. «ويتكەنى, كەز كەلگەن شەنەۋنىك پارانى قولما-قول اقشامەن الاتىندىعى ايقىن. ال بانكتاعى شوت ارقىلى العان جاعدايدا ونى انىقتاۋ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا وتە جەڭىل بولار ەدى», دەيدى ساراپشى. وسىعان وراي, ول قولما-قول اقشانى جويۋ ءۇشىن ەكۆايرينگتىك جۇيەنى بارلىق جەردە دامىتۋ قاجەتتىگىن ەسكە سالعان. ەكۆايرينگتىك جۇيە دەگەنىمىز تولەمدەردىڭ بارلىق تۇرلەرىن تولەم كارتالارى ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ بولىپ تابىلادى. ءبىز وسى جاعدايعا دايىنبىز با؟ مىنە, ماسەلە وسىندا تۇر. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, قولما-قول اقشانى جويۋ تەحنيكالىق تۇرعىدان العاندا سونشاما قيىن مىندەت ەمەس. اۆتوماتتاندىرىلعان تولەم جۇيەلەرىن جەر-جەرلەردە جاپپاي ەنگىزۋگە بولادى. ويتكەنى, بۇل جۇيە قازىردىڭ وزىندە ءبىزدىڭ ەلىمىزدە جاقسى دامىپ كەلەدى. ماسەلە, وسى جۇيەنى قولدانۋعا حالىقتى تۇگەلدەي دايىنداۋ پروبلەماسىندا تۇرعان سەكىلدى. الەمنىڭ كوپتەگەن ساراپشىلارى دامۋدىڭ قازىرگى پروبلەمالارى جاڭا تەحنولوگيالاردى ازىرلەپ ەنگىزۋدە ەمەس, حالىقتى سول تەحنولوگيالارعا ۇيرەتۋ ماسەلەسىندە تۇرعاندىعىن ايتىپ جار سالۋدا. ماسەلەن, رەسەيدەگى فين ونەركاسىبى وكىلدىگى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى قىزمەتىن اتقارعان فينليانديانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى ەسكو احو رەسەيدىڭ اتاقتى بيزنەس وكىلدەرىمەن پىكىرتالاسقا تۇسكەن كەزىندە قازىرگى كۇنى الەمدەگى سمارتفون پايدالانۋشىلاردىڭ 43 پايىزى ونى ويىن ءۇشىن, 20 پايىزى الەۋمەتتىك جەلىلەردە حابارلاسۋ ءۇشىن, 10 پايىزى مۋزىكا تىڭداۋ ءۇشىن قولداناتىندىعىن ايتقان. «ەگەر, – دەيدى احو, – ادامداردىڭ بارلىعى بىردەي قازىرگى تەحنولوگيالاردىڭ اركىمگە ورتاق وسى جەتىستىگىن وزدەرىنىڭ دەنساۋلىقتارىن تۇزەۋ, بىلىمدەرىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا پايدالاناتىن بولسا, وندا بىزدە تسيفرلىق ءداۋىر شىن مانىندە ورناعان بولار ەدى». احونىڭ بۇل سوزىنە الىپ-قوسارىمىز جوق. سول سەكىلدى بىزدە دە قولما-قول اقشانى تولىقتاي جويۋعا بولار ەدى, ەگەر وعان حالقىمىز جاپپاي دايىن بولسا دەمەكپىز.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
