ارناپتى تۋعان ەلگە بار اسىلىن

بەلگىلى اقىن, جازۋشى بايانعالي ءالىمجانوۆ جاقىندا جارىق كورگەن 12 تومدىق شىعارمالار جيناعىن «كىتاپتى سىيعا تارتۋ» اكتسياسى اياسىندا ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناعا تارتۋ ەتتى. بۇل كۇندە بايانعالي ءالىمجانوۆ دەگەن بەلگىلى ەسىمگە قوساقتالار قوسىمشا انىقتاۋىش-تولىقتاۋىش جەتىپ-ارتىلادى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى. قىرعىزستاننىڭ ا.مالدىباەۆ اتىنداعى حالىقارالىق سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى. ايتۋلى اقىن, شەبەر پروزاشى ءارى دارىندى دراماتۋرگ. ول از دەسەڭىز, جىرشى, جىراۋ, تەرمەشى. ماناسشى. كينوگەر. وسى­ناۋ جان-جاقتى دارىن يەسى, جامپوز قالام­گەردىڭ شىعارمالار جيناعىنىڭ 12 تومى جارىق كورىپ, وقىرمانعا جول تارتىپ, كىتاپحانالارعا تاراتىلىپ, ادەبيەت سۇيگىش قاۋىمعا كوزايىم ەتىلۋدە. بايانعالي اقىن ءبىر ولەڭىندە: «اڭساعان ادامداردىڭ جاراسىمىن, ارناعان تۋعان ەلگە بار اسىلىن, قيالى كوپ بولعانمەن, زيانى جوق, قازاقتىڭ مەن دە اقكوڭىل بالاسىمىن!» دەپ جىرلايتىنى بار. مىنا تولىمدى تومداردى شولىپ قاراپ وتىرىپ, سول ايتقانداي, اردا ازامات ءوز شىعارماشىلىعىندا دا جان-جۇرەگىنىڭ بار اسىلىن تۋعان ەلىنە ارناپ تارتۋ ەتكەنىن بايقاعاندايمىز. ولاي بولسا, تولايىم تومدارداعى مارجان مۇكاممالدى سۇيىنشىلەپ ايتا كەتەيىك. ءبىرىنشى كىتابىنا پوەزيالىق تۋىندىلارى – ءار جىلدارى جازىلعان  تاڭداۋلى ليريكالىق ولەڭدەرى, تولعاۋلارى مەن ەپيكالىق جىرلارى جانە پوەمالارى توپتاستىرىلىپتى. ءسوز زەرگەرىنىڭ ومىرشەڭ ولەڭدەرى مەن پوەمالارى وقىرماننىڭ جان سارايىن جادىراتىپ, تۋعان ەلدىڭ بار اجار-كوركى شاپاق اتقان جازيرا جايلاۋعا تاپ بولعانداي كۇي كەشتىرەدى. ەكىنشى تومعا بىرقاتارى  وبلىس­تىق, رەسپۋبليكالىق  تەاترلار ساحناسىندا قويىلىپ, تالعامى بيىك كورەرمەننىڭ ىستىق ىقىلاسىنا, قوشەمەتىنە بولەنگەن, ونەر­تانۋشىلار تاراپىنان دا جوعارى باعاعا يە بولعان تاڭداۋلى پەسالارى جيناق­تالعان ەكەن. شۋاعى دا, قۋاتى دا بار, ءومىر-تىرشىلىكتەن تۇيگەنى كوپ, ءتىلى تۇسىنىكتى ءارى قۇنارلى تۋىندىلار ءومىردىڭ وزىندەي سىر شەرتەدى. ءۇشىنشى كىتاپقا قاي جانردا قالام تەربەسە دە وزىندىك قولتاڭباسى مەن وقشاۋ مانەرى ايقىن اڭعارىلىپ تۇراتىن قالامگەر­دىڭ پروزالىق تۋىندىلارى كىرىپتى. اۆتور شىعارمالارىندا ءومىر شىندىعىن, قوعام بەينەسىن شىنايى ءارى كوركەم كەستەلەيدى, كۇلدىرە وتىرىپ كۇرسىندىرەدى ءھام ويلاندىرادى. ءتورتىنشى تومداعى «قوراسان قاراقشىنىڭ قولمەرگەنى» – قازاق پوەزياسىنداعى ەڭ ۇلكەن پوەمالاردىڭ ءبىرى. ول تىڭ تاقىرىپتى قوزعايدى – جاڭىلىسىپ تۇرمەگە تۇسكەن ارمانشىل جاستىڭ قاسىرەتتى تاعدىرى جايلى تولعايدى, ادامداردىڭ باسىنان وتكەن سان الۋان, وزگەشە تراگەديالىق جاعدايلاردى سۋرەتتەيدى. بۇل كىتاپقا سونىمەن بىرگە «قازاق كوشى», «قىز نامىسى» پوەمالارىمەن قاتار, «وتىرىك پوەما», «اتلانتتان اتپەن ءوت­كەن اتالارىم» اتتى ءازىل پوەما جانە كەيىنگى ۋاقىتتا جازىلعان ولەڭدەرى مەن ءان ولەڭدەرى جيناقتالعان. بايانعالي شىعارمالارىنىڭ بەسىنشى تومىنا جازۋشىنىڭ پەسالارى مەن ساحناعا ارنالعان تۋىندىلارى ەنسە, «الاش پەن ماناس» اتالعان التىنشى تومدا ءبىزدىڭ دوس ايتىسكەر اقىن رەتىندە كورىنىپتى. ءبىر ايتارلىعى, كىتاپقا ەنگەن ايتىستاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ماگنيتوفون تاسپاسىنا جازىلعان كۇيىندە قاعازعا وزگەرىسسىز ءتۇسىرى­لىپ, وڭدەۋسىز جاريالانىپ وتىر. ءسويتىپ, سۋىرىپسالما ونەردىڭ تابيعاتى ءدال ساقتالعان. وسى سياقتى, جەتىنشى توم دا ايتىس شاشۋلارىنان, تولعاۋلار مەن ارناۋلاردان جانە بايانعاليدىڭ «دەگەن ەكەندەرىنەن» تۇرادى, قىزعىلىقتى وقىلادى.  بايانعاليدىڭ شىعارمالار جيناعىنىڭ سەگىزىنشى تومىن بالالارعا ارنالعان ولەڭدەرى مەن اڭگىمەلەرى, پەسالارى قۇرايدى. بۇل ولەڭدەر, اسىرەسە, «الىپپە ولەڭ» مەن «الىپپە-جاڭىلتپاش» رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق باسىلىمداردا, فەيسبۋكتە جاريالانىپ, كوپشىلىك اتا-انالار مەن مۇعالىمدەردىڭ ريزاشىلىعىنا بولەنىپ, بۇلدىرشىندەرگە تۇسىنىكتى, جەڭىل ءارى قىزىقتى, مازمۇندى دۇنيەلەر رەتىندە جوعارى باعاعا يە بولعان. توعىزىنشى تومعا بۇرىنعى كىتاپ­تارىن­دا جاريالانباعان كينوپوۆەستەرى مەن ەرتەرەكتە جازىلعان اڭگىمەلەرى جيناق­تال­سا, ونىنشى تومنىڭ ەرەكشەلىگى سول, ون­دا جامپوز قالامگەردىڭ ورىس تىلىندە جازعان شىعارمالارىمەن تانىسامىز. بۇل دا بايانعالي تالانتىنىڭ وزگەشە ءبىر قىرىن تانىتسا كەرەك. «تۋعان جەر – تۇنعان اڭىزىم» تاقىرى­بىمەن توپتالعان ون ءبىرىنشى تومنان ادەبي ماقالالارىن, ەستەلىكتەرى مەن لەبىزدەردى وقيمىز. سونداي-اق, بالا كۇنىندە تۋعان جەرىندە, ەل اۋزىنان ەستىگەن اڭىز اڭگىمەلەرى, كوز كورگەن ەسكىنىڭ ادامدارى تۋرالى, ءوت­كەن زامان مەن بۇگىنگى ءومىردىڭ قيلى-قيلى وقيعالارى جايلى قىزىقتى, تارتىمدى جازبالارى جيناقتالىپتى. ال سوڭعى ون ەكىنشى تومنان سان قىر­لى دارىن يەسىنىڭ ورىس ءتىلدى باسىلىمدارعا بەرگەن سۇحباتتارىن, اقىننىڭ شىعارما­شى­لىعى تۋرالى قازاق جانە ورىس ءتىلىن­دەگى ماقالالاردى, زەرتتەۋلەر مەن لەبىزدەردى, قىزىقتى دەرەكتەردى كورىپ كوزايىم بولامىز. قورعانبەك امانجول, «ەگەمەن قازاقستان»