تۇلعالار تۋرالى تولعامدار

ولەڭدەردى عانا ەمەس, ماقالالار مەن ەس­تە­لىك-ەسسەلەردى دە اقىندار جازسا عوي, شىركىن!.. بەلگىلى اقىن ءارى جۋرناليست ۇلىقبەك ەس­­داۋلەتتىڭ «استانا پوليگرافيا» باسپاسىنان جارىق كورگەن «ءابىلحايات» دەپ اتالاتىن ەسسە­­­لەر, ەستەلىكتەر, جولجازبالار مەن ەركىن بايانداۋلار كىتابىن (تۋىندىنىڭ جانرلىق سي­پاتىنا اۆتوردىڭ ءوزى وسىنداي ايدار تاق­قان ەكەن) وقىعاندا وسى ويعا بەكي تۇسەسىڭ. كىتاپتىڭ «زەردە», «تانىم», «پايىم» دەپ اتالاتىن ءۇش بولىمنەن تۇراتىن ءورىم اتاۋ­لارىنىڭ ءوزى-اق وقىرماندى قىزىقتى الەمگە جەتەلەي تۇسكەندەي بولادى ءارى جي­ناق­پەن تانىسقان كەزدە ول ءۇمىتىڭ تولىق اقتا­لادى. سەبەبى, اقيىق اقىنىمىزدىڭ ءوزى وسى كەزگە دەيىن ۇدايى حالقىمىزدىڭ تالانتتى تۇلعالارىنىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ, شىعارما­شى­لىق قىزمەتپەن جەمىستى اينالىسىپ كەلەدى. ال نازىك سەزىم يەسىنىڭ, سىرشىل سۋرەت­كەردىڭ ۇنەمى تارپاڭ تۇلپارلار ىسپەتتى تا­لانت­تى تۇلعالار ورتاسىندا ءجۇرۋى دە, باي­ىپ­تاي قاراساق, ۇلتىمىز ءۇشىن ۇلكەن ولجا ەكەن. وعان وسى كىتاپ كۋا. ويتكەنى, اۆتور سونداي تۇلعالارمەن بىرگە جۇرگەن كەزدەگى كورگەن-تۇيگەندەرىن جادىندا ۇستاپ, ەندى مىنە, ۋا­قىت وتە كەلە, سولاردىڭ ءبارىن جۇرەك سۇزگى­سى­نەن وتكىزىپ, مولدىرەتىپ قاعازعا تۇسىرە بىلگەن. سول ارقىلى بۇگىندە ءبىز سول دارا دارىن يەلەرىنىڭ وزدەرىنەن دە, وزگەشە قى­لىق­تارىنان دا حاباردار بولىپ, بۇگىندە و دۇنيەلىك بولىپ كەتكەن قايسىبىرەۋلەرىن تا­عى ءبىر ەلجىرەي ەسكە الامىز. ءتىپتى, وسى جازبالار ارقىلى ءبىز ولار­دى قازىر دە ءبىر ءسات ءوز ورتامىزدا ءجۇر­گەندەي سەزىنەمىز دەسەك تە بولادى. ەستەلىك سيپاتتى مۇنداي جازبالار بىزگە, ارينە, وسىنىسىمەن دە قىمبات. ۇلىقبەك ەسداۋلەت – وتە ءبىلىمدار اقىن. سوندىقتان ونىڭ ءوز وقىعاندارىن زەردەلەپ, وسى ورايداعى ءوز پايىمداۋلارىن وقىرمان­دار­مەن بولىسكەنى ريزاشىلىق سەزىمىنە ءبو­لەيدى. بۇل كىتاپ تالايلاردىڭ كوڭىل كوكجيە­گىن كەڭەيتىپ, تالانت تابيعاتىن تولىعىراق تا­نىپ بىلۋگە سەبىن تيگىزىپ قانا قويماي, تا­لاپتى جاستارىمىز ءۇشىن شىعارماشىلىق بۇ­لاعىنىڭ باستاۋى بولۋى دا ىقتيمال. ءما­سەلەن, كىتاپتىڭ «تانىم» مەن «پايىم» دەپ اتالاتىن بولىمدەرىندەگى «گومەر سوقىر بول­ماعان!», «ەزوپ تۋرالى ەزۋتارتار», «ءلايلى قانداي بولعان؟», «دانتەنىڭ داستانىنىڭ اتى قانداي؟», «بەتحوۆەن نەدەن ولگەن؟», «اتىم­تاي چەحوۆ», «سابەڭنىڭ ماۋزەرى», «پەر­عاۋ­ىندار... پيراميدالار... پاپيرۋستار... ەلىندە», «رۋمىنيا قىپشاقتارى», «سۋرەتشى پاۆەل كۋزنەتسوۆتىڭ «قازاق سيۋيتاسى» (ارينە, ءبىز ءبىرسىپىراسىن عانا سانامالاپ وتىرمىز) دەگەن تاقىرىپتارىنىڭ وزدەرى-اق جاڭا دەرەكتەرگە جانى سەرگەك جانداردىڭ ەشقاي­سى­سىن دا ەنجار قالدىرماس دەيمىز. ال «وتكەن شاقسىز ءومىر نەمەسە ىستىقكول دراماسى» قۇجاتتى حيكاياتى مەن «قازاقستان كەلەشەككە كرەست ارقالاپ بارا ما؟» دەگەن ماقالاسىن – اقىن عانا ەمەس, تاماشا جۋرناليست, ەل تاع­دىرىنا, ۇلتىمىزدىڭ كەلەشەگىنە ەنجار قا­راي المايتىن ۇلىقبەكتىڭ ىزدەنىمپاز­دى­عى­نىڭ ءساتتى تابىسى جانە ويشىلدىق ورەسىنىڭ تاعى ءبىر بەلەستى بيىگى دەپ ايتار ەدىك. سونداي-اق وقىرماننىڭ كىتاپتىڭ «زەردە» دەپ اتالاتىن ءبىرىنشى بولىمىندەگى ەسسە­لەر مەن ەستەلىكتەردەن دە كوپ عيبرات الا­رىنا كۇمانىمىز جوق. ارينە, بۇگىنگى قازاق ادەبيەتى ەسسەلەر مەن ەستەلىكتەرگە كەندە ەمەس. سولاردىڭ ءىشىن­دە ەسىمدەرى قازاق قاۋىمىنا كەڭىنەن تانىمال تۇلعالاردىڭ ازاماتتىق قىرلارىن ءدال اشىپ, ونى زامان سيپاتىمەن سالعاستىرا وتىرىپ ءسوز ەتەتىن, كەلەشەك ۇرپاقتارعا قۇن­دى مۇرا بولىپ قالاتىن دۇنيەلەر دە بار­شى­لىق. ۇلىقبەك ەسداۋلەتتىڭ مولتەك سىر­لار­دان تۇراتىن جاڭا كىتابى دا وسى قاتاردى وزىندىك ايشىعىمەن تولىقتىراتىن تولىمدى تۋىندى بولىپ شىققان. ادامنىڭ تاعدىرى ءاردايىم-اق ادامدى قىزىقتىرىپ تۇرادى. تىرشىلىك وسىلايشا جالعاسا بەرسە, حالقىمىزدىڭ كەلەشەك ۇرپاق وكىلدەرى ءبىر كەزدە: «شىركىن-اي, وتكەن حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسى مەن ءححى عاسىر­دىڭ باسىندا ءومىر سۇرگەن ادامدار قانداي بولدى ەكەن؟ سولاردىڭ ىشىندە وسى ءبىزدىڭ قا­زاقتار قانداي بولدى ەكەن؟ ولاردىڭ مىنەز-قۇلقى مەن ۇلتتىق بولمىسى قانداي بولدى ەكەن؟» دەگەن سۇراقتاردى وزدەرىنە قويىپ, سولاردىڭ جاۋابىن ىزدەگەندەي بولسا, شىن­دى­عىنا كەلگەندە, ولارعا جاۋاپتى تەك كور­كەم رومانداردان عانا ەمەس, ەڭ الدىمەن وس­ىنداي شەبەرلىكپەن جازىلعان ەسسە-ەستە­لىك­تەردەن دە تابا الاتىنىنا كۇمانىمىز بولماسا كەرەك. ۇلى دەگەن اتاۋعا يە ورىس ادەبيەتىنىڭ «التىن عاسىرى» ءحىح عاسىر ەكەنى راس بولسا, قازاق ادەبيەتىنىڭ سول «التىن عاسىرى», قازىر جۇرت ءجيى اۋىزعا الىپ جۇرگەنىندەي, راسىندا دا حح عاسىر بولىپ قالۋى دا عاجاپ ەمەس. ويتكەنى, جازبا ادەبيەتىمىز نەگىزىنەن وسى عاسىردا وركەن جايعانىنا قاراماستان, ءبىر عانا عاسىردا وسىنشاما ادەبيەت الىپتا­رى­نىڭ قاتار ءومىر ءسۇرىپ, قيلى-قيلى تاعدىر كەشىپ, اتتىڭ جالى, تۇيەنىڭ قومىندا جۇرسە دە, جانتالاسا ەڭبەك ەتىپ, بولاشاققا وسىن­شا­ما مول ءارى قۇندى مۇرا قالدىرىپ ۇلگەر­گەنى جانە سول ارقىلى ۇلتتىق رۋحىمىزدى وزگەشە بيىككە كوتەرىپ كەتكەنى ەستى كىسىنى ويلاندىرماۋى دا, تاڭداندىرماۋى دا ءمۇم­كىن ەمەستەي سياقتى كورىنەدى. سوندىقتان دا ۇلىقبەك ەسداۋلەتتىڭ وزىمەن زامانداس, سىر­لاس, ارالاس-قۇرالاس, دوس-جاران بولعان سونداي تۇلعالاردىڭ بىرقاتارى تۋرالى جاز­بالارى, ءسوز جوق, قىزىقتى وقىلاتىن, كوپ اقپارات بەرەتىن تانىمدى دا تاعىلىمدى دۇنيەلەر بولىپ شىققان. كىتاپقا ەنگەن ەسسەلەر ۇلىقبەكتىڭ ءوزىنىڭ ليريكاسى سياقتى, كولەمى جاعىنان شاعىن, ويعا باي ءارى مەيلىنشە تارتىمدى. تاقىرىپ­تا­رى تاۋىپ قويىلىپ, شەشەن تىلمەن توگىل­دىرە جازىلعان, ارقايسىسى جەكە ءبىر نوۆەل­لانىڭ جۇگىن كوتەرىپ تۇرعان بۇل ەستەلىكتەر حالقىمىزدىڭ تالاي-تالاي تاۋ تۇلعالى تالانت يەلەرىنىڭ كەلبەتىن كوز الدىمىزعا اكەلە قويادى. ءارى بۇل تىزىمدە كىمدەر جوق دەسەڭىز­شى؟ ماقسۇتبەك مايشەكين, عافۋ قايىر­بە­كوۆ, سىر­باي ماۋلەنوۆ, وسپانحان اۋباكى­روۆ, كەڭ­شىلىك مىرزابەكوۆ, ءشومىشباي سا­ري­ەۆ, جا­راس­قان ابدىراشەۆ, توقاش بەردياروۆ, مۇقا­عا­لي ماقاتاەۆ, قادىر مىرزاليەۆ, ءداۋىتالى ستام­بەكوۆ, اسقار سۇلەيمەنوۆ, رامازان توق­تاروۆ, يمانعالي تاسماعامبەتوۆ... بولىپ كەتە بەرەدى. ءارى وسىلار تۋرالى ءاڭ­گىمەلەۋ بارى­سىندا جول-جونەكەي وزگە دە قان­شاما تانىمال ازاماتتاردىڭ ەسىمدەرى اۋ­ىزعا الىنىپ, دارا مىنەزدەرى مەن پەندەشىلىك قىلىقتارى بوي كور­سەتىپ جاتادى دەسەڭىزشى! ەڭ باستىسى, وسى كىتاپتا تەك جەكەلەگەن دا­رىندى تۇلعالارعا عانا ەمەس-اۋ, تۇتاس ۇلتى­مىزعا ءتان قازاقى مىنەزدەر: جان جومارت­تى­عى, شەشەندىك, ءازىل­قوي­لىق, زامانداستار مەن قۇرداستاردىڭ ءبىر-بىرلەرىنە بازىنا ايتىپ, ەركەلەي بىلەتىندىگى, سونى ەكىنشى بىرەۋلەرىنىڭ تۇسىنە دە, كوتەرە دە بىلەتىندىگى سياقتى تاماشا قاسيەتتەر ناقتى مىسالدارمەن ورنەك­تەلىپ, ۇمىتىلماس اسەر قالدىرادى. كىم ءبىلسىن, جوعارىدا اتى اتالعان قالام­گەر اعالارىمىزعا ءتان ىزگى قاسيەتتەردىڭ كوبى سول وتكەن عاسىردا ءومىر سۇرگەن جانداردىڭ وزدەرىمەن بىرگە قالىپ تا قويار ما ەكەن, بالكىم. «بۇگىنگى جاستار ءبىر-بىرىمەن سول اعا­لا­رىنداي ەتەنە ارالاسىپ, ەركەلەي سىيلاسا الار ما ەكەن؟», «قازىرگى قۇرداستار مەن زامانداستار ءبىر-بىرىمەن سولارداي ازىلدەسىپ, ەركەلىكتەرى مەن بازىناسىن تاپ سولارداي كو­تەرە الار ما ەكەن؟» دەپ تە ويلايسىڭ كەيدە. بۇل كىتاپتا وسى ورايدا جانىڭدى ەلجىرەتەتىن دەرەكتەر, شىعارماشىلىق يەلەرىنىڭ دارىندىلىعىن, شەشەندىگى مەن تاپقىر­لى­عىن, سونىمەن بىرگە وزدەرىنە عانا ءتان پەندەشىلىك دارا قىلىقتارىن كورسەتەتىن قىزىقتى مىسالدار كوپ-اق. وسى كىتاپتى وقۋ ارقىلى ءبىز ۇلكەن شىعارماشىلىق يەلەرىنىڭ كوبىنىڭ «باستارى قالىپتى نوقتاعا سيا بەرمەيتىن» كەسەك تە كۇردەلى مىنەز يەلەرى ەكەنىنە كوز جەتكىزەمىز. ومىردە دارا مىنەزسىز دارا شى­عار­ماشىلىقتىڭ دا جوق ەكەندىگىن پايىم­دا­عانداي بولامىز. تومەندە وسىعان بىرەر مىسال كەلتىرە كەتپەسەك, بالكىم, بۇل ماقالانى جازۋدىڭ ءمانى دە بولماستاي كورىندى بىزگە. ونىڭ ۇستىنە, ءبىر مىڭ دانا كىتاپ كىمگە جەتەدى؟ وقىرمان ەڭ بولماسا, گازەت ارقىلى «ءدامىن تاتسىن». ماسەلەن, سول كەزدە ارقالىقتا تۇراتىن بەلگىلى اقىن قونىسباي ابىلەۆكە كسرو جازۋشىلار وداعىنا مۇشەلىككە ءوتۋ ءۇشىن كەپىلدەمەنى داڭقى دۇرىلدەپ تۇرعان ساتيريك وسپانحان اۋباكىروۆتىڭ ءوزى بەرمەك بولادى. سويتسە, وساعاڭ مارقۇمنىڭ قولتاڭباسى جۇرت­تىكىنەن وزگەشەلەۋ ەكەن: «و»-سى قاعاز­دىڭ جارتى بەتىن الىپ, اياعى شيمايلانىپ بىتەتىن كورىنەدى. دوسىنا كەپىلدەمە الۋ ءۇشىن ارادا جۇرگەن كىتاپ اۆتورى اڭگىمەسىن ودان ءارى بىلاي وربىتەدى: «وقشىرايعان «و-عا» وسقىرىنا قاراپ قالدىم. وباداي بولعان «و» ءارپى كوزىمە ەرسى كورىنىپ-اق تۇردى. – وساعا, مىناۋ شيمايىڭىز نە؟ – دەدىم مەن. – ەرەپەيسىز ۇلكەن عوي. – ءوزىمنىڭ قولىم وسىنداي, – دەگەن وساعاڭ جايباراقات. – كىشىرەيتىپ قويىپ بەرمەيسىز بە, بۇل ماسكەۋگە دەيىن باراتىن قاعاز عوي. بىرەۋ-مىرەۋ قول ەمەس, قۇر شيماي ەكەن دەپ سەنبەي جۇرسە قايتەمىز؟ – دەيمىن شىرىلداپ. – قانشا قويسام دا قولىم وسىنداي! باسقاشا قويا المايمىن. وداقتاعى ەل بىلەدى. وسى قولىمدى قويىپ تالاي كىتاپ جازعان­مىن, وسى قولىمدى قويىپ, تالاي قالاماقى العانمىن. ەگەر بۇل وسپانحاننىڭ قولى ەمەس دەپ سەنبەيتىن بىرەۋ تابىلسا, مەنىڭ مىنا مۇشەلىك بيلەتىمدى قوسا اپارىپ كورسەتىڭدەر. بۇدان بىلاي وسى بيلەتتىڭ ماعان كەرەگى دە شامالى. ءما, قوسا اپارىپ وتكىز, – دەپ «سويۋز پيساتەلەي سسسر» دەگەن التىن جازۋلى الاقانداي قىزىل كۋالىگىن كەپىلدەمەمەن بىرگە ماعان ۇستاتا سالعانى... «المايمىن», – دەپ شىر-پىر بولىپ, جەڭگەيگە قالدىرىپ, قاشىپ شىققانداي بولعام… «ەندى ماعان كەرەگى شامالى», – دەپ ەدى جارىقتىق... ءبىر ايدان كەيىن باقيلىق بولدى. ءدامى تاۋسىلعانىن سەزىپ جۇرگەن ەكەن-اۋ دەپ ويلادىم («كەپىلدەمە», 27-28 بب.). ۇلتتىق ادەبيەتىمىزدە تەڭدەسى جوق ساتيريك بولعان, شىعارمالارى سياقتى, ءوزىنىڭ دە تۇلا بويى كۇلكىدەن عانا جاراتىلعان وساعاڭ مارقۇمنىڭ بۇل قىلىعىنا قالاي كۇلمەيسىڭ, قالاي ساعىنا ەلجىرەمەيسىڭ؟ ايتپەسە, كىتاپتىڭ اقىن توقاش بەردياروۆ تۋرالى اڭگىمەلەنەتىن «تەنتەك توقاش» دەپ اتالاتىن ەسسەسىن الايىق. اقىن اعاسى جا­رىققا شىعۋىن كوپتەن كۇتىپ جۇرگەن كىتا­بىنىڭ سول جىلدىڭ جوسپارىنان تاعى دا ءتۇ­سىپ قالعانىن بىلگەندە, ونىڭ سەبەبىن باسى­لىم­نىڭ رەداكتورى بولعان ۇلىقبەك ىنىسىنەن دە كورەدى دە, اۋىر ءتىل تيگىزىپ الادى... مۇن­داي­دا نامىستى ءىنىسى قاراپ تۇرسىن با, جا­عا­سىنان الا تۇسەدى. ماسەلەنىڭ ءمان-جايىنا سون­دا عانا قانىققان توقاش اعاسى ءوزىنىڭ جاڭ­ساق كەتكەنىنە كوزى جەتكەن سوڭ, ىنىسىنەن تابان استىندا كەشىرىم سۇراپ, ونى «قا­لام­گەر» كافەسىنە ەرتىپ اپارىپ ايىبىن جۋادى... – توقا, – دەيدى ەندى ءبىر ساتتە اعاسىنا دەگەن اشۋى تارقاپ, جايباراقات اڭگىمەگە كىرىسكەن ءىنىسى, – تولەۋجان ىسمايىلوۆ, تولەگەن ايبەرگەنوۆتەر تۋرالى ايتىپ بەرىڭىزشى. جاس كەزدەرىندە قانداي ەدى؟ سولارمەن دە تالاي جۇرگەن شىعارسىز؟.. – ناعىز اقىندار ەدى عوي. جانىپ تۇرعان وت بولاتىن. تولەۋجان, تولەگەن, مۇقاعالي, قۇ­داش – ءبارى شەتىنەن مىقتى ەدى. ول ۇزاق ءاڭ­گىمە. سولاردىڭ ءبارىن اراققا ۇيرەتكەن مەن ەدىم. ءبارى ءولىپ قالدى. مەن ءتىرى ءجۇرمىن» (39 ب.). ال ەندى بايىپتاي قاراعان جانعا وسى شاپ-شاعىن ەستەلىكتە ءبارى دە بار. تەنتەك مىنەز دە, سونداي بولعانىنا قاراماي, اقيقات­تىڭ الدىندا تىك تۇرىپ, ءوز كىناسىن لەزدە موينىنا العان كىسىلىك تە, ءىنىنىڭ اعاعا دەگەن كىشىلىگى مەن كەشىرىمدىلىگى دە بار. تاعى ءبىر مىسال. ۇلىقبەك – ماسكەۋدەگى ادەبيەت ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتى. وتباسى بول­سا شيەتتەي بالالارىمەن الماتىدا. ول كەزدەگى جاستاردىڭ تۇرمىس جاعدايى دا بەلگىلى عوي, الىپ بارا جاتقان ارتىق-اۋىس اقشا كىمدە بولا قويسىن؟ ءسويتىپ جۇرگەندە, ءماس­كەۋدىڭ «ليتەراتۋرنايا ۋچەبا» جۋرنالىنا ۇل­ىقبەك­تىڭ ءبىر توپ ولەڭدەرى جاريالانىپ, سوعان 150 سوم قالاماقى قويىلعان بولىپ شىعادى. بۇل ول كەزدە بىلدەي ءبىر ينجەنەردىڭ ايلىق جا­لا­قىسى شامالاس قوماقتى اقشا. اۆتور سونى الۋعا بارسا, رەداكتسيا ونى قا­زاق­ستان جازۋ­شىلار وداعىنىڭ ادرەسىنە جونەل­تىپ جىبەرىپتى. الماتىعا كەلگەن سوڭ ىزدەستىرىپ كورسە, ونى جاراسقان ابدىراشەۆ اعاسى سەنىمحات ارقىلى پوشتادان الىپ, ءشومىشباي ساريەۆ دوسى ەكەۋى «ءىشىپ قويعان» بولىپ شىعادى. «قالاي؟» – دەپ سۇراماي ما مۇندايدا ءىنىسى؟ «– قالاي دەرىڭ بار ما, كادىمگىدەي... – كادىمگىدەي؟ سوندا... پوشتا ونى سەندەرگە قالاي بەرىپ ءجۇر؟ يزۆەششەنيە مەنىڭ اتىمدا عوي. – ءسوز بولعانىڭا. بالامىسىڭ دەگەن! سو­نى دا بىلمەي... كادىمگىدەي, سەنىڭ ءوز اتىڭنان سەنىمحات جازىپ, ءوز قولىڭدى قويىپ, جازۋ­شى­لار وداعىنىڭ ءمورىن سوقتىرىپ, پوشتاعا سول سەنىمحاتتى اپارىپ وتكىزىپ, اقشا الىپ, سوسىن ... كافەگە بارىپ, جاقسىلاپ تويلاپ, ءىشىپ قويدىق... باسقا بىرەۋ ەمەس, سەنىڭ ءوزىڭ­نىڭ دەنساۋلىعىڭ ءۇشىن... ءوزىڭنىڭ ولەڭدەرىڭ ءۇشىن... قۇلاعىڭ قاتتى شۋلاعان شىعار؟ – دەپ «جۇباتادى» اعاسى ءىنىسىن («يا, دجامبۋل دجاباەۆ, دوۆەريايۋ...» (150 ب.). سويتسە, ولار وسىنداي جولمەن شىم­كەنت­تەگى تۇرسىناي ورازباەۆاعا, ماڭعىستاۋداعى تەمىربەك مەدەتبەكوۆكە, ءتىپتى, و دۇنيەلىك بو­لىپ كەتكەنىنە عاسىردان اسقان جامبىل بابامىزعا الدەقالاي الىس جەرلەردەن كەلگەن قالاماقىلاردى سەنىمحات الۋ جولىمەن «تويلاپ قويعان» بولىپ شىعادى. بۇل كوپ ۇلتتار ءۇشىن جات (ماسەلەن, ەۋروپا جۇرتى مۇنداي ارەكەتىڭ ءۇشىن سوتقا سۇيرەۋى دە مۇمكىن), نەگىزىنەن ءبىزدىڭ قازاققا عانا ءتان قىلىقتار شىعار دەپ ويلايمىن. ادام مەن ادامنىڭ اراسىن قۋ دۇنيە مەن كۇنشىلدىك اشا باستاعان, ادام مەن ادامدى كوبىنە-كوپ تاعى دا سول قۋ دۇنيە مەن وسى جولداعى مۇددەلەستىك قانا جاقىنداستىرا باستاعان مىنا زاماندا سول اعالارعا ءتان جاقسى قاسيەتتەر ساقتالىپ قالار ما ەكەن؟ بۇل دا سۇراقتاردىڭ سۇراعى بولسا كەرەك. اقىن ءارى پۋبليتسيست ۇلىقبەك ەسداۋ­لەت­تىڭ تالانتتى تۇلعالار تۋرالى بۇل كىتابى وقىرمانعا وسى توڭىرەكتە وي سالۋىمەن دە قۇندى دەگىمىز كەلەدى. ءابدىمۇتال الىبەكوۆ, جۋرناليست.