مىڭجاسار ماڭعىتاەۆ

قازاق مادەنيەتى اۋىر قازاعا ۇشىرادى. بەلگىلى كومپوزيتور, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, پروفەسسور, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلى­عى­نىڭ لاۋرەاتى مىڭجاسار ماڭعىتاەۆ دۇنيە سالدى. مىڭجاسار ماڭعىتاەۆ 1937 جىلى 23 جەل­توق­ساندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ءشاۋىلدىر (وتى­رار) اۋدانىنىڭ ماياقۇم اۋىلىندا تۋعان. 1965 جىلى قۇرمانعازى اتىنداعى الماتى مەملەكەتتىك كونسەرۆاتورياسىن ق.قوجامياروۆتىڭ كلاسى بوي­ىنشا ءبىتىردى. وسى جىلى ەڭبەك جولىن قازاق سسر مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ ونەر باسقارماسىندا اعا ينسپەكتور بولىپ باستادى. 1967-1969 جىلدارى قا­زاقستان كومپوزيتورلار وداعىنىڭ جاۋاپتى حات­شى­سى, 1969-1976 جىلدارى «جازۋشى» باسپاسى ونەر جانە مۋزىكا رەداكتسياسىنىڭ باس رەداكتورى قىز­مەتتەرىن ىستەدى. كومپوزيتور م.ماڭعىتاەۆ بۇدان كەيىن بىرقاتار جىلدار شىعارماشىلىق جۇمىستا بولدى. ال 1988-1991 جىلدار ارالىعىندا الماتى وبلىستىق مۋزى­كا قوعامىنا توراعالىق ەتتى. 1991-1993 جىلدارى قازاقستان كومپوزيتورلار وداعى توراعاسىنىڭ باس كەڭەسشىسى, ال 1997 جىلى رەسپۋبليكالىق دارەجەدە زەينەتكەرلىككە شىققانعا دەيىن ەكىنشى حاتشى مىندەتتەرىن اتقاردى. شىعارماشىلىعىنا ۇلتتىق سازدىڭ بوياۋىن ءتيىمدى پايدالانا بىلگەن مىڭجاسار ماڭعىتاەۆ سول ۇردىسپەن “وتىرار” وپەراسىن, “قوزى مەن بايان” بالەتىن, “ارمان”, “قۇلاگەر” سيمفونيالىق پوەما­لا­رىن, “شەكسىز ماحاببات” وراتورياسىن, “اقساق قۇ­لان”, “قاراتاۋ اۋەندەرى” اتتى حورعا ارنالعان پوە­مالارىن, ۇلى ابايدىڭ ولەڭدەرى بويىنشا بىرنەشە اۋەن جازدى. ونىڭ ءۇش جۇزدەن استام اندەرى, ۆو­كالدىق-حور, اسپاپتىق, سيمفونيالىق وراتوريا-كان­تاتالارى, وركەسترلىك پوەما-سيۋيتالارى, كينو­فيلم­دەر مەن سپەكتاكلدەرگە جازعان مۋزىكالارى زامان تىنىسىن, ءومىر كەلبەتىن, دۇنيە سۇلۋلىعىن جىرعا قوستى. م.ماڭعىتاەۆ حالقىنىڭ ءان ونەرىنە سىڭىرگەن وسىنداي ەڭبەكتەرى ءۇشىن 1998 جىلى قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى اتاعىن الىپ, 2006 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاندى. ابزال ازامات, بەلگىلى كومپوزيتور مىڭجاسار ماڭعىتاەۆتىڭ جارقىن بەينەسى ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدە ءاردايىم ساقتالادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت مينيسترلىگى.   جانى سۇلۋ سۋرەتكەر ەدى اجال دەگەن اۋىر ءسوز ەكەن. مىڭجاسار ماڭعىتاەۆ ومىردەن ءوتتى دەگەندى ەستىگەندە ەسەڭگىرەپ قالعانىم راس. ءبىزدىڭ زامانداس كومپوزيتورلاردىڭ ىشىندە مىڭ­جا­­ساردىڭ ازاماتتىق بولمىسى دا, كومپوزيتورلىق تالانتى دا ءبىر سيرەك كەزدەسەتىن جارقىن تۇل­عا ەدى. ءبىز ءشامشى قالداياقوۆ ەكەۋ­مىزدىڭ اندەرىمىز 1958 جىل­دىڭ العاشقى ايلارىندا ەفيرگە شىقتى. سول تۇستا كومپو­زي­تور­لىق فاكۋلتەتتە وقىپ جۇرگەن مىڭجاساردىڭ ەشكىمگە ۇقساماي­تىن ليريكالىق ءان-رومانستارى گازەت-جۋرنالداردا كورىنىپ, راديودا ايتىلا باستادى. سول اندەر­دىڭ ىشىندە قازاقستان تۋرالى ءۇل­كەن پاتريوتتىق سەزىممەن جازىل­عان «ىزدەدىم سەنى» ء(سوزى ن.ءشا­كەنوۆتىكى) دەگەن ءانى كەڭ تاراپ, جۇرتتى بىردەن باۋراپ الدى. ال كاپەللاعا ارناپ جازعان «اقساق قۇلان» حور پوەماسى, سيمفونيا­لىق شىعارمالارى, وزگە دە ءدۇ­نيە­لەرى ونى جان-جاقتى تانىت­قان, كوركەمدىگى بيىك تۋىندىلار بولدى. ول قانداي شىعارما جازسا دا ۇلتتىق كولوريتى تۇنعان تۋىن­دى­لار رەتىندە كومپوزيتورلار مەن ديريجەرلەر, مۋزىكا ماماندارى اراسىندا ءاردايىم جوعارى باعا­لانىپ ءجۇردى. ول ءوز الدىنداعى ۇلى ۇستازدارى ا.جۇبانوۆ, ە.برۋ­سيلوۆسكي, ل.حاميدي, م.تولە­­باەۆ, ب.بايقاداموۆ, ق.مۋسين سي­ياقتى مۋزىكانىڭ ءىرى جانرلا­رىن­دا جازاتىن اتاقتى كومپوزيتورلار مىڭجاسار ماڭعىتاەۆتىڭ ءار جانرداعى شىعارمالارىن قىزى­عىپ تىڭدايتىن ەدى. بۇل ونىڭ سۋرەتكەر رەتىندە وزگەشە جارا­تىل­عان بولمىسىن دايەكتەيتىن. ال ادامگەرشىلىك پاراساتى, ادالدى­عى, ومىردەگى تازالىعى مىڭجا­سار­دى ءوز ارىپتەستەرى ورتاسىندا سۇيكىمدى ەتتى, بەدەلدى ەتتى. مەن ءان جانرىندا مىڭجاسار ماڭعىتاەۆتىڭ ءان-رومانستارىن   جاقسى كورەمىن. ونىڭ اشىق جا­ر­قىن باريتون داۋسى بولدى. ول ءوزىنىڭ وزەگىن جارىپ شىققان ءان-رومانستارىن ورىنداعاندا ءانشى­لەردىڭ ءوزىن راحاتقا بولەيتىن. مەن قازاق راديوسىنىڭ مۋزىكا رەداكتسياسىن باسقارعان جىلدا­رىم­دا قادىرلى ارىپتەسىممەن باي­لانىستا بولدىم. 1984 جىلعا دەيىن ەفيرگە شىعاتىن اندەرىن جاز­دىرۋعا جەتەكشىلىك ەتتىم. ول ونەردە وزەۋرەگەن جوق. اتاق­قۇمار ەمەس ەدى. ناعىز مۋ­زىكامەن تىنىستايتىن جانى سۇ­لۋ سۋرەتكەر ەدى. ونىڭ قازاق مۋ­زى­كا تاريحىندا الاتىن ورنى ەرەك­شە دەپ بىلەمىن. امال نە, جازمىشتىڭ ءىسى وسى­لاي بولىپ تۇر. ءسابي كەيپىندەگى مىڭ­جاسار دوسىم, قوش, قوش, قوش! يليا جاقانوۆ, كومپوزيتور, جازۋشى.   قازاعىن سۇيگەن ازامات مىڭجاسار ماڭعىتاەۆ قازاق مۋزىكاسىنداعى ءىرى تۇلعا ەكەنىن دالەلدەپ جاتۋدىڭ ءوزى باسى ارتىق نارسە. ول ءىرى فورماداعى سيمفونيادان باستاپ كۇندەلىكتى راديوقابىلداعىش, تەلەديداردان اندەتىپ جاتاتىن كە­رەمەت اندەرىمەن دە تانىمال بولعان كىسى. كلاس­سي­كا­لىق وپەرا دا جازدى. «وتىرار» دەگەن وپەراسىنىڭ پرەمەراسىن كورە الماي كەتىپ بارادى, وكىنىشتىسى سول عانا. ال بىلاي العاندا, ول كىسى قالام تارت­پاعان مۋزىكانىڭ ءتۇرى جوق. پەسادان باستاپ, ءان, وپەرا, سيمفونيالىق شىعارمالار جازدى. مىسالى, اقان سەرى تۋرالى «قۇلاگەر» پوەماسىن تىڭداپ وتىرساڭىز, كىسىنىڭ جۇرەگىن ەلجىرەتەدى. اقان سەرىنىڭ بۇكىل ءومى­رىن, قوعامداعى ورنىن, ادالدىق, ادىلدىك جولىن­دا­عى كۇرەسىن مۋزىكا تىلىمەن عاجاپ جەتكىزە بىلەدى. مىڭ­قاڭ ءوزى قازاقى پسيحولوگياداعى, قازاق تۇرمى­سىن, مادەنيەتىن وتە جاقسى بىلەتىن كومپوزيتور ەدى. ءتىلى جاتىق, ءدىنى بەرىك, ءدىلى زەرەك. ءوز ۇلتىنىڭ ونەرىن, ءما­دەنيەتىن, رۋحانياتىن جۇرەگىمەن, جانى­مەن تۇسىنگەن جان. وسى قاسيەتتەرىنىڭ ناتيجەسىندە ول شىعارعان ساز اۋەندەردىڭ بارلىعى جۇرتشىلىقتىڭ كوكەيىنە با­رىپ قوناقتاي قالاتىن. ماسەلەن, «قا­را­گوز», «ىزدەدىم سەنى», «اق مارجان» سياقتى اندەرى اۋىزدان-اۋىزعا اي­تىلىپ ءجۇر. قاي جەردە جيىن-توي, ەل-جۇرت جينال­عان جەردە ونىڭ اندەرىن جاس بولسىن, ەگدەسى بولسىن جابىلىپ ايتىپ جاتادى. بۇل نەنى كورسەتەدى؟ بۇل كومپوزيتوردىڭ حالىقشىلدىعىن, ۇلت­جاندىلىعىن, ءوز حالقىنىڭ مادەنيەتىن تەرەڭ مەڭگەرگەندىگىن كور­سە­تەدى. سوندىقتان وعان بەرىلگەن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى دەگەن اتاق­­تار تەگىن بولماسا كەرەك. ول شىن مانىندە حال­قىنىڭ ماحابباتىنا, سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەنگەن ونەر يەسى. سۇيكىمدى, سونشالىقتى اق جار­قىن, جازىق ماڭداي, اق جارما, اڭقىلداعان اق كويلەك جاعالى اعا­مىز ەدى. بىراق سول اڭقىلداعان مىنەزىنە ساي ار­تىندا سامالداي ەسكەن اندەرى, مۋزىكالىق شىعار­ما­لارى قالدى. ويلايمىن, سول مۇرالارىن مەدەت تۇ­تۋ­دان باسقا پەندە بىتكەندە شارا جوق. جاتقان جەرى كەڭ, نۇرى پەيىشتە شالقىسىن. اشىربەك سىعاي, ونەرتانۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى.   زامانداسىم, سىرلاسىم-اي... كەشە عانا اڭقىلداپ, ارامىزدا جۇرگەن, ونەر­دەگى ۇزەڭگىلەس جانداردى قاپىدا اجالعا قيمايدى ەكەنسىڭ. كۇتپەگەن قازا بولدى. مىڭ­جاسار ارامىزدا ءالى مىڭ جاساپ جۇرە بەرەتىندەي كورىنەتىن. قۇرداس بولماساق تا, زامانداس ەدىك. ەندى مىنە, ماڭعىتاەۆتاي مايتالماننان دا كوز جازىپ قالدىق. وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن, «قازاقستان» تەلە­­ارناسىنداعى نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆتىڭ شى­عار­ماشىلىعىنا ارنالعان «كەش جارىق» باع­دار­لاماسىندا قاتار وتىرىپ, حال سۇراسىپ, قاۋ­قىل­داسىپ قالىپ ەدىك. سوڭعى رەت كورىسكەنىمىز ەكەن. ول ساز الەمىنە ءوزىنىڭ قولتاڭباسىن قالدى­رىپ كەتتى. بىرقاتار اندەرىن شىرقادىم. ءنۇسىپ­جانوۆ ەكەۋمىز كەيبىر اندەرىن دۋەتپەن   ورىن­دا­عان  كەزدەرىمىز بولدى. ونى انسۇيەر قاۋىم ۇمىت­پاعان دا بولار؟! «الماتىنىڭ اق ءتۇنى» اتتى ءانىن قازاق راديوسىنىڭ «التىن قورىنا» جازدىرعانىمىز ەسىمدە ساقتالىپ قالىپتى. ماڭعىتاەۆ بەدەلدى, بەلگىلى, شوقتىعى بيىك كومپوزيتورلار ساناتىنان ورىن الاتىن. ول ءجاي عانا اندەر تۋعىزىپ قويعان جوق, كۇردەلى مۋ­زى­كالىق شىعارمالار جازدى. رومانستارىن ايتپا­عاننىڭ وزىندە, سيمفونيالىق شىعارمالارى, حور­دىڭ ورىنداۋىنا ارنالعان تۋىندىلارى ون­ىڭ شابىتتى سازگەر ەكەنىن مويىنداتتى. كەيبىر كور­­كەم فيلمدەردىڭ دە مۋزىكاسى ماڭعى­تا­ەۆ­تىكى ەكەن­دىگىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلە بەرمەيدى. وپەرا سال­ا­سىندا دا كومپوزيتورلىق قارىمىن كورسەتە الدى. مەنىڭ ەسىمدە مىڭجاسار جانى جايساڭ ازامات رەتىندە قالادى. كەڭ جىگىت بولاتىن. ءبىر-ءبى­رىمىزدىڭ شىعارماشىلىعىمىزدى سىيلايتىن ەدىك. ونەردە ءوز ورنى بار مىڭجاسارداي جاننىڭ جوقتىعى ءبىلىنىپ تۇرار. وكىنە وتىرىپ, قازاقتىڭ بەلگىلى كومپوزيتورىنىڭ ارۋاعىنا باس ءيىپ, جاتقان جەرىڭ جايلى, توپىراعىڭ تورقا بولعاي دەپ كوڭىل ايتۋعا تۋرا كەلىپ تۇر. ەسكەندىر حاسانعاليەۆ,  قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, كومپوزيتور.   اندەرىن بۇكىل ەل-جۇرت ورىندايتىن مىڭجاسار ماڭعىتاەۆ – ءبىز­­دىڭ بالا كەزىمىزدەن ەل اۋزىنا ىلىككەن, اندەرىن بۇكىل ەل-جۇرت بولىپ ءسۇيىپ ورىندايتىن كاسى­بي دەڭگەيى وتە جوعارى كومپوزيتور ەدى. ونىڭ اندەرىن روزا باع­لانوۆا, بيبىگۇل تولەگەنوۆا, ەرمەك سەركەباەۆ سياقتى تانىمال انشىلەرىمىز ورىنداپ, ساحناعا شى­­­­عارعان. سونىمەن قاتار كلاس­سي­كالىق دۇنيەلەرگە دە بارىپ, كوپتەگەن سيمفونيا, وپەرالار ءدۇ­نيەگە اكەلدى. ول ەڭبەكتەرى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا تالاي رەت قويىلىپ, ەلدىڭ قۇرمەتىنە بولەن­دى, حالىقتىڭ رۋحاني قاجەتىن وتە­دى. مىڭكەڭ ومىرگە وتە قۇشتار, سونداي ءبىر ەلگەزەك, وتە سەرگەك جان بولاتىن. بۇكىل ەل مەن جۇرت­تىڭ العىسىنا بولەنگەن قادىرلى ازامات ەدى. ءوزى دە ۇلكەندى ۇلكەن­دەي, كىشىنى كىشىدەي قۇرمەتپەن كۇ­تەتىن, قۇرمەتتەيتىن. ول – قا­زاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى. تالاي بەدەلدى جيىنداردا ءوزىنىڭ تۇل­عالىق كەلبەتىن كورسەتە وتى­رىپ, ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ, ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدىڭ ناعىز جانا­شى­­رى بولا ءبىلدى. مىڭقا, جات­قان جەرىڭ جايلى, توپىراعىڭ تورقا بولسىن. تەمىرحان مەدەتبەك, اقىن, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى.