«حابار» اگەنتتىگى قازاقتىڭ ءبىرتۋار ۇلدارى مەن قىزدارى, ۇلى تۇلعالارى تۋرالى تاريحي-تانىمدىق كارتينالار ءتۇسىرۋدى جالعاستىرۋدا. كورەرمەنگە باۋىرجان مومىش ۇلى, كۇلاش بايسەيىتوۆا, نۇرعيسا تىلەنديەۆ سىندى دارابوزدار جونىندە تۋىندىلارىن تارتۋ ەتكەن ارنا جاقىندا «قازاق ءۆالسىنىڭ كورولى» اتانعان ءشامشى قالداياقوۆ تۋرالى ءفيلمنىڭ تۇساۋىن كەسەدى. ءتورت بولىمنەن تۇراتىن دراما ۇلى سازگەردىڭ ءومىر جولى مەن شىعارماشىلىعىنان سىر شەرتەدى.
ونىڭ اندەرىن ەڭبەكتەگەن بالادان باستاپ, ەڭكەيگەن شالعا دەيىن جاقسى بىلەدى, تالاي ادام «ەسەيىپ كەتسەم دە, مەن ساعان ءسابيمىن. كوڭىلىڭدى كوكتەمدەي, كوزىڭنەن تانيمىن», دەپ اناسىنا دەگەن ماحابباتتى انگە قوسىپ جەتكىزسە, تالاي عاشىق «ءانىم سەن ەدىڭ كەشكە سالاتىن, سودان جاس جانىم باقىت تاباتىن», دەپ سۇيگەن جارعا ىڭكار سەزىمىن ءبىلدىردى. ال ءدۇيىم قازاق جۇرتى «مەنىڭ قازاقستانىم» ءانىمەن تاڭدى اتىرىپ, ەلىمىزدەگى بۇكىل ماڭىزدى شارالار ءدال وسى انمەن اشىلادى. ءيا, ءشامشىنى قازاق بەكەر «پاتشاعا» بالاماعان بولار. ونىڭ مۋزىكاسى ءالى كۇنگە دەيىن ميلليونداعان جۇرەكتى تەبىرەنتىپ ءجۇر, الداعى سان عاسىر ۇمىتىلماسى دا انىق. «اق بانتيك», «ارىس جاعاسىندا», «قايىقتا», «بارىنەن دە سەن سۇلۋ», «دۇنگەن قىزى» سىندى ليريكاعا تۇنعان تۋىندىلارى تىڭداۋشىنىڭ قۇلاق قۇرىشىن قاندىرىپ, بايتاق ولكەمىزدى اسەم اۋەنمەن كومكەرگەن.
وسى ورايدا «حابار» اگەنتتىگى قازاققا 300-گە جۋىق ءان سىيلاعان, كورنەكتى سازگەر, وسى زامانعى قازاق ەستراداسىنىڭ نەگىزىن سالۋشىلاردىڭ ءبىرى, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ءشامشى قالداياقوۆ تۋرالى تەلەحيكايا ۇسىنباق. كارتينانىڭ رەجيسسەرى كورەرمەنگە كۇلاش بايسەيىتوۆانىڭ ومىرىنە نەگىزدەلگەن «كۇلاش» تەلەحيكاياسى ارقىلى جاقسى تانىس جاسۇلان پوشانوۆ. سونىمەن قاتار, ج.پوشانوۆتىڭ «شلاگباۋم» ءفيلمىنىڭ رەجيسسەرى بولعانى دا قالىڭ جۇرتتىڭ ەسىندە بولار. ءدال سول تۋىندى ماروككودا وتكەن كينوفەستيۆالدە لاۋرەات اتانعان ەدى. رەجيسسەردىڭ ايتۋىنشا, «ءان اعا» حيكاياسىنىڭ سوڭعى ءتۇسىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. فيلمدە كورەرمەن قازاق ءۆالسىنىڭ كورولى, ۇلى كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆتىڭ ءومىر جولىن تاماشالايدى. «سونىمەن بىرگە, ءبىز حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, وسى ۋاقىتقا دەيىن ۇمىتىلماي كەلە جاتقان اندەردىڭ شىعۋ تاريحى تۋرالى ءسوز ەتەمىز. ماسەلەن, ونىڭ «انا تۋرالى جىر» ءانىنىڭ تاريحى تەرەڭدە جاتىر. شەشەسىنىڭ ناۋقاستانىپ جاتقانىن بىلمەگەن سازگەر اۋىلىنا, اناسى قايتقاننان سوڭ, جەتى كۇننەن كەيىن كەلەدى. سول, قايعىلى كۇندەرى اناسىنىڭ الدىندا ماڭگىلىك قارىزدار بالانىڭ ءانى دۇنيەگە كەلگەن. تۋىندىنىڭ اتاقتى بولعانى سونشالىق, قىرعىزدار, تاتارلار, باشقۇرلار ءوز اندەرى دەپ سانايدى», – دەدى جاسۇلان پوشانوۆ. «حيكايا شىنايى شىعۋ ءۇشىن ءتۇسىرۋ جۇمىستارىنىڭ ءبىراز بولىگى ءشامشىنىڭ تۋعان اۋىلىندا ءجۇردى. ونىڭ بالالىق جانە بوزبالا شاعىن وتىرارعا بارىپ تۇسىردىك, قالعان عۇمىرى الماتى قالاسىمەن بايلانىستى بولعاندىقتان, وسى شاھاردا جالعاسىن تاپتى», دەپ ويىن جالعادى رەجيسسەر.
فيلم ءشامشىنىڭ دۇنيەگە كەلۋىنەن باستالادى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ءشاۋىلدىر اۋىلىندا ءاناپيا ەسىمدى ۇستانىڭ وتباسىندا تۋعان ءشامشى بالا كۇنىنەن ەلگەزەكتىگىمەن كوزگە تۇسەدى. جەتى جاسىنان باستاپ ماندولينادا ويناپ, اقان سەرىنىڭ «بالقاديشاسىن» ورىنداعان. ەسەيگەن سوڭ تاشكەنت مۋزىكالىق ۋچيليششەسىنە ءتۇسىپ, العاشقى اندەرىن جازا باستايدى. ونىڭ دارىنىن العاش وپەرا ءانشىسى جامال وماروۆا بايقاپ, وعان تۋعان جەرى قازاقستانعا قايتىپ, ءوز ەلى ءۇشىن ەڭبەك ەتۋگە كەڭەس بەرەدى. اتاقتى ءانشىنىڭ كەڭەسىنەن كەيىن شابىتتانعان ءشامشى قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتورياعا تۇسكەن. دەگەنمەن, كومپوزيتور وقۋ ورنىن اياقتاي الماي, عۇمىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن «اۋەسقوي سازگەرلەردىڭ» قاتارىندا جۇرەدى. تاۋ تۇلعانىڭ بەينەسىن اشۋ ءۇشىن فيلمدە ءشامشىنىڭ وبرازىن ءۇش بىردەي اكتەر سومدايدى. ياعني, بالا ءشامشى, جاس ءشامشى جانە قارت ءشامشى. «ارتىستەردى تاڭداۋ كەزىندە اكتەرلەردىڭ ارتىستىك شەبەرلىكتەرىمەن قوسا, ۇلى سازگەرگە ءتۇر-الپەتىنىڭ ۇقساس بولۋىن دا ەسكەردىك. بالانىڭ ءرولىن «اناعا اپارار جول», «شالعايداعى وقيعا» فيلمدەرىنە ءتۇسىپ, ەلىمىزگە تانىلىپ ۇلگەرگەن كىشكەنتاي اكتەر نۇربول مەيرامباي سومداسا, جاس ءشامشىنى استانا قالاسى جاستار تەاترىنىڭ اكتەرى داۋرەن سەرعازين بەينەلەيدى. ال سازگەردىڭ ەگدە جاستاعى بەينەسىن اشۋ ءشامشىنىڭ جەرلەسى, وتىرار اۋدانى مادەنيەت ءۇيىنىڭ بىلىكتى اكتەرى مەيىربەك قاۋىمباەۆقا جۇكتەلدى», دەيدى رەجيسسەر جاسۇلان پوشانوۆ.
بۇل جونىندە مەيىربەك قاۋىمباەۆ: «ءشامشى قالداياقوۆتىڭ وبرازىن سومداۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ ماڭدايىنا جازىلا بەرمەيتىن دۇنيە. ۇلى ادامدى سومداۋ وتە قيىن. دەگەنمەن, بار مۇمكىنشىلىگىمىزدى سالىپ, دايىندالدىق. بۇعان دەيىن دە وتىرارداعى حالىق تەاترىندا قويىلعان «سىعان سەرەناداسى» قويىلىمىندا ءشامشىنىڭ وبرازىن سومداپ ءجۇردىم. ول ەندى ساحنا, كامەرانىڭ الدىندا وڭاي ەمەس ەكەن. ءبىر اۋىلدىڭ توپىراعىندا تۋعاننان بولار, ءتۇر-ءالپەتىمە قاراپ, ۇقساتاتىندار بار. ال مىنەزىمىزدىڭ قانشالىقتى ۇقسايتىنىن بىلمەيمىن. باعاسىن كوزى قاراقتى كورەرمەن بەرەر», دەپ ءوز اسەرىمەن ءبولىستى.
ستسەناري اۆتورلارى – «جاۋ جۇرەك مىڭ بالا» ءفيلمىنىڭ ستسەناريىن جازعان جايىق سىزدىقوۆ پەن مۇحامەد مامىربەكوۆ. كارتينانى كەلەسى جىلدىڭ باسىندا «حابار» ارناسىنان كورىڭىزدەر!
گۇلنۇر وتجانقىزى
«حابار» اگەنتتىگى قازاقتىڭ ءبىرتۋار ۇلدارى مەن قىزدارى, ۇلى تۇلعالارى تۋرالى تاريحي-تانىمدىق كارتينالار ءتۇسىرۋدى جالعاستىرۋدا. كورەرمەنگە باۋىرجان مومىش ۇلى, كۇلاش بايسەيىتوۆا, نۇرعيسا تىلەنديەۆ سىندى دارابوزدار جونىندە تۋىندىلارىن تارتۋ ەتكەن ارنا جاقىندا «قازاق ءۆالسىنىڭ كورولى» اتانعان ءشامشى قالداياقوۆ تۋرالى ءفيلمنىڭ تۇساۋىن كەسەدى. ءتورت بولىمنەن تۇراتىن دراما ۇلى سازگەردىڭ ءومىر جولى مەن شىعارماشىلىعىنان سىر شەرتەدى.
ونىڭ اندەرىن ەڭبەكتەگەن بالادان باستاپ, ەڭكەيگەن شالعا دەيىن جاقسى بىلەدى, تالاي ادام «ەسەيىپ كەتسەم دە, مەن ساعان ءسابيمىن. كوڭىلىڭدى كوكتەمدەي, كوزىڭنەن تانيمىن», دەپ اناسىنا دەگەن ماحابباتتى انگە قوسىپ جەتكىزسە, تالاي عاشىق «ءانىم سەن ەدىڭ كەشكە سالاتىن, سودان جاس جانىم باقىت تاباتىن», دەپ سۇيگەن جارعا ىڭكار سەزىمىن ءبىلدىردى. ال ءدۇيىم قازاق جۇرتى «مەنىڭ قازاقستانىم» ءانىمەن تاڭدى اتىرىپ, ەلىمىزدەگى بۇكىل ماڭىزدى شارالار ءدال وسى انمەن اشىلادى. ءيا, ءشامشىنى قازاق بەكەر «پاتشاعا» بالاماعان بولار. ونىڭ مۋزىكاسى ءالى كۇنگە دەيىن ميلليونداعان جۇرەكتى تەبىرەنتىپ ءجۇر, الداعى سان عاسىر ۇمىتىلماسى دا انىق. «اق بانتيك», «ارىس جاعاسىندا», «قايىقتا», «بارىنەن دە سەن سۇلۋ», «دۇنگەن قىزى» سىندى ليريكاعا تۇنعان تۋىندىلارى تىڭداۋشىنىڭ قۇلاق قۇرىشىن قاندىرىپ, بايتاق ولكەمىزدى اسەم اۋەنمەن كومكەرگەن.
وسى ورايدا «حابار» اگەنتتىگى قازاققا 300-گە جۋىق ءان سىيلاعان, كورنەكتى سازگەر, وسى زامانعى قازاق ەستراداسىنىڭ نەگىزىن سالۋشىلاردىڭ ءبىرى, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ءشامشى قالداياقوۆ تۋرالى تەلەحيكايا ۇسىنباق. كارتينانىڭ رەجيسسەرى كورەرمەنگە كۇلاش بايسەيىتوۆانىڭ ومىرىنە نەگىزدەلگەن «كۇلاش» تەلەحيكاياسى ارقىلى جاقسى تانىس جاسۇلان پوشانوۆ. سونىمەن قاتار, ج.پوشانوۆتىڭ «شلاگباۋم» ءفيلمىنىڭ رەجيسسەرى بولعانى دا قالىڭ جۇرتتىڭ ەسىندە بولار. ءدال سول تۋىندى ماروككودا وتكەن كينوفەستيۆالدە لاۋرەات اتانعان ەدى. رەجيسسەردىڭ ايتۋىنشا, «ءان اعا» حيكاياسىنىڭ سوڭعى ءتۇسىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. فيلمدە كورەرمەن قازاق ءۆالسىنىڭ كورولى, ۇلى كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆتىڭ ءومىر جولىن تاماشالايدى. «سونىمەن بىرگە, ءبىز حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, وسى ۋاقىتقا دەيىن ۇمىتىلماي كەلە جاتقان اندەردىڭ شىعۋ تاريحى تۋرالى ءسوز ەتەمىز. ماسەلەن, ونىڭ «انا تۋرالى جىر» ءانىنىڭ تاريحى تەرەڭدە جاتىر. شەشەسىنىڭ ناۋقاستانىپ جاتقانىن بىلمەگەن سازگەر اۋىلىنا, اناسى قايتقاننان سوڭ, جەتى كۇننەن كەيىن كەلەدى. سول, قايعىلى كۇندەرى اناسىنىڭ الدىندا ماڭگىلىك قارىزدار بالانىڭ ءانى دۇنيەگە كەلگەن. تۋىندىنىڭ اتاقتى بولعانى سونشالىق, قىرعىزدار, تاتارلار, باشقۇرلار ءوز اندەرى دەپ سانايدى», – دەدى جاسۇلان پوشانوۆ. «حيكايا شىنايى شىعۋ ءۇشىن ءتۇسىرۋ جۇمىستارىنىڭ ءبىراز بولىگى ءشامشىنىڭ تۋعان اۋىلىندا ءجۇردى. ونىڭ بالالىق جانە بوزبالا شاعىن وتىرارعا بارىپ تۇسىردىك, قالعان عۇمىرى الماتى قالاسىمەن بايلانىستى بولعاندىقتان, وسى شاھاردا جالعاسىن تاپتى», دەپ ويىن جالعادى رەجيسسەر.
فيلم ءشامشىنىڭ دۇنيەگە كەلۋىنەن باستالادى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ءشاۋىلدىر اۋىلىندا ءاناپيا ەسىمدى ۇستانىڭ وتباسىندا تۋعان ءشامشى بالا كۇنىنەن ەلگەزەكتىگىمەن كوزگە تۇسەدى. جەتى جاسىنان باستاپ ماندولينادا ويناپ, اقان سەرىنىڭ «بالقاديشاسىن» ورىنداعان. ەسەيگەن سوڭ تاشكەنت مۋزىكالىق ۋچيليششەسىنە ءتۇسىپ, العاشقى اندەرىن جازا باستايدى. ونىڭ دارىنىن العاش وپەرا ءانشىسى جامال وماروۆا بايقاپ, وعان تۋعان جەرى قازاقستانعا قايتىپ, ءوز ەلى ءۇشىن ەڭبەك ەتۋگە كەڭەس بەرەدى. اتاقتى ءانشىنىڭ كەڭەسىنەن كەيىن شابىتتانعان ءشامشى قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتورياعا تۇسكەن. دەگەنمەن, كومپوزيتور وقۋ ورنىن اياقتاي الماي, عۇمىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن «اۋەسقوي سازگەرلەردىڭ» قاتارىندا جۇرەدى. تاۋ تۇلعانىڭ بەينەسىن اشۋ ءۇشىن فيلمدە ءشامشىنىڭ وبرازىن ءۇش بىردەي اكتەر سومدايدى. ياعني, بالا ءشامشى, جاس ءشامشى جانە قارت ءشامشى. «ارتىستەردى تاڭداۋ كەزىندە اكتەرلەردىڭ ارتىستىك شەبەرلىكتەرىمەن قوسا, ۇلى سازگەرگە ءتۇر-الپەتىنىڭ ۇقساس بولۋىن دا ەسكەردىك. بالانىڭ ءرولىن «اناعا اپارار جول», «شالعايداعى وقيعا» فيلمدەرىنە ءتۇسىپ, ەلىمىزگە تانىلىپ ۇلگەرگەن كىشكەنتاي اكتەر نۇربول مەيرامباي سومداسا, جاس ءشامشىنى استانا قالاسى جاستار تەاترىنىڭ اكتەرى داۋرەن سەرعازين بەينەلەيدى. ال سازگەردىڭ ەگدە جاستاعى بەينەسىن اشۋ ءشامشىنىڭ جەرلەسى, وتىرار اۋدانى مادەنيەت ءۇيىنىڭ بىلىكتى اكتەرى مەيىربەك قاۋىمباەۆقا جۇكتەلدى», دەيدى رەجيسسەر جاسۇلان پوشانوۆ.
بۇل جونىندە مەيىربەك قاۋىمباەۆ: «ءشامشى قالداياقوۆتىڭ وبرازىن سومداۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ ماڭدايىنا جازىلا بەرمەيتىن دۇنيە. ۇلى ادامدى سومداۋ وتە قيىن. دەگەنمەن, بار مۇمكىنشىلىگىمىزدى سالىپ, دايىندالدىق. بۇعان دەيىن دە وتىرارداعى حالىق تەاترىندا قويىلعان «سىعان سەرەناداسى» قويىلىمىندا ءشامشىنىڭ وبرازىن سومداپ ءجۇردىم. ول ەندى ساحنا, كامەرانىڭ الدىندا وڭاي ەمەس ەكەن. ءبىر اۋىلدىڭ توپىراعىندا تۋعاننان بولار, ءتۇر-ءالپەتىمە قاراپ, ۇقساتاتىندار بار. ال مىنەزىمىزدىڭ قانشالىقتى ۇقسايتىنىن بىلمەيمىن. باعاسىن كوزى قاراقتى كورەرمەن بەرەر», دەپ ءوز اسەرىمەن ءبولىستى.
ستسەناري اۆتورلارى – «جاۋ جۇرەك مىڭ بالا» ءفيلمىنىڭ ستسەناريىن جازعان جايىق سىزدىقوۆ پەن مۇحامەد مامىربەكوۆ. كارتينانى كەلەسى جىلدىڭ باسىندا «حابار» ارناسىنان كورىڭىزدەر!
گۇلنۇر وتجانقىزى
سوڭعى جاڭالىقتار
قوعام • كەشە
«اتىراۋ» فۋتبول كلۋبى ساتىلىمعا شىعارىلدى
فۋتبول • كەشە
مويىنقۇم اۋدانىندا ءورت ءسوندىرۋ ءبولىمى اشىلدى
ايماقتار • كەشە
25 اقپانعا دەيىن سالىقتاردى تولەپ ۇلگەرىڭىز
سالىق • كەشە
