مەجەسى بيىك ماڭىزدى رەفورما

بيلىكتى ىسكە اسىرۋ تە­تى­گىنىڭ اجىراماس ءبو­لى­گى – بۇل مەملەكەت باس­شى­­سىنىڭ ينستيتۋتى. كون­ستيتۋتسيالىق-قۇ­قىق­تىق دوكترينا وسى ينس­تي­­­تۋتتى مەملەكەتتىك بي­لىك­­تىڭ ساباقتاستىعى مەن تۇ­راقتىلىعىن, ونىڭ بيلىك تار­ماقتارىنىڭ ءوزارا ارەكەت ەتۋىن قام­تاماسىز ەتەتىن ۇلت بىرلىگىنىڭ كە­پىلى رەتىندە قاراستىرادى. قازاقستاننىڭ بۇگىنگى جاع­داي­ىندا پرەزيدەنت ءتيىمدى مەملەكەتتىك باس­قارۋدىڭ نەگىزگى فاكتورى بولىپ تابىلادى. مەملەكەتىمىز ءتاۋ­ەل­سىز­دىك العالى بەرى شيرەك عاسىر ۋاقىت ءوتتى. رەسپۋبليكا ءوزىنىڭ قا­لى­پ­­تاسۋىنىڭ ەڭ اۋىر كەزەڭىنەن پرە­­زيدەنتتىڭ باسشىلىعىمەن ءسۇ­رىن­بەي ءوتتى. بۇگىنگى تاڭدا بۇكىل الەم ەلى­مىز­دەگى قارقىندى تۇرلەندىرۋلەر مەن كولەمدى وزگەرىستەردىڭ ءبى­رە­گەي ءارى اسەرلى ۇلگى­سى­نىڭ كۋاگەرى بولۋدا. ءوت­كەن جىلدار ىشىندە قازاقستان تۇراقتىلىق پەن كونفەسسياارالىق كە­­لىسىم­دى ساقتاۋعا, ەكو­نو­ميكالىق دامۋ مەن ازا­ماتتاردىڭ الەۋ­مەت­تىك ءال-اۋقاتىن قام­تا­­ما­سىز ەتۋ­گە, دەموكراتيالىق ينس­تي­تۋت­تار­دىڭ دامۋىنا قول جەتكىزدى. زاماناۋي قاۋىپ-قاتەرلەرگە ءتيىسىن­شە جاۋاپ بەرە وتىرىپ, مەم­لەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بەس ينستيتۋتتىق رەفورما اياسىندا تۇبەگەيلى وزگەرىستەر ءجۇر­گىزۋدى جالعاستىرىپ جاتىر. پرەزيدەنت ۇسىنعان بيلىكتى قاي­تا ءبولۋ يدەياسى بۇرىن-سوڭدى الەم­دىك تاجىريبەدە بولعان جوق, بۇل ونىڭ دەموكراتيا يدەالدارىنا شىنايى بەرىلگەندىگىنىڭ دالەلى. الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندەگى تۇراقسىز جاعدايلاردى ەس­كە­رە وتىرىپ, مەملەكەت باسشىسى باستى نازاردى ستراتەگيالىق فۋن­كتسيا­لار­عا, سىرتقى ساياسات ماسەلەلەرىنە, قور­عانىس قابىلەتىنە, مەملەكەتتىك باس­قارۋ پروبلەمالارىنا جانە ءتۇرلى بيلىك تارماقتارىنىڭ ءتيىمدى قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋگە اۋدارۋ تۋرالى ورىندى شەشىم قابىلدادى. ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى ساياسي كۇش­تە­رىنىڭ مۇددەسىن قامتيتىن  جوعارعى زاڭ­نامالىق بيلىكتى اتقارۋشى پار­لامەنت ەكەنى بەلگىلى. دامىعان پارلامەنتاريزم ينستيتۋتى بۇگىندە ەڭ ماڭىزدى قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەي الادى. ال پارلامەنت وكى­­لەت­تىلىگىن كەڭەيتۋ ۇكىمەت قىز­مە­تى­نە باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە ءمۇم­كىن­دىك بەرەدى. بارلىق مەملەكەتتىك تەتىكتىڭ ما­ڭىزدى قۇرامداس بولىگى ءارى ورتا­لىق بۋىنى اتقارۋشى بيلىك بو­لىپ سانالادى. مەملەكەت سايا­ساتىنىڭ نەگىزگى ماقساتتارىن بەل­گىلەۋ مەن قالىپتاستىرۋدا, ولار­عا قول جەتكىزۋدىڭ جولدارى مەن قۇ­رال­­دارىن انىقتاۋدا ۇكىمەتكە قو­سىمشا وكىلەتتىكتەر بەرىلەدى. وسى ورايدا ونىڭ مەملەكەتتىك باع­دار­لامالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ ساپاسى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگى ارتادى. بۇگىن مەملەكەتكە تۇلعا قۇ­قىق­تارىن, قوعام مەن مەملەكەت مۇددە­لە­رىن قورعاۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسى قا­جەت. ويتكەنى, بيلىككە جانە مەم­لەكەتتىڭ قۇقىقتىق ساياساتىنا دەگەن سەنىم دەڭگەيى سوعان تىكەلەي باي­لانىستى. قوعام تالاپتارىنا جانە حالىقارالىق ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرەتىن قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن قۇرۋ مىندەتىن پرەزيدەنت العا قويىپ وتىر. زاڭدىلىق پەن قۇق­ىق­تىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ ءىسىن­دە پروكۋراتۋرا مەملەكەت باس­شىسىنىڭ ءتيىمدى تىرەگى بولىپ كەلەدى. ونىڭ قىلمىس پروفي­لاكتيكاسى جانە ونىمەن كۇرەس كە­زىندەگى ۇيلەستىرۋشىلىك ءرولىن ءجۇ­زە­گە اسىرۋى بارلىق قۇقىق قور­عاۋ قىزمەتىنىڭ ناتيجەلىلىگىن ارت­تىرادى. پرەزيدەنت العا قوي­عان مىندەتتەردى ورىنداۋ اياسىندا باس پروكۋراتۋرا كوپتەگەن يننوۆاتسيالىق يدەيالاردى ىسكە اسىردى جانە ولار ءوز تيىمدىلىگىن كور­سەتىپ وتىر. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اكا­دەمياسىنىڭ قۇرىلۋى وسى باعىت­تا­عى جۇمىستىڭ ماڭىزدى كەزەڭى بول­دى. ويتكەنى, ول زاڭدىلىق پەن قۇ­قىق­تىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ ىسىندەگى ءبىلىم بەرۋ سالاسىن ءۇي­­­لەستىرۋمەن اينالىسادى. اكا­دە­­ميانىڭ مىندەتى – بارلىق قۇ­قىق قور­عاۋ ورگاندارى ءۇشىن جاس ماماندار­دان باستاپ پرەزيدەنتتىك رەزەرۆكە دەيىنگى جوعارى بىلىكتى كادر­لاردى دايارلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ. «الايدا, الەم بۇگىندە كوز الدىمىزدا وزگەرىپ جاتىر. قوعامدىق ۇدەرىستەردىڭ جىلدامدىعى مەن كۇردەلىلىگى قازاقستاندا دا ارتىپ كەلەدى. قازىردىڭ وزىندە ءبىز الداعى كەزەڭ الدىمىزعا مىندەتتى تۇردە كولدەنەڭ تارتاتىن جاھاندىق جانە وڭىرلىك سىن-قاتەلىكتەرگە قالاي قارسى تۇراتىنىمىزدى ويلاستىرۋعا ءتيىسپىز», – دەپ ەلباسى ءوزىنىڭ ارنايى ۇندەۋىندە اتاپ وتكەن بولاتىن. وسىعان وراي, بۇگىنگى تاڭدا باس پروكۋراتۋرا جانىنداعى قۇ­قىق قورعاۋ ورگاندارى اكادەميا­سى جاھاندىق قاۋىپتەرگە قارسى ءوڭىر­لىك حاب قۇرۋ جوباسىن ىسكە اسىرىپ جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون. ول حا­لىق­ارالىق زەرتتەۋ جانە وقىتۋ ورتا­لىعى رەتىندە قۇرىلاتىن بو­لادى. ونىڭ الاڭىندا ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى كۇ­رەس, زاڭسىز كوشى-قون, ەسىرتكى مەن قا­رۋ­دىڭ زاڭسىز اينالىمى, ادام ساۋ­داسى, كيبەرقىلمىستىلىق, قار­جى قىلمىستارى مەن سىباي­لاس جەمقورلىققا قارسى كۇ­رەس ماسەلەلەرىنە ارنالعان حا­لىق­ارا­لىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جوس­پار­لانىپ وتىر. ۇلان بايجانوۆ, باس پروكۋراتۋرا جانىنداعى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اكادەمياسىنىڭ رەكتورى